Əllərdə qaşınma – səbəbləri, əlamətləri və müalicəsi

Əllərdə qaşınma çox rast gəlinən dermatoloji şikayətlərdən biridir. Bəzən səbəb sadəcə əl dərisinin quruması və tez-tez yuyulması olur. Digər hallarda isə əl ekzeması, kontakt dermatit, dishidrotik ekzema, qoturluq, göbələk infeksiyası və psoriaz kimi xəstəliklər qaşınmaya səbəb ola bilər.

Qaşınmanın səbəbini müəyyən etmək üçün yalnız “əl qaşınır” şikayəti kifayət etmir. Qaşınmanın ovucda, əlin üstündə və ya barmaq aralarında olması, gecə artması, qızartı, qabıqlanma, çat, sulu qabar, yara və ya başqa nahiyələrdə səpgi ilə birlikdə olması diaqnostik baxımdan mühüm məlumat verir.

Xüsusilə uzun müddət davam edən və təkrarlayan əllərin qaşınması zamanı özbaşına müxtəlif mazların istifadəsi əvəzinə səbəbin müəyyən edilməsi daha doğru yanaşmadır.

Əllərdə qaşınma nədir?

Qaşınma dəridə qaşıma ehtiyacı yaradan xoşagəlməz hissdir. Əllərdə qaşınma yalnız ovuclarda, əlin üstündə, barmaqlarda və ya barmaq aralarında ola bilər.

Bəzən qaşınan dəridə görünən heç bir dəyişiklik olmur. Digər hallarda isə qızartı, quruluq, qabıqlanma, çatlar, suluqlar, qabarlar və qaşıma izləri müşahidə edilir.

Əllərdə qaşınma səbəbləri hansılardır?

Əllərdə qaşınmanın çoxsaylı səbəbləri vardır. Dermatoloji praktikada ən çox rast gəlinən səbəblər aşağıdakılardır:

• quru dəri;
• əl ekzeması;
• qıcıqlandırıcı kontakt dermatit;
• allergik kontakt dermatit;
• atopik dermatit;
• dishidrotik ekzema;
• qoturluq;
• əl göbələyi – tinea manuum;
• psoriaz;
• ürtiker və bəzi allergik reaksiyalar;
• daha nadir hallarda sistemik və ya nevroloji səbəblər.

Əgər qaşınma yalnız əllərdədirsə, ilk növbədə əl dərisinin özündə olan dermatoloji səbəblər araşdırılır. Qaşınma bütün bədəndədirsə və görünən səpgi yoxdursa, daha geniş səbəblərin qiymətləndirilməsi lazım ola bilər.

Bütün bədəndə qaşınmanın səbəbləri haqqında ayrıca

qaşınma səbəbləri

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Quru dəri əllərdə qaşınmaya səbəb ola bilərmi?

Bəli. Dəri quruluğu əllərdə qaşınmanın ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir.

Əllər gün ərzində su, sabun, dezinfeksiyaedici maddə və müxtəlif kimyəvi məhsullarla tez-tez təmasda olur. Bu maddələr dəri baryerinin lipid qatını zəiflədə və nəticədə dərinin su itirməsini artıra bilər.

Quru əl dərisində:

• gərginlik hissi;
• incə qabıqlanma;
• qaşınma;
• yanma;
• xırda çatlar;
• ağrılı dərin fissurlar

yarana bilər.

Xüsusilə qış aylarında, çox isti su ilə əl yuyanlarda, tez-tez antiseptik istifadə edənlərdə və atopik dəri quruluşu olan şəxslərdə problem daha nəzərəçarpan ola bilər.

Dəri quruluğunun səbəbləri və düzgün qulluq haqqında

quru dəri

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Əl ekzeması və kontakt dermatit qaşınma yarada bilərmi?

Əl ekzeması əllərdə qaşınmanın ən mühüm səbəblərindən biridir. Xəstəlik kəskin və ya xroniki ola bilər.

Kəskin əl ekzemasında:

• qızartı;
• şişkinlik;
• suluqlar;
• sulanma;
• qabıq;
• güclü qaşınma

yarana bilər.

Xroniki formada isə dəri qalınlaşa, quruyub qabıqlana və ağrılı çatlar əmələ gələ bilər.

Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit

Əl dərisinin təkrarlanan şəkildə su, sabun, deterjan, dezinfeksiyaedici, təmizləyici və digər kimyəvi maddələrlə təması dəri baryerini zədələyə bilər.

Bu tip ekzema xüsusilə:

• tibb işçilərində;
• təmizlik işçilərində;
• bərbər və saç ustalarında;
• aşpazlarda;
• mexaniklərdə;
• əllərini tez-tez yuyan şəxslərdə

daha çox görülə bilər.

Allergik kontakt dermatit

Bəzi insanlarda müəyyən maddəyə qarşı gecikmiş allergik reaksiya yarana bilər. Nikel, ətir maddələri, konservantlar, rezin əlavələri və digər kontakt allergenlər əl dermatitinə səbəb ola bilər.

Xroniki və ya təkrarlayan əl ekzemasında müəyyən kontakt allergiyadan şübhələnilərsə patch test aparılması faydalı ola bilər.

Əllərdə sulu qabar və qaşınma – dishidrotik ekzema

Əllərdə xüsusilə ovuc və barmaqların yan səthlərində əmələ gələn xırda, dərin yerləşən və çox qaşınan suluqlar dishidrotik ekzema – pomfoliks üçün xarakterik ola bilər.

Qaşınma bəzən suluqlar görünməzdən əvvəl başlayır. Pasientlər yanma, sancma və ya dərinin içindən gələn güclü qaşınma hissi təsvir edə bilərlər.

Dishidrotik ekzema zamanı:

• 1–2 mm ölçüdə xırda suluqlar;
• barmaq kənarlarında qruplaşmış qabarlar;
• ovuc içində qaşınma;
• suluqlar keçdikdən sonra qabıqlanma;
• təkrarlayan tutmalar

müşahidə oluna bilər.

Ovuc içi qaşınması niyə yaranır?

Ovuc içi qaşınması ayrıca xəstəlik deyil. Qaşınmanın ovucda yerləşməsi mümkün səbəblərin müəyyən edilməsinə kömək edən klinik əlamətdir.

Ovuc qaşınmasının mümkün səbəbləri arasında:

• dishidrotik ekzema;
• qıcıqlandırıcı kontakt dermatit;
• allergik kontakt dermatit;
• quru dəri;
• əl göbələyi;
• psoriaz;
• qoturluq;
• hamiləlikdə intrahepatik xolestaz kimi daha nadir sistemik səbəblər

ola bilər.

Ovucda qaşınma ilə yanaşı xırda suluqlar varsa dishidrotik ekzema, bir tərəfli qalın qabıqlanma varsa göbələk, gecə artan və barmaq aralarına yayılan qaşınma varsa qoturluq ehtimalı daha çox nəzərə alınır.

Barmaq arası qaşınma nəyi göstərə bilər?

Barmaq aralarının qaşınması bir neçə xəstəlikdə görülə bilər. Xüsusilə:

• qoturluq;
• kontakt dermatit;
• əl ekzeması;
• göbələk infeksiyası

nəzərə alınmalıdır.

Qoturluq zamanı barmaq araları klassik lokalizasiyalardan biridir. Bəzən dəridə nazik tunelvari xətlər, xırda qabarlar və qaşıma izləri görünür.

Ailədə və ya eyni evdə yaşayan bir neçə şəxsdə eyni dövrdə gecə artan qaşınmanın başlaması qoturluq ehtimalını daha da artırır.

Gecə əllərdə qaşınma niyə artır?

Gecə artan qaşınma yalnız bir xəstəliyə məxsus deyil. Ekzema və quru dəri də gecə daha çox hiss edilə bilər.

Lakin güclü gecə qaşınması və barmaq arası səpgilər birlikdə olduqda qoturluq xüsusilə nəzərə alınmalıdır.

Qotur gənəsinə qarşı immun reaksiyanın yaratdığı qaşınma çox vaxt gecə daha güclü olur və xəstənin yuxusunu poza bilər.

Qoturluq əllərdə qaşınma yaradırmı?

Bəli. Qoturluq – skabies Sarcoptes scabiei adlı mikroskopik gənənin törətdiyi yoluxucu dəri infestasiyasıdır.

Qoturluqda əllər və xüsusilə barmaq araları və biləklər tipik tutulma nahiyələrindəndir.

