Dəri xəstəlikləri

Dəri xəstəlikləri dəridə, saçlı dəridə, dırnaqlarda və bəzi selikli qişalarda yaranan iltihabi, infeksion, avtoimmun, irsi və şiş mənşəli problemlərin ümumi adıdır. Bu xəstəliklər qaşıntı, qızartı, qabıqlanma, suluq, yara, ağ və qəhvəyi ləkələr, xal dəyişiklikləri kimi əlamətlərlə görünə bilər. Eyni əlamətin bir neçə fərqli səbəbi ola bildiyi üçün yalnız şəklə baxaraq düzgün diaqnoz qoymaq mümkün deyil.

Bu geniş bələdçidə dəri xəstəliklərinin növləri və adları, əsas fərqləndirici əlamətləri, klinik fotoşəkillərin düzgün şərhi, diaqnostik metodlar və müalicənin ümumi prinsipləri izah edilir. Xəstəliklərin hər biri haqqında daha dərin məlumat üçün müvafiq xüsusi məqalələrə keçidlər verilir.

Dəri xəstəlikləri nədir?

Dəri xəstəlikləri — tibbdə dermatozlar — dərinin quruluşunu, rəngini, funksiyasını və ya dəriyə bağlı strukturları dəyişdirən geniş xəstəliklər qrupudur. Dərinin baryer funksiyasının pozulması, infeksiya, immun sistemin fəaliyyəti, genetik xüsusiyyətlər və xarici təsirlər burada rol oynaya bilər. Dermatologiya isə həmin xəstəlikləri araşdıran, diaqnoz və müalicə edən tibbi ixtisasdır; bu iki anlayış eyni məna daşımır.

Bəzi dəri problemləri qısa müddətdə aradan qalxır. Digərləri, məsələn, atopik dermatit və ya psoriaz, alovlanmalar və sakitləşmə dövrləri ilə davam edə bilər. Müalicənin məqsədi xəstəliyin növündən asılı olaraq infeksiyanı aradan qaldırmaq, iltihabı azaltmaq, remissiya əldə etmək və ya şübhəli törəməni vaxtında aşkar etməkdir.

Məqalənin əsas mövzusu xəstəliklərin təsnifatı və tanınmasıdır. Dermatologiyanın ixtisas kimi əhatə etdiyi sahələri ayrıca dermatologiya səhifəsində oxuya bilərsiniz.

Dəri xəstəliklərinin növləri və adları

Dəri xəstəliklərinin vahid qısa siyahısı yoxdur: yüzlərlə diaqnoz bir-birinə oxşar səpgilər yarada bilər. Aşağıda əvvəlki məqalədəki xəstəlik adları qorunaraq daha düzgün qruplaşdırılıb. Bəzi köhnə sinonimlər təkrarlanmır, müxtəlif xəstəlik qruplarına aid terminlər isə uyğun bölmələrə keçirilib.

Qaşıntılı, qızartılı və qabıqlı dəri xəstəlikləri

Köhnə məqalənizdəki bu qrupa atopik ekzema (atopik dermatit), kontakt dermatit, seboreyalı dermatit, psoriaz (pullu dəmrov), çəhrayı dəmrov (pityriazis rosea), yastı dəmrov (lichen planus), əl və ayaq dermatiti daxildir. Kəpəklənmə isə ayrıca xəstəlik adı deyil, müxtəlif hallarda ortaya çıxan əlamətdir. Xroniki qaşıma ilə qalınlaşmış dəri görünüşü bəzən neyrodermit/lichen simplex chronicus adlandırılır.

Atopik dermatit adətən quruluq və davamlı qaşıntı ilə xarakterizə olunur. Psoriaz daha sərhədli, qalın pulcuqlu lövhələr verə bilər. Seboreyalı dermatit isə saçlı dəri, qaş və burun kənarlarında yağlı qabıqlanma ilə özünü göstərə bilər. Görünüşlər üst-üstə düşə bildiyi üçün müalicəni yalnız səpginin rənginə görə seçmək olmaz. Ətraflı: atopik dermatit və psoriaz xəstəliyi.

