Pediatrik Dermatologiya

Pediatrik dermatologiya nədir?

Pediatrik dermatologiya ümumi dermatologiyanın yenidoğulmuşlardan yeniyetməlik dövrünə qədər uşaqların dəri, saç, dırnaq və selikli qişa problemlərinə yönələn klinik istiqamətidir. Dermatoloq bütün yaşlarda dəri xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olur. Uşaqlarda isə dəri baryerinin xüsusiyyətləri, bədən səthinin çəkiyə nisbəti, yaşa bağlı xəstəliklər və dərman təhlükəsizliyi əlavə əhəmiyyət daşıyır.

Bu sahə yalnız dəridə səpgilərin müalicəsi ilə məhdudlaşmır. Uşaq dermatologiyası saçlı dəri, qaş və kirpiklər, dırnaqlar, ağız selikli qişası, piqmentasiya pozğunluqları və bəzi anadangəlmə dəri dəyişikliklərini də əhatə edir. Bəzi hallar müvəqqətidir, məsələn, yenidoğulmuşlarda milia; bəziləri isə atopik dermatit və ya psoriaz kimi uzunmüddətli nəzarət tələb edə bilər.

Uşaq dermatoloqu hansı problemlərə baxır?

Uşaq dermatoloqu və ya uşaqları müayinə edən dermatoveneroloq dəri səpgilərinin növünü, nə zaman başladığını, qaşıntını, infeksiya əlamətlərini, qəbul edilən dərmanları və ailə tarixini birlikdə qiymətləndirir. Valideynlər bu həkimi bəzən “uşaq dəri həkimi” və ya “uşaqlar üçün dermatoloq” adı ilə axtarırlar. İxtisasın klinik məqsədi uşağın yaşına uyğun, mümkün qədər təhlükəsiz və əsaslandırılmış yanaşma seçməkdir.

• İltihabi xəstəliklər: atopik dermatit, kontakt dermatit, psoriaz, seboreik dermatit.
• İnfeksiyalar: impetigo, dermatofit göbələk xəstəlikləri, qaşınma gənəsi (skabiyes), ziyil və molluskum.
• Ləkələr və törəmələr: anadangəlmə xallar, hemangiomalar, piqment dəyişiklikləri, seçilmiş dəri törəmələri.
• Saç və dırnaq problemləri: ocaqlı saç tökülməsi, saçlı dərinin göbələk infeksiyası, dırnaq distrofiyaları.
• Yeniyetməlik problemləri: akne, yağlı dəri və qıcıqlandırıcı dəri qulluğuna bağlı reaksiyalar.

Əsas xəstəliklərin simptomlarını daha geniş müqayisə etmək üçün uşaq dəri xəstəlikləri üzrə ayrıca bələdçiyə baxa bilərsiniz. Bu səhifədə isə əsas diqqət pediatrik dermatologiyanın əhatə dairəsinə, müayinə prosesinə və uşaq dermatoloquna müraciət göstərişlərinə yönəlir.

Dəri xəstəliklərinin hamısını eyni krem ilə müalicə etmək mümkün deyil. Məsələn, ekzema üçün seçilən iltihabəleyhinə vasitə göbələk infeksiyasına uyğun olmaya bilər. Dəqiq diaqnoz həm lazımsız dərman istifadəsinin, həm də gecikmiş müalicənin qarşısını alır.

Uşaq dermatologiyası: yaşa görə dəri problemləri

Pediatrik dövr yenidoğulmuş mərhələdən başlayaraq yeniyetməlik yaşlarını əhatə edir. Bəzi dəri xəstəlikləri yalnız müəyyən yaşlarda tipik görünür. Buna görə eyni “qırmızı səpgi” şikayəti körpədə, məktəbli uşaqda və yeniyetmədə fərqli diaqnostik yanaşma tələb edə bilər.

Cədvəli telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Pediatrik dermatologiya: əsas xəstəlik qrupları

Uşaqlarda səpgi, qızartı və qaşıntı həm yoluxucu, həm də yoluxucu olmayan xəstəliklərdə yarana bilər. Aşağıdakı bölmələr valideynlərə əsas fərqləri anlamağa kömək edir. Hər bir xəstəliyin ayrıca diaqnostika və müalicə qaydaları olduğundan burada ümumi pediatrik dermatologiya çərçivəsi təqdim olunur.