Əlamətlərə:

• gecə artan güclü qaşınma;
• barmaq aralarında xırda qabarlar;
• qaşıma izləri;
• bəzən nazik tunelvari izlər;
• evdə başqa insanlarda qaşınma

daxil ola bilər.

Qoturluq haqqında ətraflı məlumat üçün

qotur xəstəliyi – əlamətləri və müalicəsi

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Əl göbələyi qaşınma yarada bilərmi?

Bəli. Əldə dermatofit göbələk infeksiyası tinea manuum adlanır.

Tinea manuum xüsusilə ekzema ilə qarışdırıla bilər. Lakin bəzi xüsusiyyətlər göbələk ehtimalını artırır.

• bir əlin digərindən daha çox tutulması;
• ovucda diffuz qabıqlanma;
• dəri xətlərinin nəzərəçarpan olması;
• qabıqlı kənarı olan səpgilər;
• eyni zamanda ayaqda və ya dırnaqda göbələk olması.

Klassik olaraq bəzi xəstələrdə hər iki ayaqda göbələk və yalnız bir əldə göbələk görülə bilər.

Şübhəli hallarda dəridən nümunə götürülərək mikroskopiya və ya göbələk müayinəsi aparıla bilər.

Göbələk xəstəliklərinin diaqnostika və müalicəsi haqqında

göbələk xəstəliyi müalicəsi

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Əllərdə qaşınma və qızartı nəyi göstərə bilər?

Əllərdə qaşınma qızartı ilə birlikdədirsə, sadə quruluqdan daha çox iltihabi proses düşünülə bilər.

Ən çox ehtimal edilən səbəblər:

• əl ekzeması;
• allergik kontakt dermatit;
• qıcıqlandırıcı kontakt dermatit;
• atopik dermatit;
• göbələk;
• ürtiker;
• psoriaz.

Qızartının yeni istifadə edilən sabun, əl kremi, əlcək, deterjan, saç boyası, metal və ya iş yerindəki kimyəvi maddə ilə təmasdan sonra başlaması kontakt dermatit ehtimalını artırır.

Atopik ekzema haqqında daha geniş məlumat üçün

atopik dermatit

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Əllərdə qaşınma və qabıqlanma niyə yaranır?

Əllərdə qaşınma ilə birlikdə qabıqlanma varsa səbəb yalnız quru dəri olmaya bilər.

Əl ekzeması, göbələk, psoriaz, dishidrotik ekzemanın sağalma mərhələsi və keratolysis exfoliativa kimi vəziyyətlər qabıqlanma yarada bilər.

Xüsusilə qabıqlanma uzun müddət davam edirsə və ya bir əldə daha güclüdürsə, göbələk infeksiyasının istisna edilməsi faydalı ola bilər.

Bu mövzu ayrıca geniş şəkildə

əllərdə qabıqlanma

məqaləsində izah edilir.

Əl və ayaqlarda birlikdə qaşınma nəyi göstərə bilər?

Əllər və ayaqlar eyni zamanda qaşınırsa bir neçə fərqli səbəb nəzərdən keçirilə bilər.

• dishidrotik ekzema;
• qoturluq;
• atopik dermatit;
• kontakt dermatit;
• göbələk infeksiyaları;
• ümumi dəri quruluğu;
• hamiləlikdə xolestaz kimi bəzi sistemik vəziyyətlər.

Səbəbin müəyyən edilməsində qaşınmanın ovuc və dabanlarda yerləşməsi, səpgi olub-olmaması, gecə artması və ailədə başqa şəxslərdə eyni şikayətin olması vacibdir.

Ayaq nahiyəsində qaşınmanın səbəbləri haqqında

ayaqda qaşınma

məqaləsinə də baxa bilərsiniz.

Hamiləlikdə ovuc içi qaşınması təhlükəli ola bilərmi?

Hamiləlik dövründə də qaşınmanın çox hissəsi quru dəri, ekzema və digər xoşxassəli səbəblərlə əlaqəli olur.

Lakin hamilə qadında ovuc və ayaq dabanlarında güclü qaşınma, xüsusilə görünən səpgi olmadan və gecə daha çox artaraq yaranırsa, hamiləliyin intrahepatik xolestazı – ICP ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

Bu vəziyyət dəri xəstəliyi deyil, hamiləliklə əlaqəli qaraciyər problemidir və qan analizində öd turşuları və qaraciyər göstəricilərinin qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.

