Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi: göbələk, qaralma və qalınlaşma

Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi necə seçilir?

Dırnaq müalicəsində əsas sual “dırnaq necə görünür?” deyil, “bu dəyişikliyi hansı səbəb yaradıb?” sualıdır. Eyni dırnaq qalınlaşması göbələk, psoriaz, travma, ayaqqabı təzyiqi və yaşla bağlı dəyişikliklərdə görünə bilər.

Dırnaqda saralma varsa, bu göbələk ola bilər, amma psoriaz və travma da eyni görünüş verə bilər. Dırnaq qopursa, səbəb onixoliz, kimyəvi qıcıqlanma, psoriaz və ya göbələk ola bilər. Dırnaq ətrafında ağrı və irin varsa, artıq infeksiya və batmış dırnaq kimi problemlər düşünülməlidir.

Buna görə müalicə planı dırnağın rəngi, qalınlığı, neçə dırnağın tutulması, əl və ya ayaq dırnağı olması, ağrı və irin olub-olmaması, dəri xəstəliyi, diabet, qan dövranı problemi və istifadə olunan dərmanlar nəzərə alınaraq seçilir.

Səbəbə görə dırnaq problemlərinin müalicə cədvəli

Aşağıdakı cədvəl ən çox rast gəlinən dırnaq problemlərində müalicənin hansı məntiqə əsaslandığını göstərir. Bu cədvəl özbaşına dərman seçmək üçün deyil, doğru istiqaməti anlamaq üçündür.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Dırnaq göbələyi müalicəsi

Dırnaq göbələyi, yəni onixomikoz, dırnaqda qalınlaşma, saralma, ovulma, qopma və pis görünüş yarada bilər. Ən çox ayaq dırnaqlarında görülür. Ayaq barmaqları arasında göbələk, tərləmə, dar ayaqqabı, nəm mühit, hovuz, idman zalı və immun zəifliyi riski artıra bilər.

Müalicədən əvvəl mümkün qədər diaqnozu təsdiqləmək faydalıdır. Çünki hər qalın və sarı dırnaq göbələk deyil. Psoriaz, travma, ekzema və digər dırnaq xəstəlikləri də eyni görünüş verə bilər.

Məhdud və səthi hallarda lokal antifunqal dərmanlar seçilə bilər. Bir neçə dırnaq tutulubsa, dırnaq çox qalınlaşıbsa və ya dırnaq yatağı geniş zədələnibsə, ağızdan antifunqal müalicə lazım ola bilər. Ağızdan dərman seçiləndə qaraciyər vəziyyəti, digər dərmanlarla qarşılıqlı təsir və pasiyentin yanaşı xəstəlikləri nəzərə alınmalıdır.

Dırnaq göbələyi müalicəsində dırnağın nazildilməsi, ayağın quru saxlanması, ayaqqabı və corab gigiyenası, ayaq barmaqları arasındakı göbələyin də müalicəsi təkrar yoluxmanın qarşısını almaq üçün vacibdir.

Dırnaq psoriazı müalicəsi

Dırnaq psoriazı çuxurcuqlar, sarı-qəhvəyi ləkələr, dırnaq yatağından ayrılma, qalınlaşma, ovulma və deformasiya ilə görünə bilər. Bu dəyişikliklər dırnaq göbələyi ilə çox qarışır. Bəzi pasiyentlərdə psoriaz və göbələk birlikdə ola bilər.

Dırnaq psoriazının müalicəsi xəstəliyin ağırlığından asılıdır. Yüngül hallarda lokal iltihabəleyhinə dərmanlar, dırnaq yatağını qorumaq, travmanı azaltmaq və uyğun baxım tədbirləri seçilə bilər. Daha davamlı hallarda dırnaq ətrafına inyeksiya, sistemik müalicə və ya bioloji müalicə variantları düşünülə bilər.

Dırnaq psoriazı olan pasiyentdə oynaq ağrısı, barmaqlarda şişkinlik, səhər sərtliyi və bel ağrısı soruşulmalıdır. Çünki dırnaq tutulumu psoriatik artrit riski ilə birlikdə görülə bilər.

Psoriaz haqqında daha geniş məlumat üçün

psoriaz xəstəliyi

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Dırnaq batması müalicəsi

Dırnaq batması ən çox ayaq baş barmağında olur. Dırnağın kənarı dəriyə batır, ağrı, qızartı, şişkinlik və bəzən irin yaradır. Dar ayaqqabı, dırnağı çox dərin və oval kəsmək, travma və genetik dırnaq forması problemi artırır.

Erkən və yüngül hallarda düzgün dırnaq kəsimi, təzyiqi azaldan ayaqqabı, dırnaq kənarını qoparmamaq və infeksiya əlamətlərini izləmək kömək edə bilər. Dırnağı çox dərin kəsmək, batmış hissəni evdə zorla çıxarmaq və dırnaq kənarını deşmək problemi ağırlaşdıra bilər.

İrin, şiddətli ağrı, ət böyüməsi, təkrarlama və yerimə çətinliyi varsa, prosedur lazım ola bilər. Təkrarlayan batmış dırnaqda yalnız dırnağı kəsmək kifayət etməyə bilər; dırnağın problem yaradan kənarının daha qalıcı şəkildə düzəldilməsi tələb oluna bilər.

Dırnaq ətrafı infeksiya müalicəsi

Dırnaq ətrafında ağrı, qızartı, şişkinlik və irin paronixiya adlanan infeksiyanı düşündürə bilər. Manikür travması, dırnaq yemə, dırnaq kənarını qoparma, tez-tez su və kimyəvi maddələrlə təmas, diabet və immun zəifliyi risk yarada bilər.

Kəskin paronixiyada bakterial infeksiya ön planda olur. Ağrı sürətlə artır, dırnaq kənarı şişir və irin toplana bilər. Müalicədə infeksiyanın ağırlığına görə lokal antiseptik tədbirlər, antibiotik, ağrının azaldılması və lazım olduqda irinli sahənin tibbi drenajı istifadə oluna bilər.

Xroniki paronixiyada dırnaq ətrafı dəri uzun müddət qızarmış, şişkin və həssas qalır. Bu vəziyyətdə kandida, ekzema, qıcıqlanma və nəm iş mühiti rol oynaya bilər. Müalicədə sadəcə antibiotik yox, qıcıqlandırıcıdan qorunmaq və dəri baryerini düzəltmək də vacibdir.

İrinli sahəni evdə deşmək, yandırıcı məhlul sürtmək və manikürlə “təmizləməyə” çalışmaq infeksiyanı yaya bilər.

Dırnaq qopması və ayrılması müalicəsi

Dırnağın yatağından ayrılmasına onixoliz deyilir. Dırnağın ucu ağ, sarı və ya boş görünə bilər. Onixoliz travma, uzun dırnaq saxlamaq, manikür, kimyəvi maddələr, psoriaz, göbələk, tiroid pozuntuları və bəzi dərmanlarla bağlı ola bilər.

Müalicə səbəbə görə dəyişir. Travma və manikür səbəbidirsə, mexaniki faktorlar aradan qaldırılır. Göbələk varsa antifungal müalicə seçilir. Psoriaz varsa iltihabəleyhinə dermatoloji müalicə lazımdır. Kimyəvi qıcıqlanma varsa su, deterjan, gel-lak və akril məhsullar azaldılmalıdır.

Ayrılmış dırnağın altına su, sabun, kir və mikroorqanizmlər yığıla bilər. Buna görə dırnağı qısa və quru saxlamaq, altını zorla təmizləməmək, kosmetik örtüklə problemi gizlətməmək və səbəbi müalicə etmək vacibdir.

Dırnaqda qalınlaşma və saralma necə müalicə olunur?

Dırnaqda qalınlaşma və saralma ən çox dırnaq göbələyi ilə əlaqələndirilir, amma bu həmişə doğru deyil. Ayaqqabı təzyiqi, təkrarlayan travma, psoriaz, ekzema, yaşla bağlı qalınlaşma və dırnaq yatağı problemləri də bənzər görünüş yarada bilər.

Müalicə üçün əvvəlcə səbəb ayırd edilməlidir. Göbələk təsdiqlənərsə antifungal müalicə, psoriaz varsa antiinflamator yanaşma, travma varsa ayaqqabı və mexaniki təzyiqin düzəldilməsi, qalın dırnaqda isə dırnağın təhlükəsiz şəkildə nazildilməsi düşünülə bilər.

Qalınlaşmış dırnağı yalnız kəsmək və ya kosmetik cilalamaq səbəbi müalicə etmir. Əksinə, dırnaq altında gizli göbələk, psoriaz və ya piqmentli dəyişiklik varsa, gecikməyə səbəb ola bilər.

Dırnaqda qaralma: nə vaxt biopsiya lazımdır?

Dırnaqda qaralma travma, dırnaq altında qanama, göbələk, dərmanlar, piqmentasiya və ya melanonychia ilə bağlı ola bilər. Lakin tək bir dırnaqda yeni yaranan və böyüyən qara-qəhvəyi şaquli xətt dırnaq melanoması baxımından qiymətləndirilməlidir.

Xətt genişlənirsə, rəngi dəyişirsə, dırnaq ətrafı dəridə də qaralma varsa, dırnaq qopur və ya qanayırsa, dermatoloq müayinəsi vacibdir. Bu hallarda dermatoskopiya, fotoizləm və lazım olduqda dırnaq biopsiyası diaqnoz üçün istifadə oluna bilər.

Hər qara xətt melanoma deyil. Lakin qara xətti “göbələkdir”, “travmadır” və ya “lakdan qalıb” deyə aylarla izləmədən gözləmək təhlükəli ola bilər. Xüsusilə yeni yaranan, tək dırnaqda olan və dəyişən piqmentasiya gecikdirilməməlidir.

Bu mövzu haqqında ayrıca məlumat üçün

dırnaqda qaralma varsa nə etməli?

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Evdə qulluq və qoruyucu tədbirlər

Evdə qulluq əsas müalicəni əvəz etmir, amma dırnağın sağalmasına və təkrarlanmanın azalmasına kömək edə bilər. Qulluq tədbirləri problemin növünə görə seçilməlidir.

• Dırnaqları çox qısa və dərin kəsməyin.
• Ayaq dırnaqlarını düz kəsməyə çalışın, kənarları dərin oymayın.
• Dar ayaqqabıdan və ayaq barmaqlarını sıxan modellərdən uzaq durun.
• Ayaqları quru saxlayın, corabları tez-tez dəyişin.
• İctimai duş, hovuz və idman zalında qoruyucu ayaqqabı istifadə edin.
• Manikür zamanı dırnaq ətini dərin kəsməyin.
• Gel-lak, akril və yapışqan dırnaqları uzun müddət fasiləsiz istifadə etməyin.
• Dırnaq altında qaralma varsa, kosmetik örtüklə gizlətməyin.
• İrinli və ağrılı dırnağı evdə deşməyin.

Evdə qulluq dırnağı qorumaq üçündür. Dırnaqda ciddi rəng dəyişməsi, ağrı, irin, qopma və ya qara xətt varsa, qulluqla yanaşı dermatoloji müayinə də lazımdır.

Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?

Dırnaq dəyişikliyi 2–3 həftə ərzində keçmirsə, getdikcə artırsa və ya ağrı, şişkinlik, irin, qanama, qaralma və qopma ilə birlikdədirsə, dermatoloq müayinəsi lazımdır.

Xüsusilə aşağıdakı hallarda gözləmək doğru deyil:

• Tək dırnaqda yeni yaranan qara-qəhvəyi xətt
• Qara xəttin genişlənməsi və rənginin dəyişməsi
• Dırnaq ətrafı dərinin də qaralması
• Dırnaq altında qanama və yara
• İrinli, ağrılı və şişmiş dırnaq kənarı
• Diabet xəstəsində ayaq dırnağı infeksiyası
• Dırnağın sürətlə deformasiya olması
• Bir neçə dırnağın eyni anda qalınlaşması və qopması
• Dırnaq problemi ilə birlikdə dəri səpgisi və oynaq ağrısı

Müalicədən əvvəl hansı müayinələr lazım ola bilər?

Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi diaqnoz dəqiqləşəndən sonra təyin edilir. Əvvəl dermatoloq dırnağın hansı hissəsinin zədələndiyini qiymətləndirir: dırnaq lövhəsi, dırnaq yatağı, dırnaq matriksi, dırnaq ətrafı dəri və ya barmaq ucu. Sonra dəyişikliklərin neçə dırnaqda olduğu, nə vaxt başladığı, ağrı və travma olub-olmadığı, dəri və saç problemləri ilə birlikdə gedib-getmədiyi soruşulur.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Biopsiya mövzusu haqqında əlavə məlumat üçün

dəri biopsiyası

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi zamanı edilən səhvlər

Dırnaq problemlərində gecikmə çox vaxt yanlış özünümüalicə ilə başlayır. Aşağıdakı səhvlər diaqnozu gecikdirə və dırnaqda qalıcı deformasiya riskini artıra bilər.

• Hər sarı və qalın dırnağı göbələk hesab etmək
• Göbələk testi olmadan aylarla antifungal dərman qəbul etmək
• Dırnaqda qara xətti travma sayıb uzun müddət gözləmək
• İrinli dırnaq kənarını evdə deşmək
• Batmış dırnağı çox dərin kəsmək
• Gel-lak və süni dırnaqla xəstə dırnağı gizlətmək
• Dırnaq ətrafına yod, spirt və yandırıcı məhlulları davamlı sürtmək
• Diabet xəstəsində ayaq dırnağı infeksiyasını gecikdirmək
• Dırnaq biopsiyası lazım olan hallarda qorxudan müayinədən yayınmaq

Doğru yanaşma dırnağı gizlətmək yox, səbəbi tapmaqdır. Dırnaq dəyişiklikləri bəzən bədənin verdiyi erkən xəbərdarlıq ola bilər.

Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi haqqında tez-tez verilən suallar

Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi necə aparılır?

Müalicə səbəbə görə seçilir. Göbələkdə antifunqal dərmanlar, psoriazda iltihabəleyhinə dermatoloji müalicələr, batmış dırnaqda mexaniki problemin aradan qaldırılması, infeksiyada isə infeksiyanın tipinə uyğun müalicə lazım ola bilər.

Dırnaq göbələyi necə müalicə olunur?

Dırnaq göbələyində lokal və ya ağızdan antifunqal müalicə seçilə bilər. Müalicə dırnağın nə qədər tutulmasına, neçə dırnağın xəstə olmasına, pasiyentin dərman istifadəsinə və yanaşı xəstəliklərinə görə planlanır.

Dırnaqda saralma mütləq göbələkdir?

Xeyr. Dırnaqda saralma göbələkdə görülə bilər, amma psoriaz, travma, lak/manikür təsiri və digər səbəblər də saralma yarada bilər. Ona görə diaqnozsuz antifungal müalicəyə başlamaq doğru deyil.

Dırnaq psoriazı necə müalicə olunur?

Dırnaq psoriazında lokal dərmanlar, dırnaq ətrafına inyeksiya, sistemik və ya bioloji müalicə seçilə bilər. Seçim dırnaq tutulumunun ağırlığına, dəri psoriazına və oynaq əlamətlərinə görə dəyişir.

Dırnaq batması evdə keçirmi?

Yüngül hallarda düzgün dırnaq kəsimi və ayaqqabı seçimi kömək edə bilər. Lakin ağrı, irin, ət böyüməsi və təkrarlama varsa, tibbi müdaxilə lazım ola bilər.

Dırnaq ətrafında irin varsa nə etmək lazımdır?

İrinli dırnaq kənarını evdə deşmək olmaz. Paronixiya və ya batmış dırnaq ola bilər. İnfeksiyanın yayılmaması üçün dermatoloq və ya uyğun mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Dırnaqda qara xətt təhlükəlidirmi?

Hər qara xətt təhlükəli deyil, lakin yeni yaranan, genişlənən, tündləşən və dırnaq ətrafı dəriyə yayılan qara-qəhvəyi xətt dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Melanoma riski istisna olunmalıdır.

Dırnaq biopsiyası nə vaxt lazımdır?

Şübhəli qaralma, böyüyən piqment zolağı, uzun müddət sağalmayan deformasiya, şiş və ya diaqnozu aydın olmayan dırnaq xəstəliyi varsa, biopsiya lazım ola bilər.

Dırnaq qopması necə müalicə olunur?

Dırnaq qopması səbəbə görə müalicə olunur. Göbələk, psoriaz, travma, kimyəvi qıcıqlanma və dərman təsiri ayırd edilməlidir. Ayrılmış dırnağı kosmetik örtüklə gizlətmək düzgün deyil.

Dırnaq problemləri üçün hansı həkimə müraciət edilməlidir?

Dırnaq, saç və dəri xəstəlikləri dermatologiyanın sahəsinə daxildir. Dırnaqda rəng, forma, qalınlıq, qopma, ağrı, irin və qaralma varsa, dermatoloqa müraciət etmək düzgün başlanğıcdır.

Nəticə

Dırnaqda qalınlaşma, saralma, qaralma, qopma, ağrı, şişmə və deformasiya sadə kosmetik problem kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu əlamətlər göbələk, psoriaz, batmış dırnaq, paronixiya, travma, daxili xəstəlik və nadir hallarda melanoma ilə bağlı ola bilər.

Dırnaq xəstəlikləri müalicəsi düzgün diaqnozla başlayır. Hər problemi göbələk saymaq, qara xətti gizlətmək, irinli dırnağı evdə deşmək və biopsiya lazım olan hallarda müayinədən yayınmaq diaqnozu gecikdirə bilər.

Erkən dermatoloji müayinə həm dırnağın bərpasını asanlaşdıra, həm də ciddi xəstəliklərin vaxtında aşkarlanmasına kömək edə bilər.

Tibbi mənbələr və əlavə oxu

• American Academy of Dermatology — Nail fungus: Diagnosis and treatment
  
• American Academy of Dermatology — Nail fungus: Signs and symptoms
  
• American Academy of Dermatology — Nail changes a dermatologist should examine
  
• American Academy of Dermatology — How to check your nails for melanoma
  
• DermNet — Nail psoriasis
  
• Mayo Clinic — Nail fungus symptoms and causes