Hamiləlikdə dəri səpgiləri – səbəbləri, təhlükəli əlamətlər və müalicə

Hamiləlikdə dəri səpgiləri hormonal, immunoloji və fiziki dəyişikliklər nəticəsində yarana bilər. Hamiləlik dövründə dəridə qaşınma, qızartı, səpgilər, ləkələr, ekzema və qarın nahiyəsində qaşıntılı qabarmalarla rastlaşmaq mümkündür. Bu dəyişikliklərin böyük hissəsi ana və körpə üçün təhlükəli deyil.

Lakin hamiləlikdə yaranan hər dəri problemi eyni əhəmiyyət daşımır. Bəzi hallarda güclü qaşınma və müəyyən tip səpgilər hamiləliyə spesifik dəri xəstəliklərinin və ya qaraciyərlə əlaqəli hamiləlik xolestazının əlaməti ola bilər. Buna görə səpginin harada başladığı, qaşınmanın olub-olmaması, hamiləliyin hansı dövründə meydana çıxması və suluqların olub-olmaması diaqnostik baxımdan əhəmiyyətlidir.

Hamiləlikdə dəri səpgiləri niyə yaranır?

Hamiləlik zamanı estrogen, progesteron və digər hormonların səviyyəsi dəyişir. İmmun sistem də dölün inkişafına uyğun olaraq fərqli şəkildə fəaliyyət göstərməyə başlayır. Bununla yanaşı qarın və döşlər böyüdükcə dəri dartılır.

Bu dəyişikliklər dərinin qurumasına, qaşınmasına, piqmentasiyanın artmasına və bəzi qadınlarda spesifik hamiləlik dermatozlarının yaranmasına şərait yarada bilər.

Digər tərəfdən, hamilə qadında yaranan hər səpgi hamiləlikdən qaynaqlanmır. Ekzema, allergik kontakt dermatit, urtikariya, göbələk infeksiyası, virus infeksiyaları və qoturluq kimi digər dəri xəstəlikləri də hamiləlik dövründə meydana çıxa bilər.

Hamiləlikdə dəridə hansı dəyişikliklər normal sayılır?

Hamiləlik zamanı dəridə baş verən hər dəyişiklik xəstəlik demək deyil. Hormonal dəyişikliklərin təsiri ilə bir sıra fizioloji dəyişikliklər yarana bilər.

Bu dəyişikliklərin bir qismi doğuşdan sonra tədricən azalır. Məsələn, linea nigra və hamiləliklə əlaqəli bir çox piqment dəyişiklikləri sonradan solğunlaşa bilər.

Hamiləlikdə qaşınma nədən yaranır?

Hamiləlikdə qaşınma çox rast gəlinən şikayətlərdəndir. Dərinin quruması, hormonal dəyişikliklər və qarın dərisinin dartılması yüngül qaşınmaya səbəb ola bilər.

Bundan əlavə ekzema, allergik dermatit və hamiləliyə spesifik dermatozlar da qaşınma yarada bilər. Qaşınma ilə yanaşı səpgi olub-olmaması səbəbi müəyyən etmək üçün vacibdir.

Dəridə qaşınmanın digər səbəbləri haqqında

dəridə qaşınma səbəbləri

məqaləsində daha ətraflı oxuya bilərsiniz.

Hamiləlikdə qarında səpgilər nədən yaranır?

Hamiləlikdə qarında səpgilər bir neçə fərqli səbəbdən yarana bilər. Səpginin qarının hansı hissəsindən başlaması və göbək nahiyəsinin prosesə qoşulub-qoşulmaması diaqnostik baxımdan əhəmiyyətli ola bilər.

Hamiləliyin son aylarında qarındakı striyalar üzərində başlayan qaşıntılı qırmızı papul və lövhələr hamiləliyin polimorf səpgisini – PEP/PUPPP düşündürə bilər.

Əksinə, səpgi birbaşa göbək ətrafından başlayır və sonradan gərgin suluqlar yaranırsa, pemfiqoid gestationis ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

PUPPP – hamiləlikdə qaşıntılı qarın səpgisi

PUPPP – pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy – hazırda daha çox hamiləliyin polimorf səpgisi (PEP) adlandırılır.

Bu vəziyyət adətən hamiləliyin üçüncü trimestrində başlayır. İlk səpgilər çox vaxt qarındakı dartılma xətlərinin – striyaların daxilində yaranır.

PUPPP səpgisi necə görünür?

• güclü qaşınma ola bilər;
• qırmızı və qabarıq papullar yaranır;
• papullar birləşərək daha böyük qaşıntılı lövhələr əmələ gətirə bilər;
• qarından bud və sağrı nahiyəsinə yayıla bilər;
• göbək nahiyəsi çox vaxt qorunur;
• üz, ovuc və ayaq dabanları adətən təsirlənmir.

PEP/PUPPP ana üçün çox narahatedici ola bilsə də, ümumiyyətlə döl üçün təhlükəli hesab edilmir. Çox vaxt doğuşdan sonra tədricən geriləyir.

Hamiləlikdə atopik səpgilər və ekzema

Hamiləlik zamanı atopik ekzema ilk dəfə başlaya və ya əvvəldən ekzema problemi olan qadınlarda yenidən kəskinləşə bilər.

Atopik tip səpgilər PUPPP ilə müqayisədə daha erkən dövrdə meydana çıxa bilər. Dəridə quruluq, qızartı və güclü qaşınma, bəzən isə qollar və ayaqlarda qaşınan papullar yarana bilər.

Hamiləlik prurigosu da hamiləliyə bağlı qaşıntılı papulyar səpgilərdən biridir. Səpgilər daha çox ətrafların açıcı səthlərində və bəzən gövdədə yerləşə bilər.

Atopik ekzema haqqında daha ətraflı məlumat üçün

atopik dermatit

məqaləsini oxuya bilərsiniz.

Pemfiqoid gestationis nədir?

Pemfiqoid gestationis hamiləliklə əlaqəli nadir autoimmun suluqlu dəri xəstəliyidir. Ən çox hamiləliyin ikinci və üçüncü trimestrində və ya doğuşdan dərhal sonrakı dövrdə meydana çıxa bilər.

Pemfiqoid gestationis əlamətləri

• çox güclü qaşınma;
• göbək ətrafında başlayan qırmızı, ürtikariyaya bənzər səpgilər;
• səpgilərin gövdə və ətraflara yayılması;
• sonradan gərgin, içi maye ilə dolu suluqların yaranması.

PUPPP ilə pemfiqoid gestationis ilkin mərhələdə bir-birinə bənzəyə bilər. Lakin göbək nahiyəsinin tutulması və gərgin suluqların yaranması pemfiqoid gestationis üçün daha xarakterikdir.

Şübhəli hallarda dermatoloq dəri biopsiyası və birbaşa immunoflüoressensiya kimi müayinələrdən istifadə edə bilər.

Hamiləlikdə ovuclarda və ayaq dabanlarında qaşınma nəyi göstərə bilər?

Hamiləlikdə ən vacib qaşınma səbəblərindən biri hamiləlikdaxili xolestaz – intrahepatik xolestazdır.

Bu vəziyyətdə əsas şikayət adətən güclü qaşınmadır və başlanğıcda dəridə spesifik səpgi olmaya bilər. Qaşıma nəticəsində sonradan cızıq və yaralar meydana çıxa bilər.

Hamiləlik xolestazını düşündürən əlamətlər

• ovuclarda güclü qaşınma;
• ayaq dabanlarında qaşınma;
• qaşınmanın gecələr daha güclü olması;
• səpgisiz başlayan qaşınma;
• bütün bədənə yayılan şiddətli qaşınma.

Bu vəziyyət sırf dermatoloji problem deyil və döl üçün də əhəmiyyət daşıya bilər. Şübhə olduqda mama-ginekoloq tərəfindən qiymətləndirmə və laborator müayinələr, o cümlədən qaraciyər göstəriciləri və öd turşularının yoxlanılması tələb oluna bilər.

Hamiləlikdə allergiya və dəri səpgiləri

Hamiləlikdə allergiya qaşıntılı qızartılar, ürtikariya, ekzema və kontakt dermatit şəklində özünü göstərə bilər. Əvvəldən allergik dəri xəstəliyi olan qadınlarda hamiləlik zamanı xəstəliyin gedişi dəyişə bilər.

Yeni kosmetik vasitələr, kremlər, parfümlər, saç boyası, məişət kimyəvi maddələri və digər maddələrlə təmas kontakt dermatit yarada bilər.

Lakin hər qaşıntılı səpgini “allergiya” adlandırmaq düzgün deyil. Hamiləliyə spesifik dermatozlar da ürtikariya və allergik səpgilərə çox bənzəyə bilər.

Allergik reaksiyalar haqqında ətraflı məlumat üçün

allergiya zamanı nə etməli?

məqaləsini oxuya bilərsiniz.

Hamiləliklə əlaqəli olmayan dəri səpgiləri də yarana bilərmi?

Bəli. Hamiləlikdə yaranan bütün səpgilər hamiləliyə spesifik deyil. Hamilə qadın digər insanlarda rast gəlinən dəri xəstəliklərinə də tutula bilər.

Bunlara aşağıdakılar daxil ola bilər:

• allergik kontakt dermatit;
• urtikariya;
• atopik dermatit;
• qoturluq;
• göbələk infeksiyaları;
• bakterial dəri infeksiyaları;
• virus mənşəli səpgilər;
• psoriaz;
• dərman reaksiyaları.

Bəzi infeksion səpgilərin hamiləlikdə ayrıca əhəmiyyəti ola bildiyi üçün qızdırma, halsızlıq və yayılmış yeni səpgilərlə gedən hallarda tibbi qiymətləndirməni gecikdirmək olmaz.

Hamiləlikdə dəri səpgiləri körpə üçün təhlükəlidirmi?

Bu suala bütün səpgilər üçün eyni cavabı vermək mümkün deyil. Risk səpginin səbəbindən asılıdır.

Hamiləlikdə dəri səpgilərinin diaqnozu necə qoyulur?

Dermatoloq əvvəlcə səpginin nə vaxt başladığını, hamiləliyin neçə həftə olduğunu, qaşınmanın səviyyəsini və səpginin ilk yarandığı nahiyəni qiymətləndirir.

Dəri müayinəsi zamanı səpginin morfologiyası – papul, lövhə, qabarcıq, suluq, qabıqlanma və digər xüsusiyyətlər nəzərə alınır.

Hansı analiz və müayinələr lazım ola bilər?

• dermatoloji müayinə;
• lazım olduqda dermatoskopiya;
• qan analizləri;
• qaraciyər funksiyası göstəriciləri;
• öd turşularının təyini;
• dəri biopsiyası;
• birbaşa immunoflüoressensiya;
• şübhəli infeksiyalarda uyğun mikrobioloji müayinələr.

Bütün hamilələrdə bu testlərin hamısı lazım deyil. Müayinələr klinik şübhəyə əsasən seçilir.

Hamiləlikdə dəri səpgilərinin müalicəsi necə aparılır?

Hamiləlikdə dəri səpgilərinin müalicəsi konkret diaqnoza əsasən aparılmalıdır. Hamiləlik zamanı dərman seçərkən həm ana, həm də döl üçün təhlükəsizlik nəzərə alınır.

Sadə dəri quruluğu və bəzi qaşıntılı dermatozlarda nəmləndiricilər əsas dəri baxımının bir hissəsidir. Ekzema, PEP/PUPPP və digər iltihabi dermatozlarda həkim lazım bildikdə uyğun gücdə yerli kortikosteroid preparatı təyin edə bilər.

Qaşınmanın səbəbindən və hamiləliyin dövründən asılı olaraq həkim uyğun antihistamin preparatını da seçə bilər. Ağır və ya spesifik xəstəliklərdə isə müalicə dermatoloq və mama-ginekoloqun birgə nəzarəti altında aparılır.

Hamiləlikdə qaşınma və səpgilər üçün evdə nə etmək olar?

Səbəbi təhlükəli olmayan yüngül qaşınmalarda dərini qıcıqlandırmayan qulluq tədbirləri simptomların azalmasına kömək edə bilər.

• ətirsiz və sadə tərkibli nəmləndiricilərdən istifadə edin;
• çox isti duş qəbul etməyin;
• dərini sərt şəkildə sürtməyin;
• ətirli sabun və duş gellərini azaltmağa çalışın;
• pambıq və rahat geyimlər seçin;
• qaşıma nəticəsində dərinin zədələnməməsi üçün dırnaqları qısa saxlayın;
• səpgiyə səbəbi bilinməyən bitki, turşu və ya kimyəvi maddələr sürtməyin.

Bu tədbirlər simptomları yüngülləşdirə bilər, lakin səbəbi müəyyən edilməmiş güclü hamiləlik qaşınmasının diaqnostikasını əvəz etmir.

Hamiləlikdə hansı dəri əlamətləri təhlükəli ola bilər?

Aşağıdakı hallarda həkim müayinəsini gecikdirməmək lazımdır:

• ovuc və ayaq dabanlarında güclü qaşınma;
• qaşınmanın gecələr nəzərəçarpacaq dərəcədə artması;
• səpgisiz başlayan çox güclü qaşınma;
• göbək ətrafında başlayan qaşıntılı səpgilər;
• gərgin və geniş suluqların yaranması;
• sürətlə bütün bədənə yayılan səpgilər;
• qızdırma ilə birlikdə səpgi;
• üz və dodaqlarda şişkinlik;
• nəfəs almaqda çətinlik;
• dərinin və gözlərin saralması;
• özünü ümumi olaraq çox pis hiss etmə.

Hamiləlikdə dəri səpgiləri haqqında tez-tez verilən suallar

Hamiləlikdə dəri səpgiləri normaldırmı?

Hamiləlik zamanı müxtəlif dəri dəyişiklikləri və qaşınma tez-tez rast gəlinir. Lakin yeni yaranmış hər səpgini avtomatik olaraq normal hamiləlik dəyişikliyi hesab etmək olmaz. Səpginin tipi və müşayiət edən əlamətlər qiymətləndirilməlidir.

Hamiləlikdə qarında qaşıntılı səpgilər nədən yaranır?

Hamiləliyin son trimestrində qarındakı striyalar üzərində başlayan qaşıntılı qırmızı səpgilər PEP/PUPPP ilə əlaqəli ola bilər. Lakin səpgi göbək ətrafından başlayır və suluqlar yaranırsa, pemfiqoid gestationis istisna edilməlidir.

Hamiləlikdə ovuclarda qaşınma təhlükəlidirmi?

Bəzən ola bilər. Xüsusilə ovuc və dabanlarda güclü, gecə artan və səpgisiz qaşınma hamiləlikdaxili xolestazın əlaməti ola bilər. Bu halda mama-ginekoloq qiymətləndirməsi vacibdir.

Hamiləlikdə allergik səpgilər ola bilərmi?

Bəli. Ürtikariya, ekzema və kontakt dermatit hamiləlik dövründə də yarana bilər. Lakin hamiləliyə spesifik dermatozlar allergik səpgiləri təqlid edə bildiyi üçün davamlı və güclü səpgilərdə diaqnoz dəqiqləşdirilməlidir.

Hamiləlikdə PUPPP körpəyə zərər verirmi?

PEP/PUPPP adətən ana üçün güclü qaşınma yaratsa da, körpə üçün ciddi təhlükə ilə əlaqələndirilmir.

Hamiləlikdə qaşınma üçün krem istifadə etmək olarmı?

İstifadə ediləcək krem qaşınmanın səbəbindən asılıdır. Sadə nəmləndiricilər faydalı ola bilər, lakin aktiv dərman tərkibli preparatlar hamiləlik nəzərə alınaraq həkim və ya uyğun səhiyyə mütəxəssisi tərəfindən seçilməlidir.

Hamiləlikdə səpgilər nə vaxt dermatoloqa göstərilməlidir?

Səpgi sürətlə yayılırsa, güclü qaşınırsa, suluqlar yaranırsa, səbəbi məlum deyilsə, bir neçə gün ərzində keçmirsə və ya təkrarlanırsa dermatoloji müayinə məqsədəuyğundur. Ovuc-daban qaşınması və digər obstetrik xəbərdarlıq əlamətlərində mama-ginekoloq qiymətləndirməsi də vacibdir.

Nəticə

Hamiləlikdə dəri səpgiləri sadə fizioloji dəyişikliklərdən tutmuş atopik ekzema, PEP/PUPPP və pemfiqoid gestationis kimi hamiləliyə spesifik dəri xəstəliklərinə qədər müxtəlif səbəblərlə yarana bilər.

Diaqnostikada səpginin hamiləliyin hansı dövründə başladığı, ilk olaraq bədənin hansı hissəsində yarandığı, göbək nahiyəsinin tutulub-tutulmaması, suluqların olması və qaşınmanın xarakteri xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Ən vacib fərqləndirici əlamətlərdən biri isə səpgisiz, güclü ovuc və ayaq dabanı qaşınmasıdır. Belə vəziyyətdə yalnız dermatoloji səbəblər deyil, hamiləlikdaxili xolestaz da nəzərə alınmalıdır.

Elmi mənbələr

• DermNet – Skin changes in pregnancy
  
• DermNet – Polymorphic eruption of pregnancy
  
• DermNet – Pemphigoid gestationis
  
• DermNet – Prurigo of pregnancy
  
• NHS – Itching and intrahepatic cholestasis of pregnancy