Atopik dermatit, ekzema və dəri quruluğu

Atopik dermatit uşaqlarda qaşıntı, quruluq və təkrarlayan iltihabi səpgilərlə özünü göstərə bilər. Körpələrdə yanaqlar və açıq səthlər, daha böyük uşaqlarda isə dirsək və diz büküşləri tez-tez tutulur. Qıcıqlandırıcı sabunlardan uzaq durmaq və müntəzəm nəmləndirmə əsas dəri qulluğu tədbirləridir. Alovlanma zamanı həkimin seçdiyi yerli iltihabəleyhinə preparatlar lazım ola bilər.

Uşaqlarda göbələk, impetigo və skabiyes

Göbələk infeksiyası bəzən dairəvi, qabıqlı ləkələrlə, saçlı dəridə isə saç qırılması və tökülməsi ilə görünür. İmpetigo sarımtıl qabıqlar və sulanan yaralar yarada bilər. Skabiyesdə xüsusilə gecələr artan qaşıntı və ailə üzvlərində oxşar əlamətlər diaqnostik ipucu ola bilər. Bu xəstəliklərdə müalicə üsulları fərqli olduğu üçün yalnız görüntüyə baxıb özbaşına steroid və ya antibiotik istifadə etmək düzgün deyil.

Ziyil və molluskum kontagiozum

Ziyillər HPV mənşəli, molluskum isə poxvirus mənşəli dəri infeksiyalarıdır. Molluskum adətən ortası çökük, hamar və xırda düyüncüklərlə özünü göstərir. Sağlam uşaqlarda molluskum çox vaxt öz-özünə keçdiyindən prosedur hər zaman zəruri deyil. Ziyillərdə və seçilmiş molluskum hallarında krioterapiya kimi prosedurlar müzakirə edilə bilər, lakin ağrı, qabarma və çapıq riski fərdi qiymətləndirilməlidir.

Psoriaz və digər iltihabi səpgilər

Uşaqlarda psoriaz qabıqlı lövhələr və ya çoxsaylı xırda səpgilər şəklində görünə bilər. Bəzi uşaqlarda damcıvari forma boğaz infeksiyasından sonra başlayır. Psoriaz yoluxucu deyil və göbələk xəstəliyi ilə qarışdırılmamalıdır. Əlamətlər və müalicə barədə ətraflı məlumatı uşaqlarda damcıvari psoriaz məqaləsində oxuya bilərsiniz.

Saç tökülməsi, dırnaq dəyişiklikləri və yeniyetmə sızanaqları

Uşaqda saç tökülməsi ocaqlı alopesiya, göbələk, mexaniki dartılma və ya başqa səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Dırnaqda rəng, forma və qalınlıq dəyişikliyi həmişə göbələk demək deyil. Yeniyetməlikdə akne isə erkən və düzgün müalicə olunmadıqda qalıcı çapıq buraxa bilər. Müalicə qərarı yalnız kosmetik görünüşə deyil, uşağın narahatlığına və həyat keyfiyyətinə də əsaslanmalıdır.

Uşaq dermatoloqu hansı dəri əlamətlərini qiymətləndirir?

Dərinin qızarması, şişməsi, qabarması, suluqlar, axıntı və qaşıntı bir çox xəstəliyin ortaq əlamətləridir. Aşağıdakı cədvəl diaqnoz qoymaq üçün deyil, hansı vəziyyətin həkim qiymətləndirməsi tələb edə biləcəyini anlamaq üçündür.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

Anadangəlmə ləkələr, xallar və irsi dəri xəstəlikləri

Uşaqlarda piqment ləkələri, anadangəlmə xallar, damarsal ləkələr və hemangiomalar müşahidə oluna bilər. Onların çoxu xoşxassəlidir, lakin hər törəməyə eyni yanaşmaq olmaz. Ölçüsü və görünüşü dəyişən xal, qanayan törəmə və ya sürətlə böyüyən damar mənşəli dəyişiklik dermatoloji qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Qəhvəyi və ağ ləkələr

Tək bir açıq-qəhvəyi ləkə çox vaxt ciddi xəstəlik demək deyil. Lakin çoxsaylı café-au-lait ləkələri, qoltuqaltı və qasıq çillənməsi və ya başqa klinik əlamətlər olduqda irsi sindromlar araşdırıla bilər. Bu mövzuda uşaqlarda qəhvəyi ləkələr və dəridə ağ ləkələr haqqında ayrıca məlumat mövcuddur.

