Uşaqlarda ağ ləkələr – səbəbləri, diaqnozu və müalicəsi

Uşaqlarda ağ ləkələr nə deməkdir?

Dərinin rəngini əsasən melanosit adlanan hüceyrələrin hazırladığı
melanin piqmenti müəyyən edir. Melanin istehsalının azalması və ya piqmentin dəridə düzgün paylanmaması dərinin ətraf sahələrdən daha açıq görünməsinə səbəb ola bilər. Uşağın dərisində açıq rəngli sahə gördükdə iki anlayışı bir-birindən fərqləndirmək vacibdir:

• Hipopiqmentasiya – dəridə piqment azalıb, lakin tam itmir.
• Depiqmentasiya – piqment itkisi daha tamdır və sahə süd kimi ağ görünə bilər.

Bu fərq yalnız rəngə baxmaqla hər zaman dəqiq müəyyən edilmir.
Dermatoloji müayinə və xüsusilə Wood lampası bəzi hallarda hipopiqmentasiya ilə depiqmentasiyanı ayırmağa kömək edir. Böyüklərdə də ağ ləkələr müxtəlif səbəblərlə yarana bilər. Mövzunun
ümumi izahı üçün

dəridə ağ ləkələr

haqqında ayrıca məqaləyə baxa bilərsiniz. Bu səhifə isə yalnız
pediatrik yaş qrupuna yönəldilmişdir.

Uşaqlarda ağ ləkələrin əsas səbəbləri hansılardır?

Uşaqlarda ağ ləkələr üçün differensial diaqnoz genişdir. Lakin klinik praktikada bütün xəstəliklərin ehtimalı eyni deyil. Ləkənin uşağın neçə yaşında yaranması, üzərində qabıq olub-olmaması, rənginin tam ağ və ya sadəcə açıq olması və zamanla dəyişməsi diaqnozu xeyli daralda bilər.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Pitiriazis alba – uşaqlarda quru ağ ləkələrin ən tipik səbəblərindən biri

Pitiriazis alba əsasən uşaqlarda və yeniyetmələrdə görülən yüngül dermatit formasıdır. Valideynlər onu çox vaxt “üzdə ağ ləkə”, “ağ dəmrov” və ya vitiliqo kimi təsvir edə bilirlər. Ən tipik lokalizasiya yanaqlar və çənə nahiyəsidir. Boyun, çiyin və yuxarı ətraflarda da görünə bilər.

Ləkələr adətən:

• tam süd kimi ağ deyil, ətraf dəridən sadəcə daha açıqdır;
• sərhədləri vitiliqoya nisbətən daha qeyri-dəqiqdir;
• quru və ya incə qabıqlı ola bilər;
• qaşınma olmaya və ya çox zəif ola bilər;
• günəşdən sonra ətraf dəri qaraldığı üçün daha nəzərəçarpan görünə bilər.

Uşaqlarda ağ ləkələr vitiliqo ola bilərmi?

Bəli. Vitiliqo uşaqlarda da başlaya bilər. Xəstəlikdə immun sistemin piqment yaradan melanosit hüceyrələrinə qarşı yönəlmiş prosesləri nəticəsində dəridə depiqmentasiya yaranır. Vitiliqoda ləkələr adətən daha açıq və ya süd-ağ rəngli olur. Göz ətrafı, ağız ətrafı, əllər, ayaqlar, dizlər, dirsəklər və genital nahiyə daxil olmaqla müxtəlif sahələr tutula bilər. Bəzi hallarda ləkənin daxilində olan saç, qaş və ya kirpiklərin də
ağarması mümkündür. Yeni ləkələrin meydana gəlməsi və mövcud ləkələrin böyüməsi xəstəliyin aktiv olduğunu düşündürə bilər. Vitiliqonun səbəbləri, növləri və diaqnostikası haqqında geniş məlumat üçün

vitiliqo xəstəliyi

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Müalicə variantları isə ayrıca

vitiliqonun müalicəsi

məqaləsində ətraflı izah edilmişdir.

Ekzemadan sonra uşağın dərisində ağ ləkə qala bilərmi?

Bəli. Uşaqlarda ağ ləkələrin mühüm səbəblərindən biri postinflamator hipopiqmentasiyadır. Atopik dermatit, kontakt dermatit, müxtəlif səpgilər, qaşıma, travma, yanıq və digər iltihabi proseslər keçdikdən sonra həmin nahiyədə dəri ətrafdan daha açıq görünə bilər. Belə hallarda əsas diaqnostik ipucu odur ki, valideyn əvvəlcə həmin sahədə qızartı, qaşınma, qabıqlanma və ya başqa bir səpginin olduğunu xatırlayır. Piqment dəyişikliyi iltihab keçdikdən dərhal sonra yox olmaya bilər. Dərinin normal rənginin bərpası həftələr və ya aylar çəkə bilər.

Uşaqlarda göbələk ağ ləkələr yarada bilərmi?

Pitiriazis versikolor Malassezia adlı maya göbələklərinin dərinin səthində həddindən artıq çoxalması ilə əlaqəli vəziyyətdir. Uşaqlarda da görülə bilər, lakin xüsusilə yeniyetməlik dövründə daha asan rast gəlinə bilər. Ləkələr ağ, açıq-qəhvəyi, çəhrayı və ya ətraf dəridən daha tünd ola bilər. Ən çox sinə, kürək, boyun, çiyin və yuxarı qollarda yerləşir. Vitiliqodan fərqli olaraq pitiriazis versikolorda çox vaxt çox incə qabıqlanma müşahidə edilir. Göbələyin müalicəsindən sonra infeksiya aradan qalxsa belə dərinin rənginin dərhal normal vəziyyətə qayıtmaması mümkündür. Piqmentin bərpası daha uzun zaman ala bilər.

Uşaqlarda anadangəlmə ağ ləkələr nə deməkdir?

Doğuşdan mövcud olan və ya həyatın erkən dövründə nəzərə çarpan ağ
ləkələrin differensial diaqnozu sonradan yaranmış ləkələrdən fərqlənir. Anadangəlmə hipopiqmentasiyanın mümkün səbəblərinə:

• nevus depigmentosus;
• piebaldizm;
• tuberoz skleroz kompleksinin hipomelanotik makulaları;
• hipomelanozis Ito;
• albinizmin bəzi formaları;
• digər genetik və mozaik piqmentasiya pozğunluqları

daxil ola bilər.

Burada əsas suallar ləkənin doğuşdan mövcud olub-olmaması, sayının
artması, bədənin hansı hissəsində yerləşməsi və uşağın inkişafında
başqa problemlərin olub-olmamasıdır.

Nevus depigmentosus nədir?

Nevus depigmentosus, digər adı ilə nevus achromicus, anadangəlmə və ya erkən uşaqlıq dövründə görünən lokal
hipopiqmentasiya formasıdır. Ləkə adətən tam ağ deyil, ətraf dəridən daha açıq rəngdə olur. Vitiliqodan fərqli olaraq çox vaxt uzun müddət sabit qalır və sürətlə yayılmır. Uşaq böyüdükcə bədən səthi genişləndiyi üçün ləkə də proporsional olaraq daha böyük görünə bilər. Bu, hər zaman xəstəliyin aktiv şəkildə yayılması demək deyil. Wood lampası və klinik anamnez nevus depigmentosusu vitiliqodan fərqləndirməyə kömək edə bilər.

Uşaqlarda çoxsaylı ağ ləkələr tuberoz sklerozdan xəbər verə bilərmi?

Bəzi uşaqlarda doğuşdan və ya erkən körpəlik dövründən görünən
hipomelanotik makulalar tuberoz skleroz kompleksi kimi nevro-kutan xəstəliklərin erkən dəri əlamətlərindən biri ola bilər. Bu ləkələr bəzən oval, yarpaqvari və ya qeyri-müntəzəm formada olur. Wood lampası açıq dəri fototiplərində çətin görünən ləkələrin aşkarlanmasına kömək edə bilər.

Çoxsaylı hipomelanotik makulalara epileptik tutmalar, inkişaf gecikməsi, üzdə angiofibromalar və ya digər sistem əlamətləri qoşularsa uşaq multidissiplinar qiymətləndirilməlidir.

Hipomelanozis Ito uşaqlarda necə görünür?

Hipomelanozis Ito dəridə Blaschko xətləri adlanan inkişaf xətləri boyunca yaranan xətti, dalğavari və ya burulğan formasında hipopiqmentasiya ilə xarakterizə olunur. Dəri əlamətləri doğuş zamanı və ya erkən uşaqlıqda görünə bilər. Bəzi uşaqlarda problem yalnız dəri ilə məhdudlaşır. Digər uşaqlarda isə inkişaf gecikməsi, qıcolma, əzələ tonusu dəyişiklikləri, skelet və başqa sistem anomaliyaları müşayiət edə bilər. Bu səbəbdən geniş və Blaschko xətləri boyunca gedən anadangəlmə hipopiqmentasiya sadəcə kosmetik ləkə kimi qiymətləndirilməməlidir.

Piebaldizm və albinizm uşaqlarda ağ ləkələr yarada bilərmi?

Piebaldizm genetik mənşəli piqmentasiya pozğunluğudur. Adətən doğuşdan etibarən dərinin müəyyən nahiyələrində sabit depiqmentasiya və bəzən saçın bir hissəsində ağarma müşahidə edilir. Vitiliqodan fərqli olaraq piebaldizm çox vaxt həyatın erkən dövründən mövcuddur və tipik olaraq sürətlə yayılmır. Albinizmdə isə problem çox vaxt bir neçə lokal ləkə deyil, dəri, saç və göz piqmentasiyasının daha ümumi azalması ilə xarakterizə olunur. Göz əlamətləri və günəşə həssaslıq klinik qiymətləndirmənin mühüm hissəsidir.

Xalın ətrafında ağ ləkə yaranması nə deməkdir?

Bəzi uşaqlarda və yeniyetmələrdə bir melanositik xalın ətrafında
dairəvi ağ zona əmələ gələ bilər. Bu vəziyyət halo nevus adlanır. Halo nevuslar uşaqlarda və gənclərdə çox vaxt xoşxassəli prosesdir. İmmun sistem tədricən xaldakı piqment hüceyrələrini hədəfləyə bilər və xalın ətrafında depiqmentasiya yaranar. Lakin xalın özündə qeyri-adi asimmetriya, rəng və struktur dəyişiklikləri varsa dermatoloji və dermatoskopik qiymətləndirmə aparılması daha doğrudur.

Uşağın üzündə ağ ləkələr ən çox nədən yaranır?

Valideynlərin ən çox müşahidə etdiyi lokalizasiyalardan biri uşağın üzündə ağ ləkələrdir. Uşağın yanaqlarında quru, solğun və sərhədi qeyri-dəqiq ləkələr olduqda pitiriazis alba əsas differensial diaqnozlardan biridir. Ağız və göz ətrafında tam ağ, sərhədi daha aydın ləkələr isə vitiliqo baxımından qiymətləndirilməlidir. Əvvəl həmin sahədə ekzema, qızartı və qaşınma olubsa postinflamator hipopiqmentasiya daha uyğun izah ola bilər. Üzdəki ağ ləkələrin bütün yaş qruplarında səbəbləri haqqında

üzdə ağ ləkələr

məqaləsində daha geniş məlumat verilmişdir.

Körpənin dərisində ağ ləkə görünsə nə etmək lazımdır?

Körpələrdə ağ və ya açıq rəngli ləkənin qiymətləndirilməsində başlanma vaxtı xüsusilə vacibdir. Ləkə doğuşdan mövcuddursa və uzun müddət eyni paylanmada qalırsa anadangəlmə piqment pozğunluğu düşünülə bilər. Bir neçə hipopiqmentli makula varsa, ləkələr qeyri-adi xətti və ya burulğan formasındadırsa və ya körpədə qıcolma, inkişaf problemi və başqa anomaliyalar müşahidə edilirsə daha geniş müayinə tələb oluna bilər. Tək, sabit və klinik olaraq tipik hipopiqmentli ləkənin olması isə mütləq ağır genetik xəstəlik mənasına gəlmir.

Uşaqlarda ağ ləkələri görünüşünə görə necə fərqləndirmək olar?

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Wood lampası uşaqlarda ağ ləkələrin diaqnozunda nə üçün istifadə edilir?

Wood lampası xüsusi ultrabənövşəyi işıq altında dəridəki
piqment fərqlərini daha aydın görməyə imkan verən qeyri-invaziv
dermatoloji müayinə üsuludur. Xüsusilə açıq dəri rəngli uşaqlarda adi işıq altında zəif görünən depiqmentasiya Wood lampası altında daha aydın seçilə bilər. Bu səbəbdən vitiliqonun qiymətləndirilməsində faydalıdır. Pitiriazis albada isə ləkə vitiliqodakı kimi parlaq şəkildə
güclənmir. Bu fərq klinik diaqnoza kömək edə bilər. Wood lampası təkbaşına bütün ağ ləkələrə diaqnoz qoymur. Nəticə anamnez və dermatoloji müayinə ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Uşaqlarda ağ ləkələrin diaqnozu necə qoyulur?

Diaqnostikanın ən mühüm hissəsi ətraflı anamnez və dermatoloji
müayinədir. Dermatoloq əvvəlcə aşağıdakı məlumatları qiymətləndirir:

• ləkə doğuşdan varmı, yoxsa sonradan yaranıb;
• yeni ləkələr meydana gəlirmi;
• mövcud ləkələr böyüyürmü;
• qaşınma və qabıqlanma varmı;
• əvvəl həmin sahədə ekzema və ya səpgi olubmu;
• ailədə vitiliqo və ya genetik xəstəlik varmı;
• uşağın inkişafında, gözlərində, sinir sistemində və ya skeletində başqa əlamətlər varmı.

Hansı əlavə müayinələr lazım ola bilər?

Klinik ehtimala görə Wood lampası, dermatoskopiya, göbələk şübhəsində dəri qaşıntısı və mikoloji müayinə istifadə edilə bilər. Vitiliqo diaqnozu təsdiqlənirsə laborator müayinələr hər uşağa eyni panel şəklində deyil, anamnez və əlavə autoimmun xəstəlik ehtimalına
görə seçilir. Atipik və uzun müddət diaqnozu aydın olmayan hallarda nadirən dəri biopsiyası lazım ola bilər. Dəri biopsiyası haqqında

ətraflı məlumatı burada

oxuya bilərsiniz.

Uşaqlarda ağ ləkələrin müalicəsi necə aparılır?

Uşaqlarda ağ ləkələrin müalicəsi ləkənin səbəbinə görə tamamilə
dəyişir. “Ağ ləkə üçün bir krem” bütün xəstəliklərə uyğun
universal müalicə deyil.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Uşaqlarda hansı ağ ləkələr daha ciddi qiymətləndirilməlidir?

Əksər ağ ləkələr təcili və həyati təhlükəli problem deyil.
Lakin bəzi klinik xüsusiyyətlər daha ətraflı araşdırmanı əsaslandıra bilər.

Valideynlər uşaqlarda ağ ləkələr zamanı nə etməməlidir?

Ağ ləkənin səbəbi məlum olmadan müxtəlif preparatları sınaqdan keçirmək diaqnozu gecikdirə və dəridə əlavə problemlər yarada bilər.

• Hər ağ ləkəni avtomatik olaraq göbələk hesab etməyin.
• Diaqnoz qoyulmadan antifungal krem aylarla istifadə etməyin.
• Vitiliqo ehtimalı olan uşağa özbaşına güclü kortikosteroid tətbiq etməyin.
• Bitki turşuları, sirkə və digər qıcıqlandırıcı “ev müalicələri” istifadə etməyin.
• Ləkəni yalnız vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirib dermatoloji diaqnozu gecikdirməyin.
• Doğuşdan çoxsaylı ləkələr və əlavə nevroloji əlamətlər varsa yalnız kosmetik müalicə ilə kifayətlənməyin.

Əvvəlcə diaqnoz, daha sonra həmin diaqnoza uyğun müalicə seçilməlidir.

Uşaqda ağ ləkə görüldükdə praktik yanaşma necə olmalıdır?

Aşağıdakı diaqram mobil telefonda sağa-sola sürüşdürülür.

Uşaqlarda ağ ləkələr haqqında tez-tez verilən suallar

Uşaqlarda ağ ləkələr həmişə vitiliqodurmu?

Xeyr. Uşaqlarda pitiriazis alba, postinflamator hipopiqmentasiya,
pitiriazis versikolor və anadangəlmə hipopiqmentasiya formaları daxil
olmaqla bir çox başqa səbəb mümkündür.

Uşağın üzündə ağ ləkələr nədən yaranır?

Üzdə, xüsusilə yanaqlarda quru və solğun ləkələrin ən tipik
səbəblərindən biri pitiriazis albadır. Vitiliqo və postinflamator
hipopiqmentasiya da differensial diaqnoza daxildir.

Uşaqda quru ağ ləkə vitiliqodurmu?

Quru və incə qabıqlı, sərhədi qeyri-dəqiq ləkə vitiliqodan daha çox
pitiriazis alba və ya dermatitlə əlaqəli ola bilər. Dəqiq diaqnoz
müayinə ilə qoyulur.

Vitiliqo uşaqlarda hansı yaşda başlaya bilər?

Vitiliqo uşaqlıq dövründə də başlaya bilər. Diaqnoz uşağın yaşından
çox ləkənin klinik xüsusiyyətləri və gedişinə əsaslanır.

Uşaqlarda ağ ləkələr göbələkdən ola bilərmi?

Bəli. Pitiriazis versikolor açıq rəngli ləkələr yarada bilər.
Adətən sinə, kürək, boyun və çiyin nahiyələrində incə qabıqlanma olur.

Göbələk müalicəsindən sonra ağ ləkə niyə qalır?

İnfeksiya müalicə olunsa belə melanin və dəri rənginin bərpası daha
gec baş verə bilər. Buna görə rəng dəyişikliyinin qalması həmişə
müalicənin uğursuz olduğu mənasına gəlmir.

Uşağın yanağında ağ ləkə nədən yaranır?

Yanaqlarda ağ və ya solğun ləkələrin ən tipik səbəblərindən biri
pitiriazis albadır. Xüsusilə dəri quru və sərhədlər qeyri-dəqiqdirsə
bu ehtimal artır.

Körpədə doğuşdan ağ ləkə varsa təhlükəlidirmi?

Tək və stabil anadangəlmə ləkə nevus depigmentosus kimi xoşxassəli
vəziyyət ola bilər. Lakin çoxsaylı ləkələr və əlavə sistem əlamətləri
varsa daha geniş qiymətləndirmə lazım ola bilər.

Uşaqlarda çoxsaylı ağ ləkələr tuberoz skleroz deməkdirmi?

Xeyr. Təkcə ağ ləkələr diaqnozu təsdiqləmir. Lakin erkən yaşdan
mövcud olan çoxsaylı hipomelanotik makulalar tuberoz sklerozun
diaqnostik əlamətlərindən biri ola bildiyi üçün klinik qiymətləndirmə
məqsədəuyğundur.

Wood lampası uşağa zərərlidirmi?

Wood lampası qısa müddətli, qeyri-invaziv dermatoloji müayinə üsuludur
və ağ ləkələrin differensial diaqnozunda istifadə edilir.

Uşaqlarda ağ ləkələr üçün hansı analizlər verilməlidir?

Bütün uşaqlara eyni laborator analiz paneli lazım deyil. Müayinələr
ehtimal olunan diaqnoz, anamnez və əlavə klinik əlamətlər əsasında
seçilir.

Vitamin çatışmazlığı uşaqlarda ağ ləkələrin əsas səbəbidirmi?

Ağ ləkəni avtomatik olaraq vitamin çatışmazlığı ilə əlaqələndirmək
düzgün deyil. Pediatrik hipopiqmentasiyanın daha çox rast gəlinən
dermatoloji səbəbləri əvvəlcə nəzərə alınmalıdır.

Günəş uşaqlarda ağ ləkələri artırırmı?

Bəzi hipopiqmentli ləkələr günəşdən sonra ətraf sağlam dəri qaraldığı
üçün daha çox nəzərə çarpır. Bu, ləkənin mütləq həqiqətən böyüdüyü
mənasına gəlmir.

Uşaqlarda ağ ləkələr öz-özünə keçə bilərmi?

Səbəbdən asılıdır. Pitiriazis alba və postinflamator hipopiqmentasiya
zamanla düzələ bilər. Vitiliqo və anadangəlmə piqmentasiya pozğunluqları
isə fərqli gediş göstərə bilər.

Uşaqda ağ ləkə gördükdə hansı həkimə müraciət edilməlidir?

İlk olaraq dermatoloq ləkənin dəri mənşəyini müəyyən edə bilər.
Genetik və ya sistemik xəstəlik şübhəsi yaranarsa dermatoloq uşağı
pediatr, nevroloq, genetik və digər mütəxəssislərə yönləndirə bilər.

Nəticə

Uşaqlarda ağ ləkələr tək bir xəstəliyin əlaməti deyil.
Pitiriasis alba və postinflamator hipopiqmentasiya kimi çox yayılmış
və xoşxassəli problemlərdən vitiliqo və nadir anadangəlmə
nevro-kutan xəstəliklərə qədər geniş differensial diaqnoz mövcuddur.

Ləkənin tam ağ və ya sadəcə açıq olması, qabıqlanma, başlanma yaşı,
lokalizasiya, say və zamanla dəyişiklik diaqnostikada mühüm ipuclarıdır.

Doğuşdan tək və stabil olan ağ ləkə ilə son aylarda sürətlə artan,
tam ağ depiqmentasiya eyni şəkildə qiymətləndirilməməlidir.
Eyni zamanda çoxsaylı anadangəlmə ağ ləkələr əlavə nevroloji və ya
sistemik əlamətlərlə birlikdədirsə daha geniş araşdırma lazım ola bilər.

Dəqiq diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicə də səbəbə uyğun seçilir.
Bu səbəbdən uşağın dərisində ağ ləkəyə görə diaqnozsuz krem və ya
“ev üsulu” tətbiq etməkdənsə əvvəlcə dermatoloji qiymətləndirmə daha
məqsədəuyğundur.