Uşaq dəri zöhrəvi dispanseri (3 saylı): nə vaxt və necə müraciət etməli?

Uşaq dəri zöhrəvi dispanseri – uşaqlarda və yeniyetmələrdə dəri, saç, dırnaq xəstəliklərinin müayinəsi üçün müraciət edilən ixtisaslaşmış pediatrik dermatologiya mərkəzdir. Eləcə də uşaqlarda ağızda yara verən xəstəliklərə də baxılır. Bakıda belə mərkəzlə bağlı axtarışlarda tez-tez “3 saylı uşaq dəri zöhrəvi dispanseri” ifadəsi istifadə olunsa da özəl uşaq dəri xəstəlikləri mərkəzlərinə daha çox  müraciətlər olunur. 

Qısa qeyd: Bu məqalə maarifləndiricidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Uşaqda səpgilər sürətlə yayılırsa, qızdırma, halsızlıq, irinli yara, göz ətrafı şiş, nəfəs darlığı, dodaq-dil şişməsi və ya ciddi ağrı varsa, təcili dermatologiya uzmanına müraciət edin.

Mündəricat

• Uşaq dispanserinə nə vaxt müraciət etməli?
• Uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəblər
• Təcili siqnallar: hansı hallarda gözləmək olmaz?
• Qeydiyyat və qəbul: valideyn üçün addım-addım
• Müayinəyə nə aparmalı?
• Pediatr, dermatoloq, infeksionist: hansı halda kim?
• Yoluxucu səpgilər: məktəb/bağça və evdə izolyasiya
• Müalicə prinsipləri (ümumi yanaşma)
• Tez-tez verilən suallar (FAQ)

Uşaq dispanserinə nə vaxt müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda “uşaq dəri zöhrəvi dispanseri” axtarışı ən çox real ehtiyaca uyğun olur:

• Uzunmüddətli səpgi (2 həftədən çox) və ya təkrarlayan səpgilər
• Qaşınma (xüsusən gecələr artan qaşınma) – skabiyoz (qoturluq) şübhəsi
• Göbələk şübhəsi (dairəvi ləkələr, qabıqlanma, saçlı dəridə qırılma)
• Atopik dermatit / ekzema – qızartı, quruluq, çatlama, təkrarlama
• İrinli yaralar, impetigo, təkrarlayan dəri infeksiyaları
• Saç tökülməsi (ocaqlı və ya diffuz), kəpək + qaşınma ilə
• Viral törəmələr (ziyil, molyuskum) – yayılma varsa
• Allergik səpgilər (qida/derman sonrası) – təkrarlayırsa
• Dırnaq problemləri (qalınlaşma, rəng dəyişikliyi, qopma)

Uşaqlarda ən çox rast gəlinən dəri xəstəlikləri

Valideynlər uşaqda səpgi və ya qaşınma görəndə adətən iki sual verir: “Bu nə ola bilər?” və “Nə vaxt həkimə getməliyik?”. Aşağıda uşaqlarda ən çox rast gəlinən dermatoloji problemlər qısa və sadə izahla təqdim olunur.

1) Atopik dermatit (ekzema)

Quru dəri, qaşınma, yanaqlarda/qol-bükümündə diz bükümündə qızartı. Tez-tez təkrarlayır. Atopik ekzema zamanı dəri baryerinin bərpası (nəmləndirmə) əsasdır.

2) Skabiyoz (qoturluq)

Gecələr artan qaşınma, ailə üzvlərində də qaşınma, bilək arası, barmaq araları, qarın, bud nahiyəsində səpgilər. Yoluxucudur; evdəkilərin paralel müalicəsi vacib ola bilər.

3) Göbələk infeksiyaları

Dairəvi qabıqlı ləkələr və ya saçlı dəridə ocaqlı tökülmə/qırılma. Müalicə forması növündən asılıdır (yerli və ya sistemik).

4) İnfeksion səpgilər

Virus mənşəli səpgilər (bəzən qızdırma ilə), impetiqo (irinli qabıqlı yara), molluscum və s. Məktəb/bağça qaydalarına da təsir edir.

5) Urtikariya (qızartı + qaşınan “şişkin” səpgilər)

Tez başlayıb tez itən, “yer dəyişən” səpgilər övrə xəstəliyindən xəbər verə bilər. Qida, infeksiya, dərman və ya digər tətikləyicilər ola bilər.5) 

6) Uşaqlarda dəridə qəhvəyi ləkələr 

Uşaqlarda ağ ləkələr geniş yayılan xəstəlikdir. Mənşəyi çoxdur. Dermatoloq mənşəyini təyin etməlidir. Tez-tez bu şikayətlər ilə klinikamıza müraciətlər olunur. 

7) Uşaqlarda dəridə qəhvəyi ləkələr 

Uşaqlarda qəhvəyi ləkələr geniş yayılan xəstəlikdir. Mənşəyi çoxdur. Dermatoloq mənşəyini təyin etməlidir. Tez-tez bu şikayətlər ilə klinikamıza müraciətlər olunur. 

Uşaqlarda dəmrov əsasən saçlarda qabıqlanma və dəridə qabıqlı qızartılar şikayəti ilə özünü biruzə verir və bir çox hallarda psoriaz xəstəliyi ilə əlaqəli olur. Uşaqlarda psoriaz sadəcə saçlarda qabıqlanma və qaşıntı ilə özünü göstərmir. Bir çox pediatrik qrupda bədəndə damcıvari qabıqlı qızartılar şəklində özünü göstərə bilər. Dermatoloq Mehdi İskəndərli onu da qeyd edir ki, uşaq dəri xəstəlikləri bir-birinə bəznədiyi üçün bir çox dəri həkimi yanlış diaqnoz qoya bilirlər. Məsələn, uşaq dərisində qabıqlı qızartılar dermatit xəstəliyi ilə əlaqəli olduğu halda xəstəyə pullu dəmrov diaqnozu və ya psoriaz xəstəliyi diaqnozu verilir. Bu cür hallarla qarşılaşmamaq üçün dəri həkimi Mehdi İskəndərli 100%-lik dəqiq diaqnostika üçün xəstələrə bəzi hallarda dəri biopsiyası təyin edir. Cünki, dəqiqləşmiş diaqnoz uğurlu müalicənin şərtidir. Eləcə də uşaq üçün əlilliyin təyini və müavinətlərin alınması üçün də dəri biopasiyası labüddür. 

Təcili siqnallar: hansı hallarda gözləmək olmaz?

• Qızdırma + yayılmış səpgi və uşaqda halsızlıq
• Göz ətrafında şiş, üzün bir tərəfində sürətli ödem
• Dodaq/dil şişməsi, nəfəs darlığı (allergik reaksiyanın ağır forması ola bilər)
• İrinli, ağrılı və sürətlə böyüyən yara/abses
• Dehidratasiya əlamətləri (az sidik, ağız quruluğu) + qusma/ishal

Qeydiyyat və qəbul: valideyn üçün addım-addım

Praktik yanaşma:

1. Məqsədi dəqiqləşdirin: “uşaq səpgi”, “qaşınma”, “göbələk”, “saç tökülməsi” və s.
2. Əvvəlki müalicələri yazın: hansı krem/şampun/sirop, neçə gün, effekt olubmu.
3. Şəkil çəkin: səpgi günbəgün dəyişirsə, 2–3 gün ardıcıl foto faydalıdır.
4. Vaxt seçin: yoluxucu şübhəsində (skabiyoz/impetigo) gecikməmək daha yaxşıdır.

Uşaq dəri zöhrəvi dispanserində müayinə üçün nə aparmalı?

• Uşağın şəxsiyyət sənədi (varsa)
• Əvvəlki analiz nəticələri (varsa)
• İstifadə olunan dərmanların siyahısı (adı + doza + müddət)
• Allergiya tarixi (dərman/qida)
• Səpginin fotoşəkilləri (xüsusən təkrarlayıb itirsə)

Uşaq dermatoloqu, pediatr, infeksionist: hansı halda kim?

• Pediatr: qızdırma, boğaz ağrısı, öskürək kimi sistemik əlamətlər olanda
• Uşaq dermatoloqu / dispanser: təkrarlayan ekzema, qoturluq şübhəsi, göbələk, saçlı dərinin problemləri, ziyil/molluscum və s. 
• İnfeksionist: Sepsis, abses, inkfesiyanın qana keçməsi, komatoz hallar

Yoluxucu səpgilər: məktəb/bağça və evdə izolyasiya

Uşaqlarda ən sıx görülən uşaq pediatrik dəri xəstəlikləri infeksioz mənşəli olanlardır. Bakterial, viral və parazitar dermatozlar ilə klinikamıza tez-tez müraciət edilir. Bakterial dermatozlar əsasən dəridə qabıqlanma, suluqlanma və yaralar verir. Parazitar infeksiyalar isə uşaqlarda qaşıntı və qızartı problemi verə bilər. Gecə artan qaşıntı şikayətləri bir çox hallarda dərinin parazitar invaziyaları ilə əlaqəli olur. Virus mənşəli dəri xəstəlikləri isə geniş spektrumlara malikdir. Bəzi viral dəri xəstəlikləri uşaqlarda ziyil, papilloma, molluskum kimi törəmələr yarada bilər.  Bəzi virus infeksiyaları isə uşaqlarda dəridə qabıqlı qaşıntılı qızartılar verə bilər.

Valideynlər üçün ən vacib sual: “Bağçaya gedə bilərmi?” Cavab diaqnozdan asılıdır. Skabiyoz və impetigo kimi hallarda müalicə başlanana qədər yoluxma riski ola bilər. Ən doğru qərarı müayinə edən həkim verir.

Müalicə prinsipləri (ümumi yanaşma)

Pediatrik dəri xəstəlikləri dermatoloq uzman dr. Mehdi İskəndərli tərəfindən müayinəsi, müalicəsi və profilaktikası aparılır. Bəzi pediatrik dəri problemləri ana bətnində ikən meydana gəldiyi halda, bəzi pediatrik dəri xəstəliklər isə uşaq dünyaya gəldikdən günlər, aylar, illər sonra ortaya çıxır. Bu xəstəliklərin bir çoxusu dərinin müvəqqəti xəstəlikləridir. Müalicəsi üçün dərmanalara belə ehtiyaç qalmır.

Fəqət, bəzi pediatrik dəri xəstəlikləri vardır ki, onlar irsi olduğu üçün daimidirlər və zaman keçdikçə proqressivləşirlər. Genodermatoz olaraq bilinen bu xəstəliklərin erkən uşaqlıq dönəmində diaqnozu çox önəmlidir. Çünki, genetik dəri xəstəlikləri pediatrik xəstələr böyüdükçə sistem xarakteri daşıyır və fəsadlarla ağırlaşır. Bu səbəblə genetik dəri xəstəlikləri erkən vaxtlarda aşkar edilərsə və dermatoloq nəzarətində olarsa fəsadlar ağırlaşmadan aradan qaldırıla bilər.

Vacib prinsip: Uşaqlarda özbaşına “güclü hormon mazı” və ya “antibiotik maz” istifadə etmək risklidir. Müalicə xəstəliyin növünə, yaşa və yayılma dərəcəsinə görə seçilməlidir.

• Dəri baryeri: ekzema/quruluqda düzgün nəmləndirmə
• Yoluxucu səbəb: göbələk/skabiyoz/impetigo şübhəsində düzgün diaqnoz + uyğun müalicə
• Qıcıqlandırıcı faktorların çıxarılması: ətirli sabunlar, sərt şampunlar, tez-tez isti su
• SPF və günəş: bəzi lezyonlarda postinflamatuar ləkələnməni azalda bilər

Tez-tez verilən suallar (TVS)

1) “3 saylı uşaq dəri zöhrəvi dispanseri” haradır ?

Pediatrik dermatologiya xidmətləri verən ixtisaslaşmış dəri və zöhrəvi xəstəlikləri mərkəzidir. 

2) Uşaqda səpgi varsa, birbaşa dispanserə getmək lazımdır?

Əgər səpgi yüngüldür və uşaq özünü yaxşı hiss edirsə, pediatrik dermatoloq onlayn müayinə edə bilər. Amma səpgi təkrarlanırsa, qaşınma şiddətlidirsə, göbələk/qoturluq şübhəsi varsa, uşaq dermatoloqu sizi klinikaya dəvət edəcək.

3) Qoturluq şübhəsində evdəkilər də müalicə olunmalıdır?

Bir çox halda bəli – çünki yoluxma ailədaxili yayılır. Dəqiq planı həkim müəyyənləşdirir.

4) Müayinəyə gəlməzdən əvvəl hansı kremi sürtüm?

Lezyonu “maskalamamaq” üçün (xüsusən 24 saat əvvəl) yeni krem sınamaq yaxşı fikir deyil. Əgər artıq müalicə istifadə edirsinizsə, bunu həkimə deyin.

5) Ünvanı xəritədə necə tapım?

Ən stabil yol “3 saylı uşaq dəri zöhrəvi dispanseri” ifadəsi ilə xəritə xidmətlərində axtarışdır. 

• KUTANOZ KLİNİKA
• DƏRİ XƏRÇƏNGİ
• PULLU DƏMROV