Allergiya zamanı nə etməli? Əlamətlər, ilk yardım və müalicə yolları
Allergiya zamanı nə etməli sualı xüsusilə dəridə qaşınma, səpgi, qızartı, burun axması, göz yaşarması, qida qəbulundan sonra şişkinlik və ya dərman qəbulundan sonra narahatlıq yaşayan pasiyentlər tərəfindən tez-tez verilir. Allergiya immun sisteminin normalda zərərsiz olan maddələrə — qida, dərman, toz, polen, heyvan tükü, həşərat sancması və ya kimyəvi maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsidir.
Allergiya yüngül qaşınma və səpgi ilə keçə bilər, amma bəzi hallarda həyati təhlükəli vəziyyətə — anafilaksiya adlanan ağır allergik reaksiyaya çevrilə bilər. Buna görə allergiyanın növünü, əlamətlərini və hansı hallarda təcili dermatoloqa müraciət etməyin vacib olduğunu bilmək lazımdır.
Mündəricat
- Allergiya nədir?
- Allergiyanın əlamətləri hansılardır?
- Allergiya zamanı ilk yardım necə olmalıdır?
- Dəridə allergiya zamanı nə etməli?
- Allergiya dərmanı adları və istifadə prinsipi
- Ən güclü allergiya dərmanı hansıdır?
- Allergiya zamanı nə yeməli və nə yemək olmaz?
- Allergiyanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?
- Allergiya növləri
- Qanda allergiya necə yoxlanılır?
- Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
- Tez-tez verilən suallar
Allergiya nədir?
Allergiya orqanizmin müəyyən maddələrə qarşı həddindən artıq immun cavab verməsidir. Bu maddələrə allergen deyilir. Allergenlər hər insanda eyni reaksiya yaratmır. Bir insanda problem yaratmayan qida, dərman və ya toz başqa bir insanda allergik reaksiya törədə bilər.
Ən çox rast gəlinən allergenlərə polen, ev tozu gənələri, heyvan tükü, kif göbələkləri, qidalar, dərmanlar, kosmetik vasitələr, lateks, həşərat sancmaları və bəzi kimyəvi maddələr daxildir. Allergiya dəri, tənəffüs sistemi, göz, burun, həzm sistemi və nadir hallarda bütün orqanizm səviyyəsində özünü göstərə bilər.
Allergiyanın əlamətləri hansılardır?
Allergiyanın əlamətləri allergenin növündən, orqanizmin həssaslığından və reaksiyanın ağırlığından asılı olaraq dəyişir. Bəzi insanlarda yalnız dəridə qaşınma olur, bəzilərində isə nəfəs darlığı, dodaq-dil şişməsi və təzyiq düşməsi kimi təhlükəli əlamətlər yarana bilər.
Dəridə görünən allergiya əlamətləri
- Qaşınma
- Qızartı
- Səpgi
- Övrə tipli köpəşmələr
- Dəridə yanma və sancma hissi
- Dodaq, göz qapağı və ya üz nahiyəsində şişkinlik
- Kontakt dermatitə bənzər qabıqlanma və çatlama
Burun və göz allergiyası əlamətləri
- Asqırma
- Burun axması
- Burun tutulması
- Gözlərdə qaşınma
- Göz yaşarması və qızartı
Qida və dərman allergiyası əlamətləri
- Qida qəbulundan sonra qaşınma və səpgi
- Ürəkbulanma, qarın ağrısı, ishal
- Dodaq, dil və boğazda şişkinlik
- Dərman qəbulundan sonra səpgi və ya övrə
- Nəfəs almaqda çətinlik
Allergiya zamanı ilk yardım necə olmalıdır?
Allergiya ilk yardım reaksiyanın yüngül və ya ağır olmasına görə dəyişir. Əsas məqsəd allergenlə təması dayandırmaq, əlamətləri izləmək və təhlükəli simptomlar varsa təcili tibbi yardım almaqdır.
Yüngül allergiya zamanı nə etməli?
- Şübhəli allergenlə təması dayandırın.
- Yeni qəbul edilmiş qida, dərman və ya kosmetik vasitəni qeyd edin.
- Dəridə qıcıqlanma varsa nahiyəni ilıq su ilə yuyun.
- Qaşınma və övrə varsa həkimin tövsiyə etdiyi antihistamin preparatdan istifadə edilə bilər.
- Dərini qaşımayın; qaşımaq səpgini artırıb ikincili infeksiyaya səbəb ola bilər.
- Əlamətlər artırsa və ya 24–48 saat ərzində keçmirsə həkimə müraciət edin.
Ağır allergik reaksiya zamanı nə etməli?
- Təcili yardım çağırın.
