Övrə xəstəliyi: əlamətləri, səbəbləri və müalicəsi

Övrə xəstəliyi nədir?

Övrə, yəni urtikaria, dərinin səthi qatlarında damar keçiriciliyinin artması nəticəsində yaranan qaşınan qabarıqlardır. Bu qabarıqlar açıq dəridə qırmızı və ya çəhrayı görünə bilər, tünd dəri tiplərində isə bəzən daha solğun, bənövşəyi və ya dəri rənginə yaxın ola bilər.

Tipik övrə səpgisinin ən vacib xüsusiyyəti onun dəyişkən olmasıdır. Eyni səpgi adətən 24 saatdan az müddətdə sönür, iz buraxmır və başqa nahiyədə yenidən yarana bilər.

Əgər səpgi eyni yerdə 24 saatdan çox qalırsa, ağrı verirsə, göyərmə və ya iz buraxırsa, sadə övrə ilə yanaşı başqa diaqnozlar, məsələn urtikarial vaskulit, dərman reaksiyası və ya digər iltihabi dəri xəstəlikləri də düşünülməlidir.

Övrə xəstəliyinin əlamətləri

Övrə xəstəliyinin əsas əlaməti qaşınan, qabarıq və yerini dəyişən səpgilərdir. Bəzi xəstələrdə yalnız səpgilər olur, bəzilərində isə səpgilərlə yanaşı dərin şişkinlik — angioödem də görünür.

• Qaşınma: çox vaxt əsas şikayətdir, bəzən yanma hissi ilə birlikdə olur.
• Qabarıq səpgilər: müxtəlif ölçüdə ola bilər, kənarları daha qızarmış görünə bilər.
• Gəl-get edən səpgilər: bir nahiyədə sönür, başqa nahiyədə yenidən çıxır.
• Angioödem: dodaq, göz qapağı, üz, əl-ayaq və bəzən boğazda şişkinlik ola bilər.
• Yuxu pozulması: xroniki övrədə qaşınma yuxunu və gündəlik həyat keyfiyyətini ciddi poza bilər.

Övrə xəstəliyi yoluxucudurmu?

Xeyr. Övrə xəstəliyi yoluxucu deyil. Övrə insandan-insana toxunmaqla, eyni otaqda qalmaqla, eyni dəsmaldan istifadə etməklə və ya hava-damcı yolu ilə keçmir.

Lakin bəzi hallarda övrəni tətikləyən infeksiya, məsələn virus infeksiyası, özü yoluxucu ola bilər. Bu zaman yoluxan övrə deyil, onu tətikləyən infeksiyadır.

Buna görə “övrə keçdi” ifadəsi iki cür anlaşılmamalıdır: övrə başqasına yoluxan xəstəlik deyil, amma kəskin övrə bir müddət sonra öz-özünə keçə bilər.

Övrə xəstəliyi keçicidirmi?

“Keçici” sözü burada “müvəqqəti olub keçə bilərmi?” mənasında işlədilirsə, cavab belədir: bəli, kəskin övrə çox vaxt günlər və ya həftələr ərzində sönə bilər. Lakin övrə 6 həftədən uzun davam edirsə və ya tez-tez təkrarlanırsa, bu artıq xroniki övrə hesab olunur.

Xroniki övrə illərlə davam edə bilər, lakin bu, xəstəliyin müalicəsiz qalmalı olduğu anlamına gəlmir. Düzgün mərhələli müalicə ilə qaşınma və səpgilər çox vaxt nəzarət altına alına bilər.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Övrənin növləri: kəskin, xroniki və induksiya olunan övrə

Övrə əsasən müddətinə və yaranma mexanizminə görə qruplaşdırılır. Bu bölgü müalicə seçimi üçün vacibdir.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Dəridə övrə nədən əmələ gəlir?

Övrədə “səbəb” və “tətikləyici faktor” eyni şey deyil. Bəzən övrəni başlayan konkret səbəb tapılır, bəzən isə səbəb bilinmədən yalnız alovlanmanı artıran tətiklər müəyyən edilir. Xüsusilə xroniki spontan övrədə tək bir qida və ya allergen tapılmaya bilər.