Allergik dəri xəstəlikləri və övrə

Əvvəlki siyahıda olan övrə və urtikaria eyni xəstəlik qrupunun adlarıdır. Kvinke ödemi isə angioödem üçün işlədilən tarixi addır; dodaq və göz qapaqlarında dərin şişkinliklə görünə bilər. Soyuq, isti, günəş işığı, tərləmə və bəzən su ilə təmas bəzi insanlarda induksiya olunan urtikarianı tətikləyə bilər. Hər səpgi və qaşıntı qida allergiyası demək deyil.

Allergik kontakt dermatit müəyyən maddəyə qarşı gecikmiş immun reaksiya nəticəsində yaranır. Məsələn, nikel kimi metallar və bəzi kosmetik komponentlər səbəb ola bilər. Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit isə allergik mexanizm olmadan da inkişaf edə bilər. Dərman səpgiləri ayrıca qiymətləndirilməlidir. Davamlı və ya təkrarlayan urtikaria barədə övrə (urtikaria) yazısına baxın.

Bakterial dəri xəstəlikləri

Bu qrupa impetiqo (sarı yara), follikulit, furunkul, karbunkul, dəri absesi, erizipel (qızıl yel) və sellulit daxildir. Erizipel və sellulit bir-birinə yaxın, lakin eyni termin olmayan bakterial infeksiya formalarıdır. İmpetiqoda bal rəngli qabıqlar, sellulitdə isə bir sahədə ağrı, istilik, qızartı və şişkinlik ola bilər.

İnfeksiyanın sürətlə yayılması, hərarət, güclü ağrı və ümumi vəziyyətin pisləşməsi gecikdirilmədən qiymətləndirilməlidir. Hər irinli səpgiyə eyni antibiotik uyğun gəlmir; qərar klinik vəziyyətə və lazım gəldikdə mikrobioloji müayinəyə əsaslanır.

Virus mənşəli dəri xəstəlikləri

Köhnə siyahıdakı herpes labialis (dodaq uçuğu), genital herpes, herpes zoster (zona, kəmərləyici dəmrov), HPV mənşəli ziyillər və kontagioz molluskum burada saxlanılır. Qruplaşdırma vacibdir: zona viral infeksiyadır, digər qabıqlı iltihabi dəmrov formaları ilə eyni xəstəlik deyil. Suçiçəyi və bəzi digər virus infeksiyaları da yayılmış səpgilərə səbəb ola bilər.

Ziyil, ət xalı və molluskum eyni törəmə deyil. Onların xarici görünüşü bəzən qarışdırılsa da, yaranma səbəbləri və müdaxilə ehtiyacı fərqlidir. Molluskumun bəzi halları heç bir prosedur olmadan da geriləyə bilər. Ağrılı zona səpgisi, göz ətrafında herpes və immunçatışmazlığı olan şəxsdə geniş virus infeksiyası ayrıca diqqət tələb edir.

Göbələk dəri xəstəliklərinin adları

Köhnə məqalədə göstərilən ayaqda, əllərdə, qasıqda, bədəndə, saçlı dəridə, saqqalda və dırnaqda göbələk yerləşmə yerinə görə adlandırılan dermatofit infeksiyalarıdır. Kandidoz əsasən başqa göbələk qrupuna aiddir. Rəngbərəng dəmrov (pityriazis versicolor) isə Malassezia ilə əlaqəli səthi göbələk xəstəliyidir.

Dermatofit infeksiyası bəzən kənarı qabıqlı halqavari ləkə verir. Amma hər dairəvi qızartı göbələk deyil; ekzema və psoriaz da oxşar görünə bilər. Kortikosteroidli kremi diaqnoz qoyulmadan istifadə etmək göbələk xəstəliyinin görünüşünü dəyişə bilər. Diaqnostika və müalicənin detalları: göbələk xəstəliyinin müalicəsi.

Parazitar və digər infeksion xəstəliklər

Əvvəlki siyahıdakı qoturluq (skabies), saç bitlənməsi, dəri leyşmaniozu və gənə ilə əlaqəli dəri reaksiyaları bu hissədə yer alır. Demodikoz isə Demodex gənələri ilə əlaqəli iltihabi hallar üçün istifadə edilən termindir, hər dəri üzərində Demodex aşkarlanması xəstəlik demək deyil. Gənə dişləməsi də özlüyündə vahid diaqnoz deyil.

Qoturluqda xüsusilə gecələr artan qaşıntı, ailə üzvlərində oxşar şikayət və tipik dəri sahələrinin tutulması diaqnostik ipucudur. Uşaqlarda yerləşmə fərqli ola bilər. Şübhə yarandıqda ailə və yaxın təmasların idarə edilməsi də nəzərə alınır. Ətraflı: qoturluq xəstəliyi.

