Dəmrov xəstəliyi ifadəsi Azərbaycanda gündəlik dildə çox vaxt qaşınan, qabıqlanan, ləkələnən və ya halqavari səpgilər üçün ümumi ad kimi işlənir. Dəmrov tibbi diaqnoz deyil. Bu sözün altında bir-birindən tam fərqli xəstəliklər gizlənə bilər: dermatofit göbələk infeksiyası, pullu dəmrov (psoriaz), çəhrayı dəmrov, rəngbərəng/əlvan dəmrov, kəmərləyici dəmrov, xalq arasında “ağ dəmrov” deyilən bəzi ağ ləkələr və qırmızı yastı dəmrov.
Buna görə “dəmrov üçün maz”, “dəmrov müalicəsi” və “dəmrov xəstəliyi nədən yaranır?” suallarında ən vacib addım əvvəlcə səpginin hansı xəstəlik olduğunu müəyyən etməkdir. Məsələn, halqavari səpgi yoluxucu dermatofit göbələyi ola bilər, psoriaz isə yoluxucu deyil və tamamilə başqa müalicə tələb edir.
Müəllif: Dermatoloq Uzman Dr. Mehdi İskəndərli
Tibbi yenilənmə: 12 oktyabr 2026
Qısa cavab
Dəmrov xəstəliyi tək bir xəstəlik deyil. Azərbaycanda bu söz həm göbələk mənşəli tinea üçün, həm də psoriaz, pityriasis rosea, pityriasis versicolor, herpes zoster və lichen planus kimi bir-birindən fərqli xəstəliklər üçün işlədilə bilər. Buna görə düzgün “dəmrov mazı” yalnız dəqiq diaqnozdan sonra seçilə bilər.
Praktik yanaşma: klinik müayinə → göbələk şübhəsi varsa mikoloji yoxlama → seçilmiş hallarda dermatoskopiya və ya digər müayinələr → səbəbə uyğun müalicə.
Dəmrov göbələk xəstəliyidirmi?
Hər dəmrov göbələk deyil. Ancaq gündəlik dildə “dəmrov” sözü çox vaxt dermatofitlərin yaratdığı tinea corporis — halqavari dəmrov üçün də işlədilir. Tinea corporis adətən tədricən böyüyən, kənarı daha aktiv, qızarmış və qabıqlı, mərkəzi isə nisbətən açıq görünə bilən dairəvi və ya halqavari ocaqlarla gedir. Qaşınma tez-tez olur.
Saçlı dəridə dermatofit infeksiyası tinea capitis (saçqıran) adlanır. Uşaqlarda qabıqlanma, tük qırılması, “qara nöqtələr”, ocaqlı saç azalması və bəzən iltihablı şişkinlik yarada bilər. Saçlı dəri göbələyində yalnız krem çox vaxt kifayət etmir; sistemik antifungal müalicə lazım ola bilər.
Vacib: Göbələk infeksiyasına diaqnozsuz güclü steroid krem sürtmək səpginin görünüşünü dəyişdirə və infeksiyanın yayılmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət tinea incognito kimi tanınır.
Dəri, saç və dırnaq dermatofitozlarının müalicəsi haqqında daha ətraflı məlumat üçün göbələk xəstəliyinin müalicəsi səhifəsinə baxa bilərsiniz. Bu səhifə isə “dəmrov” sözünün müxtəlif mənalarını ayırd etmək üçün ümumi bələdçidir.
Sizdə hansı tip dəmrov ola bilər?
Aşağıdakı cədvəl diaqnoz qoymur; yalnız hansı xəstəliklərin differensial diaqnozda düşünülə biləcəyini göstərir.
| Görünüş / şikayət | Daha çox düşündürə bilən vəziyyət | Yoluxuculuq |
|---|---|---|
| Halqavari, kənarı qabıqlı, tədricən genişlənən ocaq | Tinea corporis — dermatofit göbələyi | Yoluxa bilər |
| Saçlı dəridə qabıq + tük qırılması / ocaqlı saç azalması | Tinea capitis — saçqıran | Yoluxa bilər |
| Gümüşü-ağ qalın pulcuqlu, təkrarlayan lövhələr | Psoriaz — pullu dəmrov | Yoluxucu deyil |
| Əvvəl böyük “ana ləkə”, sonra gövdədə çoxsaylı oval səpgilər | Pityriasis rosea — çəhrayı dəmrov | Adətən yoluxucu hesab edilmir |
| Sinə/kürəkdə açıq və ya tünd, incə qabıqlı ləkələr | Pityriasis versicolor — əlvan dəmrov | Adi kontakt yolu ilə tipik yoluxucu xəstəlik sayılmır |
| Bədənin bir tərəfində ağrılı sulu qabarcıqlar | Herpes zoster — kəmərləyici dəmrov | Aktiv vezikuldan VZV ötürülə bilər |
| Bənövşəyi, yastı, qaşınan papulalar | Lichen planus — qırmızı yastı dəmrov | Yoluxucu deyil |
Dəmrov nədir? Niyə “çətir termi” sayılır?
Azərbaycanda “dəmrov” termini çox vaxt ləkə + qaşınma + qabıqlanma ilə gedən dəri dəyişikliklərinə şamil olunur. Tibbi terminologiyada isə bu xəstəliklər eyni qrup deyil. Dermatofitoz infeksiyadır; psoriaz və lichen planus iltihabi dermatozlardır; pityriasis versicolor Malassezia mayaları ilə əlaqəli səthi infeksiyadır; herpes zoster isə virusun reaktivasiyasıdır.
Yadda saxlayın: “Dəmrov xəstəliyi” istiqamətverici xalq terminidir. Dəqiq diaqnoz — məsələn, tinea corporis, psoriaz, pityriasis rosea, pityriasis versicolor, herpes zoster və ya lichen planus — müalicəni tam dəyişir.
Dəmrov xəstəliyinin ümumi əlamətləri
- qaşınma, bəzən yanma və ağrı;
- qabıqlanma və kəpəklənmə;
- dəridə oval, dairəvi və ya halqavari ləkələr;
- qırmızı, çəhrayı, qəhvəyi və ya açıq rəngli ocaqlar;
- bəzi vəziyyətlərdə sulu qabarcıqlar;
- saçlı dəridə olduqda tük qırılması və ocaqlı saç azalması.
Bu əlamətlər bir çox dəri xəstəliklərində üst-üstə düşə bildiyi üçün yalnız görüntüyə əsasən “dəmrov üçün maz” seçmək düzgün deyil.
Dəmrov xəstəliyi keçicidirmi?
Qısa cavab: bütün dəmrov növləri yoluxucu deyil. Yoluxuculuq xəstəliyin əsl səbəbindən asılıdır.
- Yoluxa bilənlər: tinea corporis, tinea capitis və digər dermatofitozlar; aktiv herpes zoster vezikullarından VZV ötürülməsi mümkündür.
- Yoluxucu olmayanlar: psoriaz, lichen planus, vitiliqo və pityriasis alba.
- Pityriasis versicolor: Malassezia növləri ilə əlaqəlidir və adi kontaktla yayılan klassik yoluxucu dermatofitoz kimi qiymətləndirilmir.
Göbələk ehtimalını artıran ipucları: halqavari böyümə, aktiv qabıqlı kənar, ailədə oxşar səpgi, heyvanla təmas, idman zalı/hamam kimi ortaq mühitlər və steroid kremdən sonra səpginin genişlənməsi.
Dəmrov növləri
Aşağıdakı xəstəliklərin hamısı xalq arasında “dəmrov” adlandırıla bilər, lakin tibbi baxımdan səbəbləri və müalicələri fərqlidir.
1. Halqavari dəmrov — Tinea corporis
Dermatofit göbələklərinin yaratdığı səthi infeksiyadır. Tipik halda ocaq periferiyaya genişlənir, kənar hissə daha qızarmış və qabıqlı görünür, mərkəzdə isə nisbi açılma ola bilər. İnsan, heyvan və kontaminasiya olunmuş əşyalarla təmas rol oynaya bilər. Lokal xəstəlikdə topikal antifungal, geniş və ya xüsusi sahələri tutan hallarda isə sistemik müalicə lazım ola bilər. Ətraflı müalicə üçün göbələk xəstəliyinin müalicəsi məqaləsinə keçin.
2. Saçqıran — Tinea capitis
Daha çox uşaqlarda rast gəlinən saçlı dəri dermatofitozudur. Qabıqlanma, tük qırılması, ocaqlı saç azalması və bəzən iltihabi kerion yarada bilər. Saç follikulunun tutulmasına görə yalnız topikal krem adətən kifayət etmir; sistemik antifungal müalicə tələb oluna bilər. Uşaqlardakı differensial yanaşma üçün uşaqlarda dəmrovun növləri səhifəsinə baxın.
3. Pullu dəmrov — Psoriaz
Pullu dəmrov adlanan psoriaz çox vaxt gümüşü-ağ pulcuqlu, yaxşı sərhədli lövhələr və təkrarlayan gedişlə xarakterizə olunur. Psoriaz yoluxucu deyil. Psoriazın səbəbləri, növləri və riskə uyğun müalicəsi üçün psoriaz xəstəliyi cornerstone məqaləsinə keçin.
4. Çəhrayı dəmrov — Pityriasis rosea
Çəhrayı dəmrov çox vaxt əvvəlcə daha böyük oval “ana ləkə”, sonra isə gövdə və proksimal ətraflarda çoxsaylı oval, nazik qabıqlı səpgilərlə gedir. Çox vaxt öz-özünə sönən xəstəlikdir. Diaqnoz qeyri-tipikdirsə, xüsusilə ovuc və ayaqaltı tutulursa, başqa xəstəliklər də differensialda nəzərə alınmalıdır.
5. Rəngbərəng / əlvan dəmrov — Pityriasis versicolor
Pityriasis versicolor əsasən sinə, kürək, boyun və çiyinlərdə açıq, tünd, çəhrayı və ya qəhvəyi rəngli, incə qabıqlı ləkələr yarada bilər. Bu vəziyyət Malassezia növlərinin həddindən artıq çoxalması ilə əlaqəlidir; dermatofit tinea ilə eyni xəstəlik deyil. Bəzi hallarda dəridə qəhvəyi ləkə kimi görünə bilər.
6. Kəmərləyici dəmrov — Herpes zoster
Herpes zoster varisella-zoster virusunun reaktivasiyası nəticəsində yaranır. Adətən bədənin bir tərəfində dermatom boyunca ağrı, yanma və qruplaşmış sulu qabarcıqlarla özünü göstərir. Aktiv vezikullar zamanı immun olmayan şəxs VZV ilə yoluxa və suçiçəyi keçirə bilər.
7. “Ağ dəmrov” — xalq arasında işlənən qeyri-dəqiq termin
“Ağ dəmrov” tibbi diaqnoz deyil. Xalq arasında bu ifadə bəzən vitiliqo, bəzən də uşaqlarda daha çox rast gəlinən pityriasis alba üçün işlədilir. Vitiliqo avtoimmun depiqmentasiya xəstəliyidir; pityriasis alba isə aşağı dərəcəli dermatit/ekzema spektrində qiymətləndirilir. Ağ ləkələrin səbəbləri üçün üzdə ağ ləkələr məqaləsinə baxın.
8. Qırmızı yastı dəmrov — Lichen planus
Qırmızı yastı dəmrov (lichen planus) xroniki iltihabi dermatozdur. Dəridə, ağız boşluğunda, genital sahədə, saçlı dəridə və dırnaqlarda müxtəlif klinik formalar verə bilər və yoluxucu deyil.
Dəmrov xəstəliyində diaqnoz necə qoyulur?
Diaqnostik yanaşma səpginin hansı xəstəlik olduğunu ayırmağa yönəlir. Dermatoloq adətən aşağıdakıları qiymətləndirir:
- lokalizasiya: üz, gövdə, qasıq, saçlı dəri, dırnaq, ağız boşluğu;
- morfologiya: halqavari sərhəd, qabıq, rəng, vezikul, papula, lövhə;
- simptom: qaşınma, ağrı, yanma;
- epidemioloji məlumat: ailədə oxşar səpgi, heyvan təması, idman zalı/hamam, immunosupressiya;
- göbələk şübhəsi: ocağın aktiv qabıqlı kənarından nümunə götürülərək KOH mikroskopiyası və seçilmiş hallarda fungal kultura;
- seçilmiş hallarda: dermatoskopiya, biopsiya və digər laborator müayinələr.
Vacib məqam: “Dəmrov” görünüşlü səpgidə ilk klinik suallardan biri “dermatofit göbələyidir, yoxsa deyil?” olmalıdır. Bu ayrım müalicə istiqamətini dəyişir.
Dəmrov xəstəliyinin müalicəsi necə aparılır?
Dəmrov müalicəsi vahid bir krem və ya dərmanla aparılmır. Müalicə dəqiq diaqnoza görə seçilir.
| Dəmrov adı ilə deyilə bilən vəziyyət | Müalicənin ümumi istiqaməti |
|---|---|
| Tinea corporis | Lokal hallarda topikal antifungal; geniş, davamlı və ya xüsusi sahələri tutan hallarda sistemik müalicə tələb oluna bilər. |
| Tinea capitis | Adətən sistemik antifungal tələb edir; şampunlar yoluxma yükünü azaltmaq üçün əlavə edilə bilər. |
| Pityriasis versicolor | Topikal antifungal yuyucu/krem və seçilmiş təkrarlayan və ya geniş hallarda sistemik yanaşma. |
| Psoriaz | Şiddət və lokalizasiyaya görə topikal, fototerapiya, sistemik və bioloji müalicələr. |
| Pityriasis rosea | Çox vaxt simptomatik qulluq və izləmə; qeyri-tipik hallarda differensial diaqnoz. |
| Herpes zoster | Yaş, başlanma müddəti, lokalizasiya və risk faktorlarına görə antiviral və ağrı nəzarəti. |
| Lichen planus | Lokalizasiya və ağırlığa görə antiinflamator və digər dermatoloji müalicələr. |
Dəmrov zamanı evdə nə etmək olar, nə etmək olmaz?
Edilə bilənlər
- səpgini qıcıqlandırmayan, ətirsiz qulluq;
- çox isti duşdan və dərini həddindən artıq qurutmaqdan uzaq durmaq;
- göbələk ehtimalında sahəni quru saxlamaq;
- şəxsi dəsmal, daraq, papaq və yataq dəstini paylaşmamaq;
- heyvanda dəri/tük problemi varsa baytar qiymətləndirməsi.
Edilməməli olanlar
- diaqnoz dəqiqləşmədən güclü steroid tərkibli kremləri uzun müddət istifadə etmək;
- “dəmrov otu” və naməlum tərkibli xalq təbabəti qarışıqlarını səpgiyə sürtmək;
- uşaqda saçlı dəri göbələyi şübhəsini yalnız krem ilə uzun müddət müalicə etməyə çalışmaq;
- göz ətrafı, sürətlə yayılan, ağrılı və ya infeksiyalaşmış səpgini gecikdirmək.
Təcili və ya tez həkimə müraciət tələb edən hallar
- göz və üz nahiyəsində ağrılı sulu səpgilər;
- qızdırma, halsızlıq və sürətli yayılma;
- geniş irinlənmə və ikincili bakterial infeksiya əlamətləri;
- immunosupressiv şəxsdə geniş və ya atipik səpgi;
- hamiləlikdə yeni başlayan geniş çəhrayı səpgi;
- uşaqda saçlı dəridə ocaqlı qabıqlanma, tük qırılması və ya kerion;
- özbaşına müalicəyə baxmayaraq genişlənən halqavari səpgilər.
Dəmrov haqqında tez-tez verilən suallar
Dəmrov xəstəliyi nədən yaranır?
Səbəb növdən asılıdır. Dermatofit göbələyi, Malassezia mayası, virus reaktivasiyası və ya immun-iltihabi xəstəliklər “dəmrov” adı altında təsvir edilə bilər.
Dəmrov xəstəliyi keçicidirmi?
Hamısı yox. Tinea/dermatofitoz yoluxa bilər; psoriaz və lichen planus yoluxucu deyil. Herpes zosterin aktiv vezikullarından VZV immun olmayan şəxsə ötürülə bilər.
Dəmrov üçün maz necə seçilir?
Maz yalnız diaqnoz dəqiqləşəndən sonra seçilməlidir. Antifungal lazım olan səpgidə steroid krem görünüşü dəyişdirib infeksiyanı genişləndirə bilər; psoriaz və ekzema isə tamam başqa yanaşma tələb edir.
Uşaqlarda dəmrov necə qiymətləndirilir?
Uşaqlarda tinea capitis, pityriasis alba, ekzema və digər qabıqlı səpgilər bir-birinə bənzəyə bilər. Uşaqlarda dəmrovun növləri ayrıca qiymətləndirilməlidir.
“Sulu dəmrov” nə ola bilər?
Xalq arasında bu ifadə müxtəlif vezikulyar səpgilər üçün işlədilə bilər. Bir tərəfli ağrılı sulu səpgi herpes zoster düşündürür. Digər səbəblər üçün dəridə suluqlar məqaləsinə baxın.
Dəmrov kimi adlandırılan müxtəlif səpgilərin şəkilləri
Nəticə
Dəmrov xəstəliyi tək bir xəstəliyin adı deyil. Eyni söz dermatofit göbələyini, psoriazı, pityriasis roseanı, pityriasis versicoloru, herpes zoster və lichen planusu ifadə edə bilər. Buna görə müalicədən əvvəl səpginin klinik tipi və lazım olduqda mikoloji/laborator təsdiqi vacibdir.
Səpginizin hansı “dəmrov” tipinə aid olduğuna əmin deyilsiniz?
Klinik müayinə və lazım olduqda mikoloji/dermatoskopik yoxlama ilə diaqnoz dəqiqləşdirilə bilər. Dermatoloq konsultasiyası və qəbul məlumatları.
8 Responses
Salam siz psoriazi tam mualice edirsiniz?
Salam Könül xanım! Suala görə təşəkkürlər. Tam müalicə deyəndə nəyi nəzərdə tutursuz? Səpgilərin tamamiylə təmizlənməsini nəzərdə tutursunuzsa buna nail oluruq
Salam doktor mən psoriazın ən ağır versiyasından əziyyət çəkirəm.sizin qəbul neçəyədir? və harda yerləşir klinikaviz
Salam.
Klinikaya gələ bilməyənlərə ödənişli onlayn konsultasiya fürsəti vardır. Onlayn qəbula düşmək üçün yenə (051) 444 66 44 ilə randevu almaq və ya
səhifəsində qeydiyyatdan keçməniz lazımdır.
Salam menim bas derimde pullu demiroy yaranib men ne etmeliyem bir nece hekime getmisem her hekim basqa usulla mualice edir basim dan temizlenir mualice yekunlasan kimi geri qayidir men ne etmeliyem nece edim ki bas derim temiz qalsin ?? bu xesteliyin mualicesi var ya yoxdu ?? xahis edirem yardimci olaasani
Salam. Özünüz heç nə edə bilməzsiniz. Ancaq biz sizə yardım edə bilərik. Müraciət edə bilərsiz yardım edərik sizə.
hekim salam mende basda olur gedir gelir.ged gede arta bilermi?
Salam. Xəstəliyi qızışdıran daxildən gələn müəyyən problemlər ola bilər. Eyni zamanda xarici faktorlar da sizidəki psoriazın çətin müalicə olmasına səbəb ola bilər. Bunlar ancaq əyani kliniki şəraitdə dəqiqləşdirmək olar. Səbəbi tapılsa uzun müddətlik qurtulmaq da olar psoriazdan. Hörmətlə