Ayaqda qaşınma çox vaxt dəri quruluğu, tərləmə, dar ayaqqabı və ya göbələk infeksiyası ilə bağlı olur. Lakin bəzən bu şikayət ekzema, kontakt dermatit, qoturluq, allergiya və psoriaz kimi dəri xəstəlikləri səbəbindən yaranır. Sistemik xəstəliklərin də rolu ola bilər.
Qaşınmanın səbəbini düzgün müəyyən etmək üçün onun harada başladığı, gecə artıb-artmadığı, barmaq aralarında olub-olmadığı və qızartı, qabar, qabıqlanma, çat, sulanma və ya şişkinliklə birlikdə gedib-getmədiyi vacibdir.
Qısa cavab
Ayaqda qaşınma ən çox ayaq göbələyi, dəri quruluğu, ekzema, allergik kontakt dermatit, qoturluq və tərləmə ilə əlaqəli olur. Barmaq aralarında ağarma və soyulma göbələyi, gecə artan və ailə üzvlərində də olan qaşınma qoturluğu, yeni ayaqqabıdan sonra başlayan qızartı isə kontakt dermatiti düşündürə bilər. Ayaqda qaşınma üçün universal maz yoxdur; krem və müalicə qaşınmanın səbəbinə uyğun seçilməlidir.
Ayaqda qaşınma nədir?
Ayaqda qaşınma dəridəki sinir uclarının qıcıqlanması nəticəsində yaranan və insanı qaşımağa sövq edən narahatlıq hissidir. Qaşınma barmaq aralarında, dabanlarda, topuqda, baldırda və ya bütün ayaqda hiss edilə bilər.
Bəzi insanlarda qaşınma yalnız axşam və gecə saatlarında artır, digərlərində isə gün boyu davam edir.
Qaşınma
təkbaşına diaqnoz deyil və əsas səbəbin müəyyən edilməsi vacibdir.
Məsələn, barmaq aralarında qaşınma, ağarma və qabıqlanma daha çox göbələk infeksiyasını düşündürür. Daban və topuqda quruluq, çat və qabıqlanma dəri baryerinin zəifləməsi ilə əlaqəli ola bilər. Gecə güclənən və ailədə başqa şəxslərdə də olan qaşınma isə qoturluq ehtimalını artırır.
Ayaqda qaşınma səbəbləri
Ayaqlarda qaşınmanın səbəbləri müxtəlifdir. Bəzi hallarda problem yalnız dəridə yerləşir, bəzi hallarda isə sistemik xəstəliklər də qaşınmaya səbəb ola bilər. Qaşınma ilə yanaşı səpgi, qızartı, qabar, qabıqlanma və çatların olub-olmaması səbəbin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.
Ən çox rast gəlinən lokal səbəblər
- Ayaq göbələyi: barmaq aralarında qaşınma, ağarma, soyulma, çatlama və bəzən xoşagəlməz qoxu.
- Dəri quruluğu: xüsusilə qış aylarında, tez-tez isti su ilə yuyunma və sərt sabun istifadəsindən sonra.
- Ekzema və atopik dermatit: qaşınma, qızartı, qabıqlanma və təkrarlayan alovlanmalar.
- Kontakt dermatit: ayaqqabı materialı, rezin, yapışqan, corab boyası və yuyucu vasitələrə qarşı reaksiya.
- Qoturluq: gecələr artan qaşınma və yaxın təmaslılarda oxşar şikayətlər.
- Psoriaz: sərhədləri seçilən qabıqlı qızartılar və dabanlarda çatlama.
Sistemik səbəblər
- Şəkərli diabet: dəri quruluğu, göbələk infeksiyalarına meyillilik və periferik sinir zədələnməsi ilə əlaqəli ola bilər.
- Qaraciyər və öd yolları xəstəlikləri: xüsusilə yayılmış qaşınma, sarılıq və tünd sidik varsa nəzərə alınmalıdır.
- Böyrək xəstəlikləri: yayılmış qaşınma və dəri quruluğu ilə müşayiət oluna bilər.
- Dərman reaksiyaları: bəzi preparatlar səpgi ilə və ya səpgisiz qaşınma yarada bilər.
Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.
| Əlamət | Daha çox düşündürən səbəb | Nə etmək lazımdır? |
|---|---|---|
| Barmaq aralarında qaşınma, ağarma və soyulma | Ayaq göbələyi | Dermatoloji müayinə, lazım olduqda mikoloji analiz |
| Gecə artan qaşınma və ailədə oxşar şikayət | Qoturluq | Dermatoloq müayinəsi və yaxın təmaslıların qiymətləndirilməsi |
| Yeni ayaqqabıdan sonra qızartı və yanma | Kontakt dermatit | Yeni təmasları müəyyən etmək və dayandırmaq |
| Ovuc və dabanlarda səpgisiz, gecə artan qaşınma və hamiləlik | Hamiləlik xolestazı ehtimalı | Mama-ginekoloq qiymətləndirməsi və uyğun laborator analizlər |
| Çat, qabıqlanma və quru dəri | Kseroz, ekzema və ya psoriaz | Dəri baryerinin bərpası və səbəbə uyğun müalicə |
Ayaqda qaşınma üçün maz və kremlər
Ayaqda qaşınma üçün maz seçimi qaşınmanın səbəbindən asılıdır. Bütün qaşınmalara uyğun universal krem və ya məlhəm yoxdur. Eyni preparat bir xəstədə faydalı olduğu halda, başqa səbəbdən yaranan qaşınmada təsirsiz və ya zərərli ola bilər.
Dəri quruluğunda
Ətirsiz nəmləndirici və dəri baryerini bərpa edən krem və məlhəmlər əsas yanaşmadır. Xüsusilə duşdan sonra dəri bir qədər nəmli ikən tətbiq etmək faydalı ola bilər.
Göbələk infeksiyasında
Göbələk təsdiqlənərsə və ya klinik olaraq yüksək ehtimallıdırsa, antifunqal müalicə tələb oluna bilər. Diaqnoz qeyri-müəyyəndirsə, mikoloji müayinə faydalı ola bilər.
Ekzema və kontakt dermatitdə
Əsas məqsəd dərinin baryerini bərpa etmək və qıcıqlandırıcı və ya allergen maddədən uzaqlaşmaqdır. Aktiv iltihab olduqda dermatoloq səbəbə uyğun yerli iltihabəleyhinə müalicə seçə bilər.
Qoturluqda
Yalnız qaşınan sahəyə adi krem çəkmək kifayət etmir. Səbəbə uyğun antiparazitar müalicə və yaxın təmaslıların eyni vaxtda qiymətləndirilməsi tələb oluna bilər.
Vacib: ayaqda göbələk ehtimalı varsa, özbaşına kortizon tərkibli qarışıq kremlər istifadə etmək infeksiyanın görünüşünü dəyişdirə və diaqnozu çətinləşdirə bilər. İrin, güclü ağrı, sürətlə yayılan qızartı və şişkinlik varsa yalnız maz istifadə edərək gözləmək düzgün deyil.
Ayaq göbələyi və barmaq arası qaşınma
Ayaqda qaşınmanın ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri tinea pedis, yəni ayaq göbələyidir. Xəstəlik çox vaxt barmaq aralarında başlayır. Dəri ağara, yumşala, soyula, qaşına və çatlaya bilər.
Bəzi insanlarda isə daban və ayağın yan hissələrində quru, qalın və qabıqlı görünüş yaranır.
Ayaq göbələyində tipik əlamətlər
- barmaq aralarında qaşınma və yanma;
- dərinin ağarması, nəmlənməsi və soyulması;
- çat və ağrı;
- bəzən xoşagəlməz qoxu;
- dabanda çatlar və ayağın kənarlarında qabıqlanma;
- dırnaq göbələyi ilə birlikdə dırnağın qalınlaşması və rənginin dəyişməsi.
Dəri quruluğu, ekzema və kontakt dermatit
Dəri baryeri zəiflədikdə su itkisi artır, dəri quruyur və qaşınma başlaya bilər. Bu hal xüsusilə soyuq havada, isti su ilə tez-tez yuyunma zamanı, sərt sabun istifadəsində və yaşlı insanlarda daha çox görülür.
Ekzema zamanı ayaqda qaşınma
Ekzema zamanı qaşınma ilə yanaşı qızartı, qabıqlanma, çatlama və bəzən sulanma ola bilər. Ayağın üst hissəsində, topuq ətrafında və baldırda təkrarlayan qaşınma ekzema ilə əlaqəli ola bilər.
Kontakt dermatit: ayaqqabı və corab allergiyası
Yeni ayaqqabı, rezin, yapışqan, dəri boyası, corab materialı və ya yuyucu vasitədən sonra başlayan qaşınma kontakt dermatit ola bilər. Səpgilər çox vaxt həmin maddənin dəri ilə təmas etdiyi sahədə yaranır.
