Qaşınma səbəbləri: dəridə və bədəndə qaşınma niyə olur?

Qaşınma səbəbləri yalnız sadə dəri quruluğu ilə məhdudlaşmır. Bu şikayət dəri quruluğu, allergik reaksiyalar, ekzema, qotur, göbələk infeksiyası, dərman reaksiyaları və bəzi daxili xəstəliklər zamanı yarana bilər. Bəzən qaşınma ilə birlikdə qızartı, səpgi, qabıqlanma və yanma olur, bəzən isə dəri səthində heç nə görünmədən yalnız qaşınma hiss edilir.

Dəridə qaşınma lokal şəkildə bir nahiyədə ola bilər və ya bütün bədənə yayıla bilər. Əgər narahatlıq uzun sürürsə, gecələr artırsa, bədəndə səpgilər əmələ gəlirsə və ya arıqlama, halsızlıq, saralma, hərarət, nəfəs darlığı kimi əlavə əlamətlərlə müşayiət olunursa, səbəb mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Bu məqalədə qaşınmanın əsas səbəbləri, bədəndə səpgilər və qaşınma, dəridə allergiya, quru dəri, qotur, göbələk infeksiyaları, qaşınma üçün mazlar, dərmanlar, təbii üsullar və nə zaman dəri həkiminə müraciət etməyin vacib olduğu izah olunur.

Mündəricat

1. Qaşınma nədir?
2. Qaşınma səbəbləri hansılardır?
3. Bədəndə qaşınma nə ilə əlaqəli ola bilər?
4. Bədəndə səpgilər və qaşınma
5. Dəridə allergiya və qaşınma
6. İlkin yanaşma diaqramı
7. Quru dəri və qaşınma
8. Qızartı ilə gedən qaşınma
9. Səbəblər üzrə cədvəl
10. Qaşınma üçün mazlar necə seçilir?
11. Qaşınma üçün dərmanlar
12. Təbii yolla azaltmaq mümkündürmü?
13. Bədənin müxtəlif nahiyələrində qaşınma
14. Nə zaman dermatoloqa müraciət etməli?
15. Tez-tez verilən suallar

Qaşınma nədir?

Qaşınma dərini qaşımaq istəyi yaradan narahatedici hissdir. Tibbi ədəbiyyatda buna pruritus deyilir. Şikayət bədənin müəyyən bir nahiyəsində lokal şəkildə ola bilər və ya bütün bədənə yayıla bilər. Qısa müddətli hallarda səbəb bəzən sadə qıcıqlanma və quruluq olur, lakin uzunmüddətli, təkrarlayan və gecələr artan hallarda səbəbi daha geniş araşdırmaq lazımdır.

Bəzi pasiyentlərdə yalnız quruluq olur, bəzilərində isə qızartı, səpgi, suluqlar, soyulma, çatlama və yara izləri yaranır. Xüsusilə çox qaşımaq dəridə ikincili zədələnmə və infeksiya riskini artırır.

Qaşınma səbəbləri hansılardır?

Qaşınma səbəbləri ümumilikdə bir neçə böyük qrupa bölünür: dəri xəstəlikləri, allergik və qıcıqlandırıcı faktorlar, infeksiyalar və parazitlər, daxili xəstəliklər, dərman reaksiyaları, psixogen və sinir mənşəli faktorlar. Bəzi hallarda qaşınma özü ayrıca klinik dəri problemi kimi qiymətləndirilir.

Dəri xəstəlikləri

• Ekzema və atopik dermatit
• Kontakt dermatit
• Psoriaz
• Quru dəri, yəni kseroz
• Övrə, yəni urtikaria

İnfeksiyalar və parazitlər

• Qotur
• Göbələk infeksiyaları
• Bakterial dəri infeksiyaları
• Həşərat dişləmələri

Allergik və qıcıqlandırıcı faktorlar

• Sabun, şampun və kosmetik məhsullar
• Yuyucu vasitələr
• Parfüm və ətirli kremlər
• Yun və sintetik geyimlər
• Bəzi qidalar və dərman reaksiyaları

Daxili xəstəliklər

• Qaraciyər və öd yolları xəstəlikləri
• Böyrək xəstəlikləri
• Qalxanabənzər vəz problemləri
• Dəmir çatışmazlığı və bəzi qan xəstəlikləri
• Şəkərli diabet

Psixogen və sinir mənşəli faktorlar

• Stress və təşviş halları
• Sinir zədələnməsi ilə bağlı narahatlıq

Bədəndə qaşınma nə ilə əlaqəli ola bilər?

