Dəridə suluqlar və suluqlu səpgilər nədən yaranır?

Dəridə suluqlar tək bir xəstəliyin adı deyil. Dəri qatları arasında maye toplanması nəticəsində yaranan bu qabarcıqlar sürtünmə, ekzema, infeksiya və başqa səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Suluqların yeri, qaşınması və ya ağrıması, ağız yaralarının və qızdırmanın olub-olmaması düzgün diaqnoz üçün əhəmiyyətlidir. ^{[1], [2], [7]}

Dəridə suluqlar nədir və necə yaranır?

Dəridə suluqlar şikayəti ilə Kutanoz Klinikaya tez-tez randevular alınır. Dərinin qabarcıqlı xəstəlikləri ilə həm uşaqlar, həm də böyüklər müraciət edir. Dərinin su toplayan yaraları ilə özünü göstərən dermatozlar xəstənin gündəlik fəaliyyətinə, əmək qabiliyyətinə və həyat keyfiyyətinə mənfi təsir edə bilər.

Dərinin içərisində maye olan kiçik qabarcıqlarına vezikula, daha iri qabarcıqlarına bulla deyilir. Dəridə suluqlanma zamanla açılaraq ağrılı, səthi yaralara çevrilə bilər. Lakin hər sulanan yara əvvəlcə suluq olmur: ekzema və başqa dəri zədələnmələri də maye ifraz edə bilər. Buna görə “dəridə sulu səpgilər” və “sulu yara” ifadələri diaqnozu təkbaşına müəyyənləşdirmir. ^{[1], [3], [7]}

Dəridə suluqlu səpgilərin əsas səbəbləri

Dəridə suluqlanma ilə özünü göstərən səpgilər müxtəlif səbəblərdən meydana çıxır. Dəridə su qabarcıqları həm xarici təsirlər, həm də orqanizmdə gedən proseslərlə əlaqəli ola bilər. Allergik, qıcıqlandırıcı, avtoimmun, infeksion, mexaniki, termal və kimyəvi təsirlər fərqli klinik mənzərələr yaradır. ^{[1], [3], [7], [8]}

Sürtünmə, yanıq və qıcıqlanma ilə yaranan suluqlar

Yeni və ya dar ayaqqabı, uzun gəzinti, əl alətlərindən istifadə və təkrarlanan sürtünmə su qabarcığı yarada bilər. Belə suluq adətən təmas nöqtəsində olur. İsti səth, qaynar maye və günəş yanığı da dərini suluqlandıra bilər. Yanıq və kimyəvi zədələnməni adi ayaqqabı suluğu kimi müalicə etmək olmaz; zədənin yeri və dərinliyi ayrıca qiymətləndirilir. ^{[1], [14]}

Qaşıntılı suluqlar: dishidrotik ekzema və kontakt dermatit

Dishidrotik ekzema ovuclarda, barmaq kənarlarında və ayaqaltında xırda, dərin yerləşən, qaşıntılı suluqlar yaradır. Əl-ayaqda və barmaqlarda qaşıntılı suluqlar çoxamilli ola bilər. Tərləmə, stress, uzunmüddətli nəmlik və müəyyən təmaslar alovlanmanı artırır. Hər hadisəni yalnız allergiya ilə izah etmək düzgün deyil. ^[2]

Kontakt dermatit isə sabun, təmizləyici, kosmetika, metal və başqa maddələrlə təmasdan sonra yarana bilər. Allergik reaksiya ilə qıcıqlandırıcı təsir eyni deyil. Səpginin təmas sahəsində üstünlük təşkil etməsi, qaşınma və sonradan çatlama diaqnoz üçün ipucu verir. ^[3]

Ağrılı suluqlu səpgilər: herpes simplex və herpes zoster

Herpes simplex dodaqda və ya genital nahiyədə qrup halında ağrılı qabarcıqlar yarada bilər. Herpes zoster isə çox vaxt bədənin bir tərəfində zolaq şəklində ağrılı suluqlarla özünü göstərir. Ağrı və yanma səpgidən əvvəl başlaya bilər. Yaşlılarda zosterin uzunmüddətli sinir ağrısı ilə ağırlaşma riski artır. Göz ətrafında suluqlar yaranarsa, müayinəni gecikdirmək olmaz. ^{[4], [5]}