• İnfeksiyalar: virus infeksiyaları, boğaz infeksiyaları və digər infeksion proseslər övrəni tətikləyə bilər.
• Dərmanlar: bəzi ağrıkəsicilər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar, antibiotiklər və digər preparatlar alovlanmaya səbəb ola bilər.
• Qida və qida əlavələri: kəskin allergik övrədə rol oynaya bilər, lakin xroniki övrədə hər zaman əsas səbəb deyil.
• Fiziki faktorlar: soyuq, isti, təzyiq, sürtünmə, günəş, su və tərləmə övrəni provokasiya edə bilər.
• Stress və yuxusuzluq: xroniki övrədə qaşınmanı və alovlanmanı artıra bilər.
• Daxili və avtoimmun faktorlar: bəzi xroniki hallarda qalxanabənzər vəzi və digər avtoimmun xəstəliklərlə əlaqə araşdırıla bilər.

Daxili xəstəliklər və dəri əlamətləri haqqında daha geniş məlumat üçün

daxili xəstəliklər və dəri

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Allergik övrə nə zaman düşünülür?

Allergik övrə adətən konkret qida, dərman, lateks, həşərat sancması və ya başqa allergenlə təmasdan qısa müddət sonra başlayır. Eyni tətiklə təkrar qarşılaşdıqda oxşar reaksiya yaranması allergik mexanizmi daha inandırıcı edir.

Lakin xroniki spontan övrədə çox vaxt klassik qida allergiyası tapılmır. Buna görə geniş, kor-koranə pəhrizlər, çox sayda lazımsız allergiya testi və pasiyenti həddindən artıq məhdudlaşdıran yanaşmalar hər zaman düzgün deyil.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Kvinke ödemi və angioödem nədir?

Angioödem dərinin və selikli qişaların daha dərin qatlarında yaranan şişkinlikdir. Dodaq, göz qapağı, üz, əl, ayaq və genital nahiyədə görünə bilər. Bəzi hallarda dil, boğaz və qırtlaq nahiyəsini tutaraq tənəffüsü təhlükəyə ata bilər.

Övrə ilə birlikdə angioödem ola bilər. Lakin angioödem təkbaşına, övrə səpgiləri olmadan da yarana bilər. Belə hallarda dərmanlar, xüsusilə ACE inhibitorları, irsi angioödem və digər səbəblər də düşünülməlidir.

Övrə zamanı hansı əlamətlər təhlükəlidir?

Övrə çox vaxt yalnız dəri ilə məhdudlaşır. Lakin bəzi əlamətlər allergik sistemik reaksiya, anafilaksiya, angioödem və ya başqa ciddi xəstəlik ehtimalını artırır.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Diaqnoz necə qoyulur və hansı analizlər lazımdır?

Övrə diaqnozu çox vaxt anamnez və klinik görünüş əsasında qoyulur. Dermatoloq səpginin nə qədər qaldığını, yerini dəyişib-dəyişmədiyini, 6 həftədən çox davam edib-etmədiyini, angioödemin olub-olmadığını, dərman və qida tarixçəsini, infeksiya əlamətlərini və fiziki tətikləri soruşur.

Kəskin övrədə geniş analizlər hər zaman lazım olmur. Xroniki övrədə isə müayinə hədəfli aparılmalıdır. Lazımsız geniş allergiya panelləri, kor-koranə qida qadağaları və səbəbsiz çoxsaylı analizlər pasiyenti həm maddi, həm də psixoloji yükləyə bilər.

Diaqnostik yanaşmanı mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Hamiləlikdə yaranan səpgilər fərqli yanaşma tələb edə bilər. Bu barədə daha geniş məlumat üçün

hamiləlikdə dəri xəstəlikləri

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Övrə hansı xəstəliklərlə qarışa bilər?

Dəridə qaşınan qabarıqlar hər zaman sadə övrə deyil. Bəzi dəri xəstəlikləri və sistemik vəziyyətlər övrəyə bənzəyə bilər.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Uzunmüddətli dəri qaşınması haqqında daha geniş məlumat üçün

dəridə qaşınma səbəbləri

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Övrə xəstəliyinin müalicəsi

Övrə müalicəsində məqsəd qaşınmanı, qabarıqları və angioödem riskini nəzarətə almaqdır. Müalicə övrənin kəskin və ya xroniki olmasına, tətiklərə, angioödemin olub-olmamasına və həyat keyfiyyətinə təsirinə görə seçilir.

Əsas prinsip özbaşına dərman qəbul etmək deyil, həkim tərəfindən mərhələli plan qurmaqdır. Xüsusilə hamiləlik, uşaq yaşı, xroniki xəstəliklər, digər dərmanlar və təkrarlayan angioödem varsa, müalicə fərdiləşdirilməlidir.

Müalicə pillələrini mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Övrənin təbii müalicəsi və evdə nə etmək olar?

“Övrənin təbii müalicəsi” axtaranların əsas məqsədi qaşınmanı azaltmaq və alovlanmanı sakitləşdirməkdir. Lakin təbii üsullar övrənin əsas tibbi müalicəsini əvəz etmir. Xüsusilə angioödem və nəfəs darlığı varsa, ev üsullarına vaxt itirmək təhlükəlidir.

• Sərin kompres və ilıq duş qaşınmanı yüngülləşdirə bilər.
• Çox isti duş, sauna və həddindən artıq tərləmə bəzi xəstələrdə övrəni artıra bilər.
• Sıx paltar, kəmər, çanta qayışı və sürtünmə azaldılmalıdır.
• Yeni dərman, xüsusilə ağrıkəsici başlanıbsa, həkimə bildirilməlidir.
• Alkoqol, yuxusuzluq və stress bəzi insanlarda alovlanmanı artıra bilər.
• Bitki qarışıqları və “təbii əlavələr” bəzi xəstələrdə allergiyanı gücləndirə bilər.

Evdə görülən tədbirlər köməkçi ola bilər, amma xroniki, təkrarlayan, yuxunu pozan və ya angioödemlə gedən övrədə dermatoloq müayinəsi vacibdir.

Uşaqlarda övrə

Uşaqlarda övrə çox vaxt infeksiyalardan sonra və ya bəzi qida, dərman və fiziki tətiklər fonunda yarana bilər. Uşaqda övrə görünəndə ən vacib məsələ ağır allergik reaksiya və angioödem əlamətlərini qaçırmamaqdır.

Uşaqlarda övrə bəzən

uşaqlarda dəmrov
,
ekzema, qoturluq, dərman səpgisi və virus səpgiləri ilə qarışdırıla bilər. Ona görə uzun sürən və təkrarlayan səpgilərdə diaqnoz dəqiqləşdirilməlidir.

Nə zaman dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Övrə bəzən qısa müddətdə sönür, lakin aşağıdakı hallarda dermatoloq və ya müvafiq mütəxəssis qiymətləndirməsi gecikdirilməməlidir.

• Övrə 6 həftədən çox davam edirsə və ya tez-tez təkrarlayırsa
• Qaşınma yuxunu və gündəlik həyat keyfiyyətini pozursa
• Angioödem və ya Kvinke ödemi təkrarlanırsa
• Səpgilər eyni yerdə 24 saatdan çox qalır, ağrıyır, göyərir və iz buraxırsa
• Qızdırma, oynaq ağrısı, halsızlıq və sistemik əlamətlər varsa
• Yeni dərman istifadəsindən sonra övrə yaranıbsa
• Hamiləlik, uşaq yaşı və ya xroniki xəstəliklər varsa
• Standart müalicəyə baxmayaraq səpgilər nəzarətə alınmırsa

Övrə xəstəliyi haqqında tez-tez verilən suallar

Övrə xəstəliyi nədir?

Övrə dəridə qəfil yaranan, qaşınan, qabarıq və çox vaxt yerini dəyişən səpgilərlə gedən vəziyyətdir. Tipik səpgilər eyni yerdə 24 saatdan az qalır və iz qoymadan sönür.

Övrə və urtikaria eyni şeydir?

Bəli. “Övrə” gündəlik dildə işlənən addır, “urtikaria” isə tibbi termindir. Türkiyə türkcəsində “kurdeşen” ifadəsi də eyni xəstəliyi bildirir.

Övrə xəstəliyi yoluxucudurmu?

Xeyr. Övrə yoluxucu xəstəlik deyil və insandan-insana keçmir. Lakin övrəni tətikləyən bəzi infeksiyalar özləri yoluxucu ola bilər.

Övrə xəstəliyi keçicidirmi?

Kəskin övrə çox vaxt günlər və ya həftələr ərzində keçə bilər. Əgər övrə 6 həftədən uzun davam edirsə və ya tez-tez təkrarlanırsa, xroniki övrə hesab olunur.

Övrə allergiyadırmı?

Bəzi övrə halları allergik ola bilər, lakin hər övrə allergiya demək deyil. Xroniki spontan övrədə klassik qida allergiyası çox vaxt əsas səbəb olmur.

Allergik övrə necə olur?

Allergik övrə adətən müəyyən qida, dərman, lateks və ya həşərat sancması ilə əlaqəli şəkildə qısa müddətdə başlayır və eyni tətiklə təkrar provokasiya oluna bilər.

Xroniki övrə nədir?

Xroniki övrə 6 həftədən uzun davam edən və ya təkrarlayan övrədir. Xroniki spontan övrədə aydın sabit tetik tapılmaya bilər və müalicə mərhələli planla aparılır.

Xolinergik övrə nədir?

Xolinergik övrə bədən temperaturu artanda, məsələn idman, isti duş, sauna, tərləmə və emosional stress zamanı ortaya çıxan xırda, çox qaşınan səpgilərlə gedən induksiya olunan övrə tipidir.

Dermoqrafik övrə nədir?

Dermoqrafik övrə dərinin sürtülməsi, cızılması və ya təzyiqdən sonra xəttvari qabarıq səpgilərin yaranmasıdır. Sıx paltar və çanta qayışı kimi faktorlar şikayəti artıra bilər.

Kvinke ödemi nədir?

Kvinke ödemi, yəni angioödem, dodaq, göz qapağı, üz və bəzən boğazda dərin şişkinliklə gedən vəziyyətdir. Dil və boğaz şişməsi, udma çətinliyi və nəfəs darlığı varsa, təcili yardım lazımdır.

Uşaqlarda övrə nədən olur?

Uşaqlarda övrə çox vaxt infeksiyalardan sonra, bəzən qida, dərman və fiziki tətiklər fonunda yarana bilər. Ağır əlamətlər varsa, həkim qiymətləndirməsi gecikdirilməməlidir.

Övrə xəstəliyinin dərmanı varmı?

Övrənin tək bir universal dərmanı yoxdur. Müalicə övrənin tipinə və ağırlığına görə seçilir. Əsas yanaşmalardan biri ikinci nəsil antihistaminlərdir. Xroniki və nəzarətsiz hallarda müalicə mütəxəssis tərəfindən gücləndirilə bilər.

Xülasə

• Övrə xəstəliyi qaşınan, qabarıq və çox vaxt 24 saatdan az müddətdə sönən səpgilərlə gedir.
• Övrə yoluxucu deyil, amma kəskin övrə bəzən qısa müddətdə keçə bilər.
• Kəskin övrə 6 həftədən az, xroniki övrə isə 6 həftədən uzun davam edir.
• Övrə bəzən allergik olur, lakin hər övrə allergiya deyil.
• Angioödem boğaz və dil şişməsi ilə gedərsə, təcili vəziyyətdir.
• Müalicə övrənin növünə, tətiklərə, şiddətə və pasiyentin vəziyyətinə görə seçilir.