Dəri əlamətləri daxili orqan xəstəliyinə işarə edə bilərmi?

Bəli, bəzi pediatrik dəri xəstəlikləri sindromik xarakter daşıyır. Yəni ilkin əlamət dəridə ləkə, səpgi və ya törəmə kimi görünə, daha sonra digər orqan sistemləri ilə əlaqəsi müəyyən edilə bilər. Buna misal olaraq neyrofibromatoz və bəzi neyrokutan sindromlar göstərilə bilər. Bu isə hər qəhvəyi ləkənin sindrom olduğu anlamına gəlmir; qərar bütöv klinik mənzərəyə əsaslanır.

Körpələrdə hemangioma nə zaman diqqət tələb edir?

Bir çox kiçik hemangioma izləmə ilə idarə oluna bilər. Lakin göz, dodaq və tənəffüs yoluna yaxın yerləşən, yara əmələ gətirən və ya sürətlə böyüyən hemangiomalar erkən mütəxəssis qiymətləndirməsi tələb edir. Riskli hallarda müayinəni gecikdirməmək xüsusilə vacibdir, çünki ilk aylarda böyümə daha sürətli ola bilər.

Uşaq dəri həkimi diaqnozu necə qoyur?

Uşaq dəri həkimi ilk olaraq səpginin başlanma vaxtını, gedişini, yuxuya və gündəlik həyata təsirini, istifadə edilən kremləri, infeksiyalarla təması və ailə tarixini soruşur. Sonra dəri ilə yanaşı saç, dırnaq və lazım gəldikdə selikli qişalar müayinə edilir. Əksər uşaqlarda diaqnoz üçün klinik müayinə kifayət edir.

Şübhəli xal və törəmələrdə dermatoskopiya, saç problemlərində trixoskopiya, göbələk şübhəsində mikoloji müayinə, bakterial infeksiyalarda isə seçilmiş hallarda yaxma və kultura istifadə oluna bilər. Allergiya testləri hər ekzema və səpgi üçün rutin tələb edilmir; göstəriş şikayətin xüsusiyyətlərinə görə müəyyənləşdirilir.

Uşaqda dəri biopsiyası lazım ola bilərmi?

Bəli, lakin bu müayinə gündəlik pediatrik səpgilərdə standart addım deyil. Diaqnoz qeyri-müəyyən olduqda, nadir iltihabi xəstəlik və ya törəmə şübhəsi yarandıqda dəridən kiçik nümunə götürülə bilər. Dəri biopsiyası qərarı uşağın yaşı, klinik risk və prosedurun faydası nəzərə alınaraq verilir.

Diaqnostik prinsip: analizlərin çoxluğu həmişə daha yaxşı diaqnoz demək deyil. Klinik sualı cavablandıran hədəfli müayinə lazımsız xərci, gecikməni və uşağın əlavə narahatlığını azaldır.

Pediatrik dermatoloq uşaqlarda dəri xəstəliklərini necə müalicə edir?

Diaqnoz dəqiqləşəndən sonra müalicə və profilaktika planı uşağın yaşına, xəstəliyin ağırlığına, bədən sahəsinə və ailənin gündəlik qulluq imkanlarına görə hazırlanır. Bəzi xəstəliklər qısa kurs müalicə tələb edir; digərlərində isə alovlanmaların qarşısını almaq üçün uzunmüddətli dəri qulluğu və nəzarət lazım ola bilər.

Nəmləndiricilər və dəri baryerinin qorunması

Atopik dermatit kimi xəstəliklərdə ətirsiz nəmləndiricilər gündəlik qulluğun əsas hissəsidir. Bəzi uşaqlara yalnız alovlanma dövründə əlavə qulluq lazım olur, bəzilərində isə müntəzəm istifadə uzun müddət davam edir. Nəmləndiricinin növü və tətbiq tezliyi uşağın dəri vəziyyətinə görə seçilməlidir; hər uşaq üçün “ömürlük müalicə” tələb olunmur.

Yerli və sistemik dərmanlar

Diaqnozdan asılı olaraq yerli kortikosteroidlər, digər iltihabəleyhinə kremlər, göbələk əleyhinə və ya antibakterial dərmanlar lazım ola bilər. Ağır və davamlı xəstəliklərdə xüsusi sistemik müalicələr nəzərdən keçirilir. Uşaqlarda preparatın gücü, dozası, istifadə müddəti və tətbiq sahəsi böyüklərdən avtomatik köçürülməməlidir.