Əllərdə qaşınmanın səbəbi necə müəyyən edilir?

Diaqnostika ilk növbədə anamnez və dermatoloji müayinəyə əsaslanır.

Dermatoloq adətən aşağıdakı suallara diqqət edir:

• qaşınma nə vaxt başlayıb?
• gecə artırmı?
• bir əldədir, yoxsa hər iki əldə?
• ovucda, əlin üstündə və ya barmaq aralarındadır?
• yeni sabun, krem, əlcək və ya kimyəvi maddə istifadə olunubmu?
• ayaqlarda və ya dırnaqlarda göbələk varmı?
• ailədə başqa şəxslərdə qaşınma varmı?
• qaşınma ilə yanaşı qızartı, suluq və ya qabıqlanma varmı?

Hansı testlər lazım ola bilər?

Hər əli qaşınan pasientə geniş laborator analizlər vermək lazım deyil. Testlər klinik şübhəyə əsasən seçilir.

Əllərdə qaşınmanın müalicəsi necə aparılır?

Əllərdə qaşınmanın müalicəsi səbəbə görə dəyişir. Tək bir “qaşınma mazı” bütün xəstəliklər üçün uyğun deyil.

Diaqnoz düzgün qoyulmadan müxtəlif steroid, antibiotik və antifunqal maddələrin birlikdə olduğu qarışıq kremlərdən istifadə etmək klinik görünüşü dəyişdirə və düzgün diaqnozu gecikdirə bilər.

Əllərdə qaşınma üçün hansı krem və maz istifadə olunur?

Əllərdə qaşınma üçün krem seçimi səbəbə əsaslanmalıdır.

Nəmləndirici və baryer kremləri

Quru dəri və əl ekzemasında ətirsiz, qalın teksturalı nəmləndiricilər dəri baryerinin bərpasına kömək edə bilər.

Əllər yuyulduqdan sonra və gün ərzində ehtiyac olduqca nəmləndiricinin yenidən çəkilməsi faydalıdır.

Steroid tərkibli kremlər

Əl ekzemasında topikal kortikosteroidlər istifadə edilə bilər. Lakin preparatın gücü, istifadə müddəti və tətbiq nahiyəsi dermatitin ağırlığına görə seçilməlidir.

Göbələk infeksiyası ehtimalı varsa yalnız steroid istifadə edilməsi infeksiyanın klinik görünüşünü dəyişdirə bilər.

Göbələk əleyhinə kremlər

Antifunqal kremlər yalnız göbələk infeksiyası ehtimalı olduqda istifadə olunmalıdır. Hər qabıqlanan və qaşınan əl göbələk demək deyil.

Əllərdə qaşınmanı azaltmaq üçün evdə nə etmək olar?

Səbəbi müəyyən edilənə qədər bəzi ümumi tədbirlər dəri baryerinin qorunmasına kömək edə bilər:

• əlləri çox isti su ilə yumamaq;
• uzun müddət su ilə təmasdan qaçmaq;
• ətirli və sərt sabunları azaltmaq;
• yumşaq, sabunsuz təmizləyici istifadə etmək;
• hər əl yumadan sonra nəmləndirici çəkmək;
• təmizləyici kimyəvi maddələrlə birbaşa təmasdan qaçmaq;
• uyğun qoruyucu əlcəklərdən istifadə etmək;
• qaşınan dərini davamlı qaşımamaq;
• dırnaqları qısa saxlamaq.

Lakin qoturluq, göbələk, allergik kontakt dermatit və digər xəstəliklərdə yalnız nəmləndirici istifadə etməklə problemi aradan qaldırmaq mümkün olmaya bilər.

Əllərdə qaşınma zamanı nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda dermatoloji müayinə məqsədəuyğundur:

• qaşınma bir neçə həftədən çox davam edirsə;
• tez-tez təkrarlanırsa;
• gecə yuxunu pozacaq qədər güclüdürsə;
• barmaq aralarında səpgilər yaranıbsa;
• ailədə başqa şəxslərdə də qaşınma başlayıbsa;
• dəridə suluqlar, çatlar və ya yara varsa;
• irin, ağrı, istilik artımı və şişkinlik yaranıbsa;
• bir əldə uzunmüddətli qabıqlanma varsa;
• istifadə edilən kremlərə baxmayaraq yaxşılaşmırsa;
• qaşınma başqa bədən nahiyələrinə də yayılırsa.