Qoturluq: gecə artan ayaqda qaşınma
Qoturluq yoluxucu parazitar dəri xəstəliyidir. Qaşınma adətən gecələr artır. Ayaqlarla yanaşı əl barmaqları arasında, biləkdə, qoltuqaltında, qarında və genital nahiyədə də səpgilər ola bilər.
Qoturluqdan nə zaman şübhələnmək olar?
- qaşınma gecə daha güclüdürsə;
- ailə üzvlərində və ya yaxın təmaslı şəxslərdə də qaşınma varsa;
- əl və ayaqlarda qaşınma birlikdədirsə;
- barmaq aralarında xırda səpgilər və qaşıma izləri varsa;
- sadə qaşınma əleyhinə vasitələrlə şikayət davam edirsə.
Qoturluq təsdiqlənərsə, yalnız qaşınan nahiyənin müalicəsi kifayət etmir. Təkrar yoluxmanın qarşısını almaq üçün yaxın təmaslıların qiymətləndirilməsi və geyim, dəsmal və yataq dəstlərinin uyğun şəkildə təmizlənməsi də vacibdir.
Əldə və ayaqda qaşınma nəyi göstərə bilər?
Əldə və ayaqda eyni vaxtda qaşınma qoturluq, dishidrotik ekzema və kontakt dermatit kimi dəri xəstəliklərində görülə bilər. Səpgisiz ovuc və daban qaşınması isə bəzi sistemik hallarda və hamiləlik zamanı ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Əllərdə qaşınmanın səbəbləri haqqında daha geniş məlumat üçün
əllərdə qaşınma
məqaləsinə baxa bilərsiniz.
Ayaqda qabar, qızartı və qaşınma
Ayaqda qabar və qızartı qaşınma ilə birlikdədirsə, ekzema, kontakt dermatit, göbələk, həşərat dişləməsi və digər dəri xəstəlikləri nəzərə alına bilər.
Ayaqda səpgi və qızartı əsas şikayətdirsə,
ayaqda qırmızı səpgilərin səbəbləri
haqqında ayrıca məqaləyə baxmaq daha faydalıdır. Bu şəkildə iki səhifənin search intent-i bir-birindən ayrılır.
Uşaqlarda ayaqda qaşınma
Uşaqlarda ayaqda qaşınma atopik dermatit, qoturluq, göbələk infeksiyası, kontakt dermatit, həşərat dişləməsi və tərləmə ilə əlaqəli ola bilər.
Uşaqda nə zaman həkimə müraciət edilməlidir?
- qaşınma gecə yuxusunu pozursa;
- dəridə yara, irin, ağrı və ya geniş qızartı varsa;
- ailə üzvlərində də qaşınma başlayıbsa;
- qızdırma və halsızlıq varsa;
- qaşınma uzun müddət davam edirsə.
Uşaqlarda kortizonlu, antibiotikli və ya qarışıq tərkibli kremlərdən diaqnoz qoyulmadan istifadə etmək düzgün deyil.
Hamilələrdə ayaqda qaşınma
Hamiləlikdə ayaqda qaşınma bəzən dəri quruluğu, şişkinlik, tərləmə və dermatitlə bağlı ola bilər. Lakin xüsusilə hamiləliyin ikinci yarısında səpgi olmadan ovuc və dabanlarda başlayan və gecə artan güclü qaşınma hamiləlik xolestazını düşündürə bilər.
Hamiləlikdə diqqət tələb edən əlamətlər
- qaşınmanın əsasən ovuc və dabanlarda olması;
- gecə daha güclü olması;
- birincili səpgi olmadan güclü qaşınma;
- sarılıq və ya tünd sidik kimi əlavə əlamətlərin olması.
Belə hallarda hamilə qadın mama-ginekoloq tərəfindən qiymətləndirilməli və ehtiyac olduqda serum öd turşuları və qaraciyər göstəriciləri yoxlanmalıdır.
Diaqnostika və analizlər
Ayaqda qaşınmanın diaqnostikası anamnez və klinik müayinə ilə başlayır. Dermatoloq qaşınmanın yerini, müddətini, gecə artıb-artmadığını, ailədə oxşar şikayətin olub-olmadığını, istifadə olunan dərmanları, ayaqqabı və corab vərdişlərini və yanaşı xəstəlikləri nəzərə alır.
Lazım ola bilən müayinələr
- kliniki və lazım olduqda dermatoskopik müayinə;
- göbələk şübhəsində mikoloji müayinə;
- qoturluq şübhəsində dermatoskopiya və ya uyğun mikroskopik müayinə;
- sistemik səbəb ehtimalında laborator analizlər;
- diaqnoz qeyri-müəyyən olduqda dəri biopsiyası;
- bakterial infeksiya ehtimalında uyğun hallarda bakterioloji əkilmə;
- allergik kontakt dermatit şübhəsində yama testi.