Krioterapiya və digər dermatoloji prosedurlar

Dəri xəstəliklərinin müalicəsində bəzi prosedurlar uşaqlara da tətbiq edilə bilər. Məsələn, seçilmiş ziyillərdə maye azotla krioterapiya istifadə olunur; molluskumda isə çox vaxt izləmə kifayət edir. Prosedurun zəruriliyi, ağrısı, dəri rəngi dəyişiklikləri və çapıq riski əvvəlcədən izah edilməlidir. Uşaqda prosedur “hər törəməni yandırmaq” prinsipi ilə seçilmir.

Müalicə cədvəlini mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

Uşaq dermatoloqu və pediatr nə vaxt birlikdə işləməlidir?

Bəzi dəri problemləri yalnız dəri ilə məhdudlaşmır. Anadangəlmə sindromlar, geniş yayılmış infeksiyalar, böyümə və qidalanma pozğunluqları, dərman reaksiyaları və immun sistemlə əlaqəli xəstəliklərdə multidissiplinar yanaşma lazım ola bilər. Bu halda dermatoloq, pediatr, uşaq cərrahı, genetik və ya digər mütəxəssislər birgə qərar verə bilərlər.

Pediatr uşağı dəri əlamətlərinə görə dermatoloqa, dermatoloq isə müşahidə etdiyi sistemik əlamətlərə görə pediatra və ya digər mütəxəssisə yönləndirə bilər. Belə əməkdaşlıq həm də dəri əlamətləri ilə daxili xəstəliklər arasındakı əlaqənin vaxtında araşdırılmasına kömək edir.

Valideynlər uşağın dərisinə gündəlik necə qulluq etməlidirlər?

Dəriyə qulluq xəstəliyin diaqnozundan asılı olaraq dəyişir, lakin bəzi ümumi prinsiplər uşaqlar üçün faydalıdır. Qulluq planı sadə, davam etdirilməsi mümkün və qıcıqlandırıcı məhsullardan uzaq olmalıdır.

• Ətirsiz, yaşa uyğun yuyucu məhsullara üstünlük verin və dərini sərt sürtməyin.
• Quruluğa meyilli dəridə uyğun nəmləndiricidən müntəzəm istifadə edin.
• İrinli, sulanan və ya yoluxucu görünən səpgiləri sıxmayın, qoparmayın.
• Həkim göstərişi olmadan güclü steroid, antibiotik, göbələk əleyhinə krem və ya turşu tərkibli vasitə istifadə etməyin.
• Uşağın səpgisinin nə vaxt başladığını, yeni məhsul və dərman istifadəsini qeyd edin; lazım gəldikdə aydın foto çəkin.
• Qaşıntı yuxunu pozursa, səpgilər təkrarlanırsa və ya müalicə nəticə vermirsə, diaqnozu yenidən qiymətləndirin.

Xüsusilə atopik dermatitli uşaqlarda qida rasionundan məhsulları səbəbsiz çıxarmaq düzgün deyil. Qida allergiyası yalnız uyğun klinik əlamətlər olduqda və mütəxəssis göstərişi ilə araşdırılmalıdır.

Uşaqda hansı dəri əlamətlərində təcili tibbi yardım lazımdır?

Hər səpgi təcili vəziyyət deyil. Bununla belə, dəri əlamətləri bəzən ciddi infeksiya və ya allergik reaksiyanın ilk göstəricisi ola bilər. Aşağıdakı hallarda adi dermatoloji qəbul vaxtını gözləmək olmaz:

• Tənəffüs çətinliyi, dodaq, dil və boğazda sürətli şişmə.
• Şüşə ilə basdıqda solmayan qırmızı-bənövşəyi səpgi, xüsusilə qızdırma, halsızlıq və ya sürətli yayılma ilə birlikdə.
• Uşağın oyadılmasının çətinləşməsi, huş dəyişikliyi, boyun tutulması və ya çox ağır ümumi vəziyyət.
• Geniş yayılmış suluqlar, dəri soyulması, ağız/göz selikli qişasında ağrılı yaralar və yeni dərmanla əlaqəli ağır səpgi.
• 3 aydan kiçik körpədə 38°C və ya daha yüksək hərarət, xüsusilə səpgi və xəstə görünüşlə birlikdə.