Bədəndə qaşınma geniş yayılmış şikayətdir. Əgər bütün bədən qaşınırsa, yalnız lokal dəri problemi deyil, quru dəri, allergik reaksiya, dərman qəbulu, qaraciyər, böyrək, qalxanabənzər vəz, qan xəstəlikləri və şəkərli diabet kimi daxili səbəblər də nəzərə alınmalıdır.

Dəri səthində heç bir dəyişiklik görünmədən bütün bədəndə qaşınma olması daxili səbəbləri tam istisna etmir. Bu səbəbdən uzun sürən, gecələr artan və ya gündəlik həyatı pozan hallarda dermatoloji müayinə və lazım gələrsə laborator analizlər aparılır.

Bədəndə səpgilər və qaşınma nəyi göstərə bilər?

Bədəndə səpgilər və qaşınma birlikdə olduqda səbəb daha çox dəri xəstəlikləri, allergik reaksiyalar və infeksiyalar istiqamətində araşdırılır. Səpginin görünüşü diaqnoz üçün çox vacibdir: xırda papulalar, qabarcıqlar, halqaşəkilli səpgilər, qaşımağa bağlı cızıq izləri və ya suluq verən sahələr müxtəlif xəstəlikləri düşündürə bilər.

Səpgi ilə gedən qaşınmada ehtimal olunan səbəblər

• Ekzema
• Qotur
• Göbələk infeksiyası
• Övrə
• Kontakt allergiya
• Bəzi virus və dərman səpgiləri

Dəridə allergiya və qaşınma

Dəridə allergiya qaşınmanın ən çox axtarılan səbəblərindən biridir. Allergik mənşəli hallarda qızartı, səpgi, şişkinlik, köpəşmə, yanma və bəzən suluqlar görünə bilər. Kontakt dermatit, övrə, dərman allergiyası və bəzi qida ilə əlaqəli reaksiyalar bu qrupa daxildir.

Allergiya zamanı nə etmək lazımdır ki, fəsadların qarşısı alınsın.  Yalnız antihistamin qəbul etmək hər zaman kifayət etmir. Əgər səbəb kontakt dermatitdirsə, allergen və ya qıcıqlandırıcı maddəni tapmaq vacibdir. Əgər övrə təkrarlanırsa və ya dodaq, göz, dil, boğaz şişməsi, nəfəs darlığı kimi əlamətlər varsa, bu hal təcili qiymətləndirilməlidir.

Qaşınmada ilkin yanaşma diaqramı

Quru dəri və qaşınma

Quru dəri, yəni kseroz, ən çox rast gəlinən səbəblərdən biridir. Xüsusilə qış aylarında, isti su ilə tez-tez yuyunanda, sərt sabun və duş geli istifadə etdikdə, yaş artdıqca və kifayət qədər nəmləndirici istifadə olunmadıqda dəri quruyur və narahatlıq artır.

Quru dəridə tipik əlamətlər

• Dərinin dartılması
• Ağ pulcuqlanma və qabıqlanma
• Xüsusilə ayaq, qol və bel nahiyəsində narahatlıq
• Duşdan sonra artan qaşınma

Belə hallarda düzgün nəmləndirici seçimi, isti suyun azaldılması və ətirli məhsullardan uzaq durmaq çox vacibdir.

Qızartı ilə gedən qaşınma

Dəridə qızartı və qaşınma çox vaxt iltihabi və ya allergik proseslərdə görülür. Ən çox düşünülən səbəblər ekzema, kontakt dermatit, övrə, həşərat dişləmələri və bəzi dərman reaksiyalarıdır.

Nə zaman daha ciddi ola bilər?

• Qızartı sürətlə yayılırsa
• Şişkinliklə müşayiət olunursa
• Dodaq və göz ətrafında ödem varsa
• Nəfəs darlığı və boğulma hissi əlavə olunursa

Bu əlamətlər olduqda vaxtında dermatoloq müayinəsi lazımdırsa gələnə qədər təcili tibbi yardım müdaxiləsi olmalıdır.

Qaşınma səbəbləri üzrə cədvəl

Qaşınma üçün mazlar necə seçilir?

Qaşınma üçün mazlar, kremlər və losyonlar səbəbə görə seçilməlidir. Eyni məhsul hər qaşınmada uyğun olmur. Yanlış maz istifadəsi bəzən xəstəliyi gizlədir, uzadır və ya daha da ağırlaşdırır. Xüsusilə tərkibi bilinməyən qarışıq kremlərdən uzaq durmaq lazımdır.