Əllərdə qaşınma haqqında tez-tez verilən suallar

Əllərim niyə qaşınır?

Ən çox səbəblər quru dəri, əl ekzeması, kontakt dermatit, dishidrotik ekzema, qoturluq və göbələk infeksiyasıdır. Dəqiq səbəb səpginin görünüşü və qaşınmanın xüsusiyyətlərinə əsasən müəyyən edilir.

Ovuc içinin qaşınması nədən olur?

Ovuc qaşınması quru dəri, ekzema, dishidrotik ekzema, göbələk, kontakt dermatit və daha nadir hallarda sistemik səbəblərlə əlaqəli ola bilər.

Barmaq arası qaşınma qoturluq deməkdir?

Hər zaman deyil. Ekzema və kontakt dermatit də barmaq aralarında qaşınma verə bilər. Lakin gecə artan güclü qaşınma və ailədə başqa insanlarda eyni simptom varsa qoturluq ehtimalı artır.

Əllərdə xırda suluqlar və qaşınma nədən olur?

Ovuc və barmaqların yanlarında yerləşən çox qaşınan xırda, dərin suluqlar dishidrotik ekzema üçün tipik ola bilər.

Əl göbələyi necə görünür?

Əl göbələyi çox vaxt ovucda qabıqlanma və quruluq yaradır və bəzən bir əl digərindən daha çox tutulur. Ayaq və dırnaq göbələyi ilə birlikdə olması diaqnozu dəstəkləyə bilər.

Əllərdə qaşınma allergiyadan ola bilərmi?

Bəli. Sabun, kosmetik məhsul, nikel, əlcək materialları, konservant və digər maddələr allergik kontakt dermatit yarada bilər.

Stress əllərdə qaşınmanı artıra bilərmi?

Stress bəzi ekzema formalarında və artıq mövcud olan qaşınmada simptomların daha çox hiss edilməsinə və alovlanmanın artmasına səbəb ola bilər. Lakin yalnız stressə əsaslanaraq dermatoloji səbəblər istisna edilməməlidir.

Əllərdə qaşınma qaraciyərlə əlaqəli ola bilərmi?

Bəzi sistemik xəstəliklər qaşınma yarada bilər, lakin bu hallarda qaşınma çox vaxt yalnız əllərlə məhdudlaşmır. Hamiləlikdə isə səpgisiz ovuc və daban qaşınması intrahepatik xolestaz baxımından ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Əllərdə qaşınma üçün hansı maz daha yaxşıdır?

Universal maz yoxdur. Quru dəri üçün nəmləndirici, ekzema üçün antiinflamatuar müalicə, göbələk üçün antifunqal və qoturluq üçün isə tamamilə başqa müalicə tələb olunur. Buna görə maz diaqnoza görə seçilməlidir.

Nəticə

Əllərdə qaşınma sadə dəri quruluğundan yoluxucu və iltihabi dəri xəstəliklərinə qədər çoxsaylı səbəblərlə yarana bilər.

Qaşınmanın ovucda, barmaq aralarında və ya əlin üstündə yerləşməsi, gecə artması, bir və ya hər iki əlin tutulması, qızartı, qabıqlanma və suluq kimi əlavə əlamətlərin olması səbəbin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır.

Ən çox rast gəlinən səbəblər quru dəri, əl ekzeması, kontakt dermatit, dishidrotik ekzema, qoturluq və əl göbələyidir. Müalicə isə səbəbə uyğun seçilməlidir.

Uzunmüddətli, təkrarlayan və ya əvvəlki müalicələrə cavab verməyən əl qaşınmasında dermatoloji müayinə düzgün diaqnozun qoyulmasına və lazımsız dərman istifadəsinin qarşısının alınmasına kömək edir.

Elmi mənbələr

• DermNet – Hand dermatitis (hand eczema).
  
• American Academy of Dermatology – Hand eczema.
  
• DermNet – Dyshidrotic eczema (pompholyx).
  
• Centers for Disease Control and Prevention – Scabies.
  
• DermNet – Tinea manuum.
  
• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists – Intrahepatic cholestasis of pregnancy.