Avtoimmun və birləşdirici toxuma xəstəlikləri

Bu qrupda qırmızı qurd eşənəyi (lupus), dermatomiozit, sistemik skleroz/sklerodermiya, morfea, dəri vaskulitləri və Behçet xəstəliyinin dəri-selikli qişa əlamətləri müzakirə olunur. Bəzi hallarda yalnız dəri deyil, digər orqanlar da təsirlənə bilər. Ona görə müayinə müəyyən pasiyentlərdə revmatoloq və digər mütəxəssislərlə birgə aparılır.

Köhnə siyahıda bu qrupda olan vitiliqo avtoimmun mexanizmlə əlaqəli piqment itkisi xəstəliyidir, lakin klassik birləşdirici toxuma xəstəliyi sayılmır. Onun klinik təqdimatı aşağıdakı piqment dəyişiklikləri bölməsində ayrıca izah olunur.

Dəridə suluq yaradan xəstəliklər

Pemfiqus, bülyoz pemfiqoid və irsi epidermolizis bullosa dəridə suluq və eroziyalarla gedə bilən, lakin mexanizmləri fərqli xəstəliklərdir. Pemfiqus və pemfiqoid qruplarında avtoimmun mexanizmlər, epidermolizis bullosada isə bir çox formada irsi dəri kövrəkliyi rol oynayır.

Dəridə iri, ağrılı suluqların sürətlə yayılması, ağız və göz selikli qişasının tutulması və yeni dərman qəbulundan sonra dəri soyulması təcili müayinə tələb edə bilər. Belə hallarda özbaşına maz seçimi təhlükəlidir.

Xallar, dəri xərçəngi və digər törəmələr

Əvvəlki yazıda qeyd edilən qazanılmış melanositar nevuslar, anadangəlmə (kongenital) nevuslar, atipik/displastik nevuslar, Becker nevusu, epidermal nevus və sebase nevus xoşxassəli və ya izlənmə tələb edə bilən müxtəlif törəmə qruplarıdır. “Anadangəlmə xal” ilə “kongenital nevus” eyni anlayışı ifadə edə bilər; ona görə ayrıca diaqnoz kimi iki dəfə sayılmır.

Bazal hüceyrəli karsinoma (BCC), skuamoz hüceyrəli karsinoma (SCC), melanoma, Bowen xəstəliyi, dərinin Paget xəstəliyi və Kaposi sarkoması müxtəlif bədxassəli və ya xərçəngönü xəstəliklərlə əlaqəli diaqnozlardır. Langerhans hüceyrəli histiositoz isə ayrıca histiositik xəstəlik qrupudur və klassik dəri xərçəngi siyahısına sadəcə bərabərləşdirilməməlidir.

Yeni əmələ gələn və ya dəyişən xal, spontan qanayan düyün və uzun müddət sağalmayan yara dermatoloq müayinəsi üçün səbəbdir. Melanoma üçün ABCDE meyarları köməkçi ola bilər: asimmetriya, sərhəd, rəng, diametr və dəyişiklik. Kiçik melanoma da mümkündür. Ətraflı: dəri xərçənginin əlamətləri və şəkilləri və dermatoskopik xal müayinəsi.

Dəri limfomaları və nadir xəstəliklər

Köhnə siyahıdakı funqoid mikoz (mycosis fungoides), paqetoid retikulyoz, dərinin T-hüceyrəli və B-hüceyrəli limfomaları bu qrupa daxildir. Funqoid mikoz T-hüceyrəli dəri limfomasının bir formasıdır. Parapsoriaz isə limfoma ilə eyni diaqnoz deyil; bəzi klinik hallarda müşahidə və differensial diaqnoz baxımından əlaqəli mövzu kimi öyrənilir.

Bu xəstəliklər bəzən uzunmüddətli ekzema və ya psoriaza oxşaya bilər. Xüsusilə müalicəyə cavab verməyən, dəyişən və qeyri-adi paylanmış ləkələrdə biopsiya və lazım gəldikdə əlavə testlər düşünülür.

Genetik dəri xəstəlikləri — genodermatozlar

Neyrofibromatoz, tuberoz skleroz, ixtiyozlar, kseroderma piqmentozum və irsi epidermolizis bullosa köhnə məqalədəki əsas genodermatoz nümunələridir. Genetik xəstəliklər yalnız səpgi ilə görünməyə bilər: piqment ləkələri, dəri törəmələri, quruluq və digər sistemik tapıntılar birlikdə ola bilər.

Bəzi anadangəlmə ləkələr zərərsizdir. Ancaq çoxsaylı və ya xüsusi formalı ləkələr ailə anamnezi və digər müayinə nəticələri ilə birlikdə qiymətləndirilir. Ətraflı: neyrofibromatoz.

Hamiləliklə əlaqəli dəri xəstəlikləri

Köhnə məqalənizdə pemfiqoid gestationis (hamiləlik pemfiqoidi), polimorf hamiləlik səpgisi (PUPPP), hamiləliyin atopik səpgisi, qaşıntı və melazma qeyd olunurdu. Hamiləlikdə qaraciyərdaxili xolestaz da qaşıntı yarada bilər, lakin bu, ilkin olaraq dermatoloji xəstəlik deyil, doğuş və daxili xəstəlik baxımından vacib vəziyyətdir.

Xüsusilə hamiləlik zamanı yeni başlayan güclü qaşıntı, hətta görünən səpgi olmadan da, mama-ginekoloq tərəfindən vaxtında qiymətləndirilməlidir. Müalicədə ana və döl üçün risklər ayrıca nəzərə alınır.

Saç və dırnaq xəstəlikləri

Əvvəlki siyahıdakı ocaqlı alopesiya, androgenetik alopesiya, telogen effluvium və lichen planopilaris saç tökülməsinin fərqli növləridir. Saç tökülməsi uşaqlarda, qadınlarda və kişilərdə fərqli səbəblərlə yarana bilər. Dırnaqlarda isə onikomikoz, dırnaq psoriazı, qalınlaşma, kövrəklik, rəng və forma dəyişiklikləri araşdırılır.

Hər saralmış dırnaq göbələk, hər saç tökülməsi isə vitamin çatışmazlığı demək deyil. Trikoskopiya, mikoloji test və seçilmiş hallarda laborator müayinə diaqnoza kömək edir. Ətraflı: saç tökülməsi və dırnaq xəstəlikləri.

Ağız və genital nahiyənin xəstəlikləri

Ağızda ağ, qırmızı və ya tünd ləkələr, təkrarlayan yaralar, ağız selikli qişasını tutan infeksion və iltihabi xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Genital nahiyədə qızartı, qaşıntı, yara, axıntı, qabıqlanma, törəmə və şişkinlik isə müxtəlif infeksiyalar, dermatitlər və digər xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər.

Bu nahiyələrin səpgiləri avtomatik olaraq cinsi yolla keçən infeksiya demək deyil. Lakin zöhrəvi infeksiyalar ehtimalı olduqda müayinə və məqsədli testlər vacibdir. Özbaşına güclü steroid və ya antiseptik tətbiqi klinik görünüşü dəyişdirə bilər.

Dəri xəstəliklərinin əlamətləri: səpgini necə təsvir etməli?

Dəri xəstəliklərinin əlamətləri təkcə qızartıdan ibarət deyil. Dermatoloq səpginin forması, ölçüsü, səthi, yerləşməsi, simmetriyası, davametmə müddəti, qaşınması və ağrısını birlikdə qiymətləndirir. Aşağıdakı cədvəl diaqnoz qoymaq üçün deyil, şikayəti düzgün təsvir etmək üçündür.

Bir növ dəri səpgisi digəri ilə qarışa bilər. Məsələn, göbələk, ekzema və psoriaz hamısı qabıqlı qızartı yarada bilər. Bu səbəbdən tək simptom üzrə dərman seçmək doğru deyil.

Dəri xəstəliklərinin şəkilləri: foto ilə diaqnoz qoymaq olarmı?

“Dəri xəstəlikləri şəkilləri” və “dəri xəstəlikləri adları” axtarışları eyni görünən səpgilərin fərqli səbəblərini nəzərə almadan asanlıqla yanlış nəticəyə gətirə bilər. Klinik şəkillər xəstəliyin görünüşünü öyrənmək üçün faydalıdır, lakin real diaqnoz çox zaman anamnez, fiziki baxış və lazım olduqda testlər tələb edir.

Aşağıdakı fotolar əvvəlki məqalənizin arxivində olan şəkillərdən seçilib. Onlar klinik görünüş mövzusunu təsvir edir, fotoşəkilin özü ilə konkret diaqnoz təsdiqlənmir. Səhifədə ayrıca Elementor qalereyanız varsa, onu saxlayın və təkrarlanan şəkilləri nəşrdən əvvəl nəzərdən keçirin.

Fotoatlasdan düzgün istifadə: Şəkillərin alt mətnlərini real görünən tapıntıya uyğun saxlayın; bütün fotolara “dəri xəstəlikləri” kimi eyni alt text yazmayın. Klinik şəkilləri yaymazdan əvvəl pasiyent razılığı və identifikasiya riskini yoxlayın.

Dəri xəstəlikləri nədən yaranır? Səbəblər və qorunma yolları

Dəri problemlərinin yaranma səbəbləri müxtəlifdir. Bəzi xəstəliklərdə irsi meyl və immun sisteminin xüsusiyyətləri önə çıxır. Digərlərində isə bakteriya, virus, göbələk və parazitlər əsas rol oynayır. Dərini qıcıqlandıran kimyəvi maddələr, günəş radiasiyası, travma və bəzən dərmanlar da səpgi yarada bilər.

• Genetik və immun faktorlar: psoriaz, atopik dermatit, vitiliqo, bəzi genodermatozlar.
• İnfeksiyalar: impetiqo, göbələk, herpes, qoturluq və digər yoluxucu xəstəliklər.
• Ətraf mühit və təmas: yuyucu maddələr, nikel, kosmetika, iş şəraiti, günəş və sürtünmə.
• Dərman reaksiyaları: sadə dərman səpgisindən ağır selikli qişa tutulmasına qədər dəyişən hallar.
• Hormonal və digər faktorlar: bəzi akne və saç tökülməsi formaları, hamiləliklə əlaqəli dəyişikliklər.

Qorunma üsulu səbəbdən asılıdır. Zərif təmizləyicilər və dəriyə uyğun nəmləndiricilər baryeri qorumağa kömək edə bilər. Günəşdən qorunma bəzi dəri zədələnmələrinin riskini azaldır. Yoluxucu xəstəliklərdə gigiyena və lazım gəldikdə yaxın təmasların qiymətləndirilməsi önəmlidir. Hər xəstəliyi “allergiya”, “qurd” və ya “immunitet zəifliyi” ilə izah etmək doğru deyil.

Başda, üzdə, əllərdə və ayaqda dəri xəstəlikləri

Bədənin hansı nahiyəsinin tutulması diaqnostikaya kömək edir, lakin yekun qərarı təkcə yerləşməyə görə vermək olmaz.

Başda dəri xəstəlikləri və saç tökülməsi

Saçlı dəridə seboreyalı dermatit, psoriaz, tinea capitis (saç göbələyi), follikulit və müxtəlif alopesiyalar rast gəlinir. Kəpəklənmə, qaşıntı, saç qırılması, ocaqlı saçsız sahələr və çapıqlaşma bir-birindən fərqli proseslərə işarə edə bilər.

Üzdə dəri xəstəlikləri və səpgilər

Əvvəlki siyahınızda olan akne, komedonlar, rozasea, damar genişlənməsi, melazma, günəş ləkələri (lentiqolar) və üzdə qabıqlı qızartılar burada yer alır. Hər üzdə qızartı akne və ya allergiya deyil. Rozasea üçün davamlı mərkəzi üz qızartısı, akne üçün isə komedonlar və iltihabi elementlər mühüm ipuclarındandır. Ətraflı: sızanaq xəstəliyi.

Əllərdə və ayaqda dəri xəstəlikləri

Əl və ayaqlarda kontakt dermatit, dishidrotik ekzema, göbələk, psoriaz, plantar ziyil və digər xəstəliklər yarana bilər. Barmaq aralarında qabıqlanma, ovucda suluq, dabanda qalınlaşma, ağrılı çat və dırnaq dəyişikliyi fərqli diaqnostik istiqamətlər verir. İşlə bağlı təkrar su və kimyəvi maddə təması əl dermatitini ağırlaşdıra bilər.

Dəridə ağ və qəhvəyi ləkələr

Vitiliqo melanosit funksiyasının itkisi ilə əlaqəli depiqmentasiya xəstəliyidir. Ancaq hər ağ ləkə vitiliqo deyil. Qəhvəyi ləkələr isə lentigo, melazma, piqmentli nevus, iltihab sonrası hiperpiqmentasiya və digər səbəblərlə yarana bilər. Rəng dəyişikliyinin başlanma vaxtı, sərhədləri və dəyişməsi vacibdir. Daha ətraflı: dəridə ağ ləkələr və dəridə qəhvəyi ləkələr.

Uşaq dəri xəstəlikləri

Yenidoğulmuşlarda və uşaqlarda bez dermatiti, atopik ekzema, impetiqo, qoturluq, molluskum və piqment ləkələri kimi problemlər görünə bilər. Uşaqların dəri xüsusiyyətləri və dərman təhlükəsizliyi böyüklərdən fərqləndiyi üçün qiymətləndirmə yaşa uyğun aparılmalıdır. Ayrı bələdçiyə baxın: uşaq dəri xəstəlikləri və pediatrik dermatologiya.

Dəri xəstəliklərinin diaqnostikası necə aparılır?

Dermatoloq ilk növbədə səpginin nə vaxt başladığını, necə dəyişdiyini, hansı nahiyələrdə olduğunu, qaşıntı/ağrı ilə əlaqəsini, dərman və təmas tarixini öyrənir. Sonra dəri, saç, dırnaq və ehtiyac olduqda selikli qişalar müayinə edilir. Ailədə oxşar problem və ya yaxın təmasda yoluxucu xəstəlik olub-olmaması da önəmli ola bilər.

Biopsiya hər xəstəyə tələb olunmur. Bununla belə, şübhəli dəri törəməsində və ya çətin diaqnozlarda histopatoloji müayinə vacib ola bilər. Ətraflı: dəri biopsiyası.

Dəri xəstəliklərinin müalicəsi: ümumi prinsiplər

Dəri xəstəliklərinin müalicəsi xəstəliyin dəqiq növünə əsaslanır. Bəzi hallarda nəmləndirici və qıcıqlandırıcı maddələrdən uzaq qalmaq yetərlidir. Başqa hallarda yerli iltihabəleyhinə preparat, antibiotik, göbələk əleyhinə müalicə, sistemik dərman, fototerapiya və ya cərrahi prosedur lazım ola bilər. Bu vasitələrin hamısı bütün dəri xəstəliklərinə uyğun deyil.

Köhnə məqalənizdə qeyd olunan krioterapiya, kuretaj, abses drenajı, kist çıxarılması, dırnaq batması üzrə müdaxilə, keloid inyeksiyaları, dəri biopsiyası və şübhəli törəmənin cərrahi çıxarılması prosedural dermatologiyaya daxildir. Amma hər xal, papilloma və ya ziyil mütləq çıxarılmalı deyil. Prosedur qərarı diaqnozdan sonra verilməlidir.

Müalicə üsullarının geniş izahı üçün ayrıca dəri xəstəliklərinin müalicəsi məqaləsinə baxın. Bu səhifədə əsas məqsəd xəstəlikləri tanıtmaq və fərqləndirməkdir.

Dəri xəstəliklərindən qorunma: gündəlik qulluq və yanlışlardan uzaq durmaq

Bir çox dəri xəstəliyini tam qarşısını almaq mümkün deyil. Ancaq dərinin baryerini qorumaq, qıcıqlandırıcı maddələrdən uzaq durmaq və günəşdən düzgün qorunmaq bəzi problemlərin riskini və ya şiddətini azalda bilər. İnfeksiya şübhəsində şəxsi əşyaların paylaşılmaması və uyğun gigiyena tədbirləri önəmli ola bilər.

• Müntəzəm, ətirsiz nəmləndiricilərlə dəri baryerini qoruyun; vəziyyətə uyğun məhsul seçin.
• Səpgiyə kortikosteroid, antibiotik və ya göbələk kremi tətbiq etməzdən əvvəl diaqnozu dəqiqləşdirin.
• Xalı evdə qoparmayın, yandırmayın və ya kimyəvi maddələrlə zədələməyin.
• Yeni dərmandan sonra yaranan sürətli yayılmış səpgi və selikli qişa əlamətlərini gecikdirməyin.
• Fotolarla özünüzə yekun diaqnoz qoymayın; foto əvvəlki görünüşü sənədləşdirmək üçün köməkçi ola bilər.

Hansı dəri xəstəlikləri təhlükəlidir və nə zaman həkimə müraciət etməli?

Əksər səpgilər təcili vəziyyət yaratmır. Lakin aşağıdakı əlamətlər təcili tibbi yardım tələb edə bilər: nəfəs almaqda çətinliklə yanaşı dodaq/dil/boğaz şişməsi; hərarət və ağır ümumi vəziyyətlə gedən sürətlə yayılan səpgi; geniş suluqlanma və dərinin soyulması; göz, ağız və genital selikli qişada ağrılı yaralar; sürətlə artan ağrı və şişkinlik.

Uşaqda ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə birlikdə təzyiqdə solmayan bənövşəyi səpgi və ya körpədə hərarət təcili qiymətləndirilməlidir. Gecikdirmədən dermatoloqa müraciət üçün digər səbəblər: dəyişən xal, spontan qanayan törəmə, sağalmayan yara, təkrarlayan infeksiya və əvvəlki müalicəyə baxmayaraq davam edən qeyri-adi səpgidir.

Tez-tez verilən suallar

Dəri xəstəliklərinin ən çox rast gəlinən növləri hansılardır ? 

Atopik dermatit, kontakt dermatit, psoriaz, akne, göbələk infeksiyaları, urtikaria və müxtəlif bakterial/virus infeksiyaları tez-tez müzakirə olunan qruplardandır. Yayılma yaşa, yaşayış yerinə və digər xüsusiyyətlərə görə dəyişir. Bu siyahı bütün xəstəlikləri əhatə etmir.

Dəri xəstəliklərinin şəkilləri ilə diaqnoz qoymaq mümkündürmü?

Şəkil səpginin formasını göstərir, lakin onun səbəbini təkbaşına təsdiqləmir. Eyni görünüş psoriaz, ekzema, göbələk və digər xəstəliklərdə ola bilər. Dəqiq qiymətləndirmədə dermatoloji müayinə və bəzən testlər tələb olunur.

Dəri xəstəlikləri yoluxucudurmu?

Hamısı yox. Psoriaz, vitiliqo və atopik dermatit yoluxucu deyil. Qoturluq, bəzi göbələk və bakterial/virus infeksiyaları isə müəyyən şəraitdə insandan insana keçə bilər.

Dəri xəstəliklərinin yaranma səbəbləri hansılardır?

Genetik meyl, immun reaksiyalar, qıcıqlandırıcı və allergenlər, infeksiyalar, dərmanlar və günəş kimi amillər fərqli xəstəliklərdə rol oynayır. Səbəb hər xəstəlik üçün ayrıca müəyyən edilir; bir universal səbəb yoxdur.

Dəri xəstəlikləri üçün hansı dərman yaxşıdır?

Bütün dəri xəstəliklərini müalicə edən tək bir dərman yoxdur. Dərman seçimi diaqnoz, xəstənin yaşı, xəstəliyin yayıldığı sahə və digər faktorlarla müəyyən edilir. Özbaşına güclü steroid, antibiotik və ya antifungal qəbul etmək düzgün deyil.

Başda və ayaqda yaranan dəri xəstəlikləri eynidirmi?

Xeyr. Baş dərisində seboreyalı dermatit, saç göbələyi və psoriaz; ayaqlarda göbələk, kontakt dermatit, plantar ziyil və başqa hallar ola bilər. Eyni xəstəlik bir neçə nahiyəni tuta bilər, ancaq yerləşmə diaqnostikaya kömək edən yalnız bir məlumatdır.

Dəri xəstəlikləri üçün hansı həkimə müraciət edilməlidir?

Dəri, saç, dırnaq və müvafiq selikli qişa xəstəlikləri əsasən dermatoloq (dermatoveneroloq) tərəfindən qiymətləndirilir. Lazım gəldikdə pediatr, revmatoloq, infeksionist, patoloq və digər ixtisaslarla birgə yanaşma seçilə bilər.

Mənbələr və elmi istinadlar

1. DermNet — Dermatoloji terminologiya və dəri səpgisinin təsviri.
2. DermNet — Skin infections.
3. American Academy of Dermatology — Dəri səpgisində həkimə müraciət göstərişləri.
4. American Academy of Dermatology — Melanoma üçün ABCDE əlamətləri.
5. NHS — Körpə və uşaqlarda dəri səpgiləri.