Qaşınma üçün dərmanlar

Qaşınma üçün dərmanlar səbəbə görə seçilir. Bəzi hallarda ağızdan qəbul olunan antihistaminlər, bəzi hallarda yerli kremlər, göbələk əleyhinə preparatlar, qotur müalicəsi və ya daxili xəstəliyə yönəlmiş müalicə lazım olur.

• Antihistaminlər: övrə və bəzi allergik hallarda istifadə edilə bilər.
• Topikal kortikosteroidlər: ekzema və kontakt dermatitdə həkim göstərişi ilə seçilir.
• Antifunqal dərmanlar: göbələk infeksiyasında lazımdır.
• Antiparazitar müalicə: qotur və bəzi parazitar səbəblərdə tətbiq olunur.
• Daxili səbəbə yönəlmiş müalicə: qaraciyər, böyrək, qalxanabənzər vəz və qan xəstəliklərində əsas xəstəlik müalicə olunmalıdır.

Dermatoloq məsləhəti olmadan dərman seçildikdə diaqnoz gecikə bilər. Xüsusilə hamilələrdə, uşaqlarda, yaşlılarda və xroniki xəstəliyi olanlarda dərman seçimi daha diqqətli aparılmalıdır.

Qaşınmanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?

Qaşınmanın təbii yolla müalicəsi ifadəsi çox axtarılsa da, burada diqqətli olmaq lazımdır. Bəzi sadə tədbirlər narahatlığı azalda bilər, lakin qotur, göbələk, ağır allergiya, ekzema, daxili xəstəliklər və dərman reaksiyaları yalnız təbii üsullarla həll edilmir.

Evdə təhlükəsiz dəstək tədbirləri

• Çox isti su ilə duş qəbul etməmək
• Duş müddətini uzatmamaq
• Duşdan dərhal sonra nəmləndirici çəkmək
• Ətirli sabun və duş gellərini azaltmaq
• Yun və kobud parçalı geyimlərdən uzaq durmaq
• Qaşımaq əvəzinə soyuq kompres tətbiq etmək

Bitki qarışıqları, təsadüfi yağlar, limon, spirt, sirkə və tərkibi bilinməyən ev üsulları dərini daha çox qıcıqlandıra bilər. Uzun sürən hallarda özbaşına müalicəni uzatmaq düzgün deyil.

Bədənin müxtəlif nahiyələrində qaşınma

Qaşınma bədənin müxtəlif nahiyələrində fərqli səbəblərlə ortaya çıxa bilər. Bu bölmə ümumi məlumat üçündür. Əgər ayrıca nahiyə üzrə geniş izahınız varsa, həmin regional məqaləyə daxili link vermək daha doğrudur.

Ayaqda və ayaqlarda qaşınma

Ayaqlarda qaşınma quru dəri, göbələk, ekzema, venoz problemlər, allergik kontakt dermatit və qoturla bağlı ola bilər. Bu mövzu ayrıca regional məqalədə daha geniş izah oluna bilər.

Başda qaşınma

Baş dərisində qaşınma seboreyalı dermatit, kəpək, psoriaz, göbələk, saç boyası reaksiyası və bəzi şampunlara qarşı qıcıqlanma ilə əlaqəli ola bilər.

Qadınlarda genital nahiyədə qaşınma

Qadınlarda genital nahiyədə qaşınma göbələk, bakterial vaginoz, kontakt qıcıqlanma, dermatit, lixen sclerozus və digər səbəblərlə bağlı ola bilər. Bu cür hallar həm də uşaqlarda cinsi qaşıntı səbəbi ola bilər. Bu halda dermatoloji  qiymətləndirmə lazım gələ bilər.

Döş və döş ucu nahiyəsində qaşınma

Döş nahiyəsində qaşınma eləcə də məmə altında qaşıntı quru dəri, ekzema, sürtünmə, allergik kontakt dermatit və nadir hallarda daha ciddi səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Tək tərəfli, davamlı və qabıqlanma-yara ilə gedən hallarda müayinə gecikdirilməməlidir.

Anusa qaşınma

Anal qaşınma həm kişiləri, həm də qadınları narahat edir. Anus qaşınması dermatoloq tərəfindən ciddi araşdırma tələb edir. Bəzi hallarda daxili, bəzi hallarda xarici səbəblərdən anusda qaşıntı yarana bilir. 

Göz qapaqlarının qaşınması

Göz qapaqlarında qaşıntı və şişkinlik şikayəti ilə dermatoloji mərkəzimiz tez-tez müraciətlər olunur. Belə xəstələrdə ikir tərəfli alt və üst qapaqlarında qabıqlı qızartı və qaşıntı müşayət olunur. Səbəbi və müalicəsi dermatoloqa tərəfindən aparılır. 

Əllərdə qaşınma

Əllərdə qaşıntı və şişkinlik əsasən evdar xanımların kabusuna çevrilmişdir. Peşə xəstəliyinin bir parçası kimi kişilərdə də əllərin qaşıntılı və qabıqlı xəstəliyi aşkar edilir. Diaqnostikası üçün dermatoloq lazımdırsə dəridən biopsiya analizi götürür. 

Qasıqda qaşınma

Qasıq göbələtyi ən çox kişilərdə qasıqda qaşıntı səbəbi olur.  Bütün cinsi bölgəni bürüyən halqavari qabıqlı qızartılar müşahidə oluna bilər. Bəzən heç bir səpgi və qızartı olmadan da qasıq qaşıntısı ola bilir. 

Baldırda qaşınma

Ən çox qadınlarda əsasən hər iki baldırda qaşıntı ilə özünü göstərən dəri xəstəlikləri meydana gəlir. Bəzi hallarda baldırda qaşınma heç səpgi ilə özünüz biruzə vermir. Mütləq dermatoloqa mənşəyini təyin etməli. Baldırda adi qaşıntı aşağı ətrafların ciddi xəstəliklərindən xəbər verə bilir. 

Nə zaman dermatoloqa müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda dermatoloq müayinəsini gecikdirmək olmaz:

• Qaşınma 2–3 həftədən çox davam edirsə
• Bütün bədənə yayılırsa
• Gecələr şiddətlənirsə
• Dəridə qızartı, səpgi, yara və ya irin varsa
• Ailə üzvlərində də oxşar şikayət başlayıbsa
• Arıqlama, halsızlıq, saralma və hərarət əlavə olunursa
• Gündəlik həyatı və yuxunu pozursa

Unutmayın: dəridə qaşınma bəzən sadə quruluqdan, bəzən isə mütləq araşdırılmalı olan xəstəliklərdən xəbər verə bilər. Doğru müalicə üçün ilk addım səbəbi düzgün müəyyən etməkdir.

Tez-tez verilən suallar

Qaşınma səbəbləri hansılardır?

Qaşınma quru dəri, ekzema, allergiya, qotur, göbələk, kosmetik qıcıqlanma, bəzi dərmanlar və daxili xəstəliklər səbəbilə yarana bilər. Səbəb həmişə eyni olmur.

Bədəndə səpgilər və qaşınma olanda hansı xəstəliklər düşünülür?

Ekzema, qotur, göbələk, kontakt dermatit, övrə, dərman səpgisi və bəzi virus səpgiləri ilk düşünülən səbəblər sırasındadır. Səpginin görünüşü diaqnoz üçün çox önəmlidir.

Dəridə allergiya qaşınma yarada bilərmi?

Bəli. Kontakt dermatit, övrə, dərman allergiyası və bəzi qida ilə əlaqəli reaksiyalar dəridə qızartı, səpgi və qaşınma yarada bilər.

Qaşınma üçün maz istifadə etmək olarmı?

Maz və krem seçimi səbəbdən asılıdır. Quru dəri üçün nəmləndirici, göbələk üçün antifunqal, bəzi iltihabi hallarda isə dermatoloq məsləhəti ilə xüsusi kremlər lazım ola bilər.

Qaşınma üçün dərman qəbul etmək təhlükəlidirmi?

Özbaşına dərman qəbul etmək düzgün deyil. Səbəb bilinmədən seçilən dərman diaqnozu gizlədə və ya uyğun olmayan müalicəyə səbəb ola bilər.

Qaşınmanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?

İsti sudan uzaq durmaq, nəmləndirici istifadə etmək və qıcıqlandırıcı məhsulları azaltmaq faydalı ola bilər. Lakin qotur, göbələk, allergiya, ekzema və daxili xəstəliklərdə yalnız təbii üsullar kifayət etmir.

Nə zaman dermatoloq müraciət etmək lazımdır?

Qaşınma uzun sürürsə, bütün bədənə yayılırsa, gecələr artırsa, saralma, arıqlama, halsızlıq, hərarət və ya nəfəs darlığı ilə birlikdədirsə, mütləq dəri həkiminə müraciət olunmalıdır.

Qeyd: Bu məqalə məlumat xarakterlidir. Qaşınma uzun sürərsə, təkrarlanarsa və ya əlavə əlamətlərlə müşayiət olunarsa, diaqnoz və uyğun müalicə üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir.

• SAĞALANLAR

• SAĞALANLAR
• DERMATOONKOLOQ
• PULLU DƏMROV