Ayaqda qaşınma zamanı evdə nə etmək olar?
Əgər qaşınma yüngüldürsə və yara, irin, sürətlə yayılan qızartı, güclü ağrı və ümumi əlamətlər yoxdursa, bəzi sadə tədbirlər faydalı ola bilər.
- Ayaqları çox isti su ilə yumayın.
- Ətirli sabun, sərt skrab və spirtli məhsullardan uzaq durun.
- Ayaqları yuduqdan sonra barmaq aralarını yaxşı qurulayın.
- Nəfəs alan corab və ayaqqabı seçin.
- Dar və hava keçirməyən ayaqqabıları uzun müddət geyinməyin.
- Hovuz və ümumi duş sahələrində şəxsi başmaqdan istifadə edin.
- Quru dəriyə ətirsiz nəmləndirici tətbiq edin.
- Qaşımaqdan mümkün qədər çəkinin.
- Yeni ayaqqabı və ya dəriyə çəkilən məhsuldan sonra qaşınma başlayıbsa həmin məhsulu dayandırın.
Sirkə, soda, spirt və digər qıcıqlandırıcı xalq üsulları bəzi hallarda dəri baryerini daha da zədələyə bilər.
Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
- qaşınma uzun müddət davam edirsə;
- gecə yuxunu pozacaq qədər güclüdürsə;
- barmaq aralarında çat, ağarma və soyulma varsa;
- ayaqda yara, irin, ağrı və ya sürətlə yayılan qızartı varsa;
- ailə üzvlərində də gecə qaşınması başlayıbsa;
- uşaqda qaşınma yuxunu pozursa və səpgilər yayılırsa.
Hamiləlik zamanı: səpgisiz, gecə artan və xüsusilə ovuc-daban nahiyəsində güclü qaşınma varsa, mama-ginekoloqa gecikdirmədən müraciət etmək lazımdır.
Tez-tez verilən suallar
Ayaqda qaşınma ən çox nədən olur?
Ayaq göbələyi, dəri quruluğu, ekzema, kontakt dermatit, tərləmə və qoturluq ən çox rast gəlinən səbəblərdəndir.
Ayaqda qaşınma üçün hansı maz yaxşıdır?
Universal maz yoxdur. Göbələkdə antifunqal müalicə, quruluqda nəmləndirici, ekzemada isə səbəbə uyğun iltihabəleyhinə müalicə tələb oluna bilər.
Ayaqda qaşınma və qızartı nə deməkdir?
Ekzema, kontakt dermatit, göbələk, qoturluq, həşərat dişləməsi və bəzən infeksiya ilə əlaqəli ola bilər.
Əldə və ayaqda qaşınma hansı xəstəliklərdə olur?
Qoturluq, dishidrotik ekzema və kontakt dermatit kimi dəri xəstəliklərində görülə bilər. Səpgisiz ovuc-daban qaşınması bəzi sistemik hallarda da baş verə bilər.
Hamiləlikdə ayaqda qaşınma normaldırmı?
Bəzən dəri quruluğu və şişkinliklə bağlı olur. Lakin səpgisiz, gecə artan və xüsusilə ovuc-dabanlarda güclü qaşınma hamiləlik xolestazının qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.
Nəticə
Ayaqda qaşınmanın ən çox səbəbləri ayaq göbələyi, dəri quruluğu, ekzema, kontakt dermatit və qoturluqdur. Qaşınmanın görünüşü və yerləşməsi əsas səbəbin müəyyən edilməsinə kömək edir.
Ayaqda qaşınma üçün müalicə və maz seçimi səbəbə uyğun aparılmalıdır. Səbəb müəyyən edilmədən kortizonlu və ya qarışıq tərkibli kremlərdən istifadə etmək düzgün deyil.
Ayaqda qaşınma keçmirsə nə etmək lazımdır?
Qaşınma uzun müddət davam edirsə, barmaq aralarında qabıqlanma və çatlar varsa, gecələr artırsa və ya ayaqda qızartı, yara, şişkinlik və ağrı yaranıbsa səbəbin dəqiqləşdirilməsi üçün dermatoloji müayinə məqsədəuyğundur.
Bakıda dermatoloji müayinə və qəbul haqqında məlumat üçün
dermatoloji xidmətlərə baxın.