Bakterial infeksiya və büllöz impetiqo

Büllöz impetiqo toksin ifraz edən Staphylococcus aureus bakteriyası ilə əlaqəli infeksiyadır. Kövrək suluqlar açılaraq səthi yaralar yarada bilər. Bakterial infeksiya xüsusilə uşaqlarda nəzərə alınır. Müalicədə antibiotikin lazım olub-olmadığı, yerli və ya ağızdan verilməsi səpginin tipinə və yayılmasına görə seçilir. ^[6]

Avtoimmun suluqlu xəstəliklər: pemfiqus və büllöz pemfiqoid

Avtoimmun mexanizmlərlə yaranan xəstəliklərdən pemfiqus vulgaris ağız yaraları və dəri qabarcıqları ilə özünü göstərə, qidalanmanı çətinləşdirə bilər. Bəzi xəstələrdə ağızda ağrılı yaralar gövdədəki suluqlardan aylar əvvəl başlayır. Kövrək qabarcıqlar tez açıldığı üçün müayinədə suluqdan çox ağrılı yaralar görünə bilər. ^[7]

Yaşlı insanlarda, həm qadınlarda, həm də kişilərdə yaranan güclü qaşıntılı, gərgin suluqlar büllöz pemfiqoid ehtimalını düşündürür. Hər iki xəstəlik dermatoloq qiymətləndirməsi tələb edir. Ancaq bütün avtoimmun suluqlu xəstəliklərdə ağız tutulması olmur və hər ağız yarası avtoimmun mənşəli deyil. ^{[8], [11]}

Əldə, ayaqda və bədəndə su qabarcıqları nəyi göstərə bilər?

Əldə suluq yaranması və barmaqlarda suluqlanma

Bəzən sadəcə barmaqlarda suluqlanma yaranır. Əsasən barmaq kənarlarındakı qaşıntılı suluqlar xəstələri narahat edir. Təkrarlanan, hər iki əli tutan xırda qabarcıqlar dishidrotik ekzema ilə uyğun gələ bilər. Su, yuyucu vasitə və əlcəklə təmasdan sonra artan səpgidə kontakt dermatit də araşdırılır. Ağrılı və təkrarlanan suluqları yalnız görünüşə əsasən ekzema adlandırmaq olmaz. ^{[2], [3]}

Ayaqda suluq və ayaqaltında qaşıntılı su qabarcıqları

Ayaqqabının sürtdüyü nahiyədə tək qabarcıq mexaniki səbəbə uyğun gələ bilər. Ayaqaltında qaşıntılı suluqlar isə dishidrotik ekzema və ya göbələk infeksiyasında da görülür. Barmaqlar arasında qabıqlanma və çatlar varsa, göbələk ehtimalı nəzərə alınır. Ağırlaşmış formada əl və ayaqdakı suluqlar dermatoloq müayinəsini zəruri edə bilər. ^{[1], [2], [16]}

Ayaqda suluqla yanaşı yayılan ağrılı qızartı, istilik artımı və şişkinlik varsa, infeksiya istisna edilməlidir. Diabeti və ya immunitet zəifliyi olan şəxslərdə ayaq yaraları daha erkən qiymətləndirilməlidir. ^[16]

Ağızda və dodaqda yaralarla birlikdə suluqlar

Dodaqda yaralar herpeslə, ağız içindəki yaralar isə afta, travma və başqa səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Onları avtomatik olaraq avtoimmun xəstəlik saymaq olmaz. Uzun sürən ağız yaraları dəri suluqları ilə birləşirsə, pemfiqus araşdırılır. Təkrarlanan ağız və genital yaralarda isə Behçet xəstəliyi kimi digər ehtimallar ayrıca qiymətləndirilə bilər. Üç həftədən uzun davam edən ağız yarası müayinə tələb edir. ^{[5], [7], [11]}

Genital nahiyədə və penisdə suluqlanma

Penisdə qızartı və genital suluqların səbəblərindən biri herpes infeksiyasıdır, lakin hər qabarcıq herpes deyil. Qıcıqlanma və başqa dəri xəstəlikləri də fərqləndirilməlidir. Səpginin yaranması əsasında partnyor dəyişməsi və ya yoluxmanın vaxtı barədə nəticə çıxarmaq olmaz: herpes uzun müddət əlamətsiz qala bilər. Ağrılı genital suluqlar olduqda müayinəyədək cinsi təmasdan çəkinmək və səbəbi dəqiqləşdirmək vacibdir. ^{[5], [13]}

Uşaqlarda dəridə suluqlar niyə yaranır?

Uşaqlarda dəri suluqları əl və ayaqlarda yarana, bədənin başqa nahiyələrini də əhatə edə bilər. Əl-ayaq-ağız xəstəliyində ovuc və daban səpgilərinə ağız yaraları və qızdırma qoşula bilər. Büllöz impetiqo da uşaqlarda nəzərə alınmalı infeksiyadır. Müalicə üçün əvvəlcə bu vəziyyətlər ekzema və mexaniki suluqlardan fərqləndirilməlidir. ^{[6], [9]}

Ağız yaraları səbəbindən uşaq maye içə bilmirsə, sidiyi azalırsa və ya çox halsızdırsa, susuzlaşma ehtimalına görə təcili qiymətləndirilməlidir. Körpədə, xüsusən çox kiçik yaşda, səbəbi bilinməyən suluqlu səpgini evdə müxtəlif kremlərlə sınaqdan keçirmək əvəzinə həkimə göstərmək lazımdır. ^[9]

Dəridə suluqların şəkilləri və fərqləndirici əlamətləri

Aşağıdakı qalereya suluqlu dəri dəyişikliklərinin görünüşünü təsvir etmək üçündür. Fotoşəklin oxşarlığı eyni diaqnoz demək deyil. Səbəb xəstənin yaşı, şikayətləri, səpginin gedişi və lazım gəldikdə müayinələrin nəticələri ilə birlikdə müəyyən edilir.

Cədvəl əsas fərqləri xatırladır; özünüdiaqnoz və dərman seçimi üçün nəzərdə tutulmayıb. ^{[1], [2], [3], [4], [6], [7], [8], [16]}

← sağa-sola sürüşdürün →

Dəridə suluqların diaqnozu üçün hansı müayinələr lazımdır?

Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi və müvafiq müalicə üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir. Həkim seçərkən ixtisasına və müvafiq klinik təcrübəsinə diqqət yetirmək məqsədəuyğundur. Həkim suluğun nə vaxt başladığını, ağrılı və ya qaşıntılı olmasını, təkrarlanmasını, yeni dərman və təmasları soruşur. Hər xəstəyə bütün laborator analizlər, radioloji müayinə və ya biopsiya lazım olmur. Müayinələr ehtimal olunan xəstəliyə uyğun seçilir.

İnfeksiya şübhəsində yaxma və digər testlər

Aktiv herpes yarasından götürülən nümunədə PCR/NAAT testi virusu müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bakterial infeksiya ehtimalında lazım gəldikdə yaxma və əkilmə, göbələk ehtimalında isə dəri pulcuqlarından götürülən nümunənin mikroskopik və ya digər laborator müayinəsi aparılır. Hər ağız yarasında eyni yaxma testi tələb olunmur. ^{[13], [15], [16]}

Təkrarlanan suluqlar: allergiya testi və dəri biopsiyası

Təmas allergiyası ehtimalında yamaq testi seçilə bilər. Pemfiqus və ya pemfiqoid şübhəsində dəri biopsiyası lazım ola bilər. Histoloji müayinə ilə yanaşı, birbaşa immunoflüoressensiya üçün ayrıca, uyğun nahiyədən nümunə götürülür. Bəzi hallarda qanda autoanticisimlər də yoxlanılır. Biopsiyanın yeri və nümunənin daşınması dermatoloqla laboratoriya tərəfindən planlaşdırılır. ^{[12], [15]}

Dəridə suluqların müalicəsi necə aparılır?

Dəridə suluqların müalicəsi qabarcığın özündən çox, onu yaradan səbəbə yönəlir. Sürtünmə suluğunda qoruma və yara qulluğu, ekzemada iltihabın azaldılması, infeksiyada isə uyğun antimikrob müalicə əsasdır. Pemfiqus və pemfiqoid kimi xəstəliklər ayrıca müalicə və izləmə planı tələb edir. ^{[1], [8], [13], [15], [17]}

Dəri suluqları ilə özünü göstərən bir çox xəstəliyi sağaltmaq və ya uzun müddət nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Bununla belə, hər xəstəliyin birdəfəlik və tam sağalacağına zəmanət vermək olmaz. Xroniki xəstəliklərdə təkrarlanma mümkündür. Ümidli olmaqla yanaşı, diaqnoza uyğun müalicə və müntəzəm izləmə vacibdir. Saytdakı müalicə nəticələri də fərdi klinik halları əks etdirir. ^{[2], [17]}

Suluq üçün maz və krem necə seçilir?

Suluq üçün maz axtararkən əsas sual “ən güclü krem hansıdır?” deyil, “bu suluq nədən yaranıb?” olmalıdır. Eyni preparat ekzema, göbələk və herpes üçün eyni nəticə vermir. Uşaqlarda, hamiləlikdə, üz və genital nahiyədə dərman seçimi ayrıca qiymətləndirilir.

Ekzema mənşəli qaşıntılı suluqlar üçün kremlər

Dishidrotik ekzema və kontakt dermatitdə nəmləndirici qulluqla yanaşı, həkim uyğun gücdə yerli kortikosteroid təyin edə bilər. Preparatın gücü və istifadə müddəti nahiyədən, yaşdan və xəstəliyin ağırlığından asılıdır. Dərinin baryerini qorumaq və alovlandırıcı təması azaltmaq da müalicənin bir hissəsidir. ^{[3], [15]}

İnfeksiya mənşəli suluqlarda müalicə fərqlidir

Göbələk təsdiqlənərsə göbələkəleyhinə preparat, bakterial infeksiyada uyğun antibiotik, herpesdə isə göstəriş olduqda virusəleyhinə müalicə seçilir. Genital herpes və zoster kimi vəziyyətlərdə yalnız “yara mazı” kifayət etməyə bilər. Diaqnoz olmadan bir neçə antibiotik, steroid və başqa preparatı birlikdə sınamaq əvəzinə səbəbi dəqiqləşdirmək lazımdır. ^{[6], [13], [16]}

Dəridə suluqlara evdə necə qulluq etməli?

Evdə sadə qulluq əsasən səbəbi aydın olan kiçik sürtünmə suluğuna aiddir. Səbəbi bilinməyən, təkrarlanan və ya yayılan suluqları yalnız ev üsulları ilə müalicə etməyə çalışmayın. ^[1]

1. Əllərinizi yuyun, suluğun ətrafını ehtiyatla təmizləyib qurulayın.
2. Sürtünmə və təzyiqi azaldın; suluğu yaradan ayaqqabı və ya alətdən müvəqqəti uzaq durun.
3. Nahiyəni təmiz, yapışmayan qoruyucu sarğı ilə örtün.
4. Suluq özü açılıbsa, üst dərisini qoparmayın. Sadə sürtünmə yarasında nazik vazelin qatı və yapışmayan sarğı istifadə oluna bilər.

Bu qulluq yanıq, irinli yara, diabetik ayaq problemi və ya geniş yayılmış suluqlu xəstəlik üçün fərdi tibbi müalicəni əvəz etmir. ^{[1], [14], [16]}

Suluqları deşmək olarmı?

Suluğu özbaşına deşmək məsləhət deyil: açılan dəri infeksiyaya həssas olur. Böyük və çox ağrılı qabarcığı həkim lazım gəldikdə steril şəraitdə boşalda bilər. Xüsusən səbəbi bilinməyən, ağızda və genital nahiyədə olan, yaxud diabetli şəxsdə yaranan suluğu deşməyin. ^[1]

Dəridə su qabarcıqları nə vaxt təhlükəlidir?

Bu əlamətlər ciddi dərman reaksiyası, göz tutulması, infeksiya və ya susuzlaşma ilə əlaqəli ola bilər. Təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətdə onlayn yazışma və planlı qəbulla kifayətlənməyin. ^{[1], [4], [9], [10]}

Təcili əlamət olmasa belə, səbəbi bilinməyən və təkrarlanan suluqlar, uzun sürən ağız yaraları və yaşlı şəxsdə yeni başlayan iri qaşıntılı qabarcıqlar dermatoloq müayinəsinə əsasdır. ^{[8], [11]}

Suluqların təkrarlanmasını azaltmaq mümkündürmü?

Sürtünmə suluqlarında ayağa uyğun ayaqqabı və təzyiqin azaldılması faydalıdır. Əl ekzemasında qıcıqlandırıcı təmasları azaltmaq, əlləri uzun müddət nəm saxlamamaq və uyğun nəmləndiricidən istifadə etmək vacibdir. Ayaq göbələyi zamanı ayaqları və barmaq aralarını quru saxlamaq, dəsmal və ayaqqabını paylaşmamaq tövsiyə olunur. Təkrarlanmanın qarşısının alınması da əsas diaqnozdan asılıdır. ^{[2], [14], [16]}

Dəridə suluqlar haqqında tez-tez verilən suallar

Dəridə suluqlu səpgilər yoluxucudurmu?

Həmişə deyil. Sürtünmə suluqları və dishidrotik ekzema yoluxucu deyil. Herpes, impetiqo və əl-ayaq-ağız xəstəliyi kimi infeksiyalarda isə yoluxma mümkündür. Qorunma tədbirləri səbəbə görə seçilir. ^{[2], [5], [6], [9]}

Qaşınmayan suluqlar da xəstəlik əlaməti ola bilərmi?

Bəli. Qaşınmanın olmaması infeksiyanı və ya başqa xəstəliyi istisna etmir. Mexaniki suluqda ağrı, pemfiqusda isə ağrılı səthi yaralar üstünlük təşkil edə bilər. Diaqnoz yalnız qaşınmaya əsaslanmır. ^{[1], [7]}

Əldə suluq yaranması həmişə allergiyadırmı?

Xeyr. Dishidrotik ekzema, qıcıqlandırıcı kontakt dermatit, sürtünmə və başqa səbəblər də mümkündür. Allergiya testi hər xəstəyə yox, klinik ehtimala əsasən seçilir. ^{[2], [3], [15]}

Dəridə suluqlar neçə günə sağalır?

Sadə sürtünmə suluğu çox vaxt bir-iki həftəyə sağalır. Ekzema və infeksiya mənşəli səpgilərdə müddət fərqlidir; bəzi avtoimmun xəstəliklər uzunmüddətli müalicə tələb edir. Yeni suluqlar çıxırsa və ya vəziyyət pisləşirsə, sağalma müddətini gözləmədən müayinə olunmaq lazımdır. ^{[14], [17]}

Suluq üçün antibiotikli maz istifadə etmək olarmı?

Antibiotik hər suluqda lazım deyil. O, bakterial infeksiyaya uyğun hallarda seçilir; ekzema, herpes və mexaniki suluğun səbəbini aradan qaldırmır. Özbaşına preparat seçmək düzgün diaqnozu gecikdirə bilər. ^{[6], [13], [15]}

Tibbi mənbələr

Məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır və fərdi diaqnoz, müayinə və müalicə planını əvəz etmir.

1. NHS — Blisters
2. AAD — Dishidrotik ekzema: ümumi məlumat
3. NHS — Kontakt dermatit
4. CDC — Herpes zoster: əlamətlər və ağırlaşmalar
5. CDC — Genital herpes
6. CDC — İmpetiqo üzrə klinik məlumat
7. AAD — Pemfiqusun əlamətləri
8. NHS — Büllöz pemfiqoid
9. CDC — Əl-ayaq-ağız xəstəliyi
10. NHS — Stevens–Johnson sindromu
11. NHS — Ağız yaraları
12. British Association of Dermatologists — Pemphigus vulgaris
13. CDC — Genital herpesin diaqnostikası və müalicəsi
14. AAD — Suluqların qarşısının alınması və yara qulluğu
15. AAD — Dishidrotik ekzemanın diaqnostikası və müalicəsi
16. NHS — Ayaq göbələyi
17. NHS — Pemphigus vulgaris: müalicə və gediş

Digər resurslar: Müalicə nəticələri · Pullu dəmrov · Dermatoonkologiya