Bu əlamətlərdə təcili yardım xidmətinə müraciət edin. Şüşə testi mənfi olsa belə, uşaq ağır xəstə görünürsə gözləməyin; bəzi ciddi infeksiyalarda səpgi başlanğıcda olmaya bilər.

Bakıda uşaq dermatoloquna nə zaman müraciət etmək lazımdır?

Valideynlər “Bakıda uşaq dermatoloqu” və ya “uşaq dəri həkimi” axtararkən əsas diqqəti düzgün diaqnostikaya və uşağın yaşına uyğun müalicə imkanına yönəltməlidirlər. Davamlı qaşıntı, təkrarlayan ekzema, səbəbi aydın olmayan ləkələr, uzun sürən infeksiya, saç tökülməsi və dəyişən xallar planlı dermatoloji müayinə üçün əsasdır.

Uşaq dəri-zöhrəvi dispanseri, poliklinika və özəl dermatologiya klinikası müxtəlif tibb müəssisəsi formatlarıdır; “uşaq dermatoloqu” isə həkimə aid axtarış ifadəsidir. Hansı müəssisəyə müraciət etməyinizdən asılı olmayaraq, həkimin ixtisası, pediatrik pasiyentlərlə işləmə təcrübəsi və zərurət olduqda digər mütəxəssislərə yönləndirmə imkanı əhəmiyyətlidir. Mövzu haqqında ayrıca uşaq dəri-zöhrəvi dispanseri yazısına da baxa bilərsiniz.

Bakıda Kutanoz Klinikada dəri problemlərinin dermatoloji qiymətləndirilməsi barədə məlumat və həkimin təcrübəsi ilə tanış olmaq üçün Dermatoloq Dr. Mehdi İskəndərli haqqında səhifəsinə keçə bilərsiniz. Qəbula yazılma üçün səhifədə yerləşən əlaqə düyməsindən istifadə edin.

Pediatrik dermatologiya haqqında tez-tez verilən suallar

Pediatrik dermatologiya ilə uşaq dermatoloqu eyni anlayışdır?

Tam eyni deyil. Pediatrik dermatologiya tibb sahəsinin adıdır, uşaq dermatoloqu isə uşaqların dəri xəstəliklərini qiymətləndirən həkimi bildirən ifadədir. Dermatoveneroloqlar da ixtisas və klinik səriştələrinə uyğun olaraq pediatrik dəri problemlərini müayinə edə bilərlər.

Uşaqda hər səpgi allergiyadırmı?

Xeyr. Səpgilər ekzema, virus və bakterial infeksiyalar, göbələk, skabiyes, psoriaz və bir sıra başqa səbəblərlə yarana bilər. Allergiya diaqnozu üçün yalnız səpginin görünüşü kifayət etmir.

Uşaqlarda dəri xəstəlikləri yoluxucudurmu?

Bəziləri yoluxucudur: məsələn, impetigo, skabiyes, molluskum və müəyyən göbələk infeksiyaları. Atopik dermatit, psoriaz və çoxsaylı anadangəlmə ləkələr isə yoluxucu deyil. Məktəb və bağçaya davamla bağlı qərar konkret diaqnozdan asılıdır.

Uşaqlarda ekzema tamamilə keçə bilərmi?

Bəzi uşaqlarda yaş artdıqca əlamətlər azalır və uzun remissiya dövrləri olur. Digərlərində xəstəlik təkrarlana bilər. Məqsəd dəri baryerini qorumaq, qaşıntını azaltmaq və alovlanmaları idarə etməkdir.

Uşaqda dəri biopsiyası təhlükəlidirmi?

Biopsiya yalnız əsaslandırılmış göstəriş olduqda seçilən kiçik cərrahi prosedurdur. Ağrı nəzarəti, qanama, infeksiya və çapıq kimi mümkün risklər prosedurdan əvvəl müzakirə olunur. Əksər adi uşaq səpgilərində biopsiya lazım olmur.

Uşaq dəri həkiminə getməzdən əvvəl nə hazırlamaq lazımdır?

Əvvəlki analizləri, istifadə olunan dərman və kremlərin adlarını, mümkün allergiya məlumatlarını və səpginin gedişini göstərən tarixli fotoları hazırlayın. Mümkünsə, müayinə günü səpgini qalın kosmetik məhsulla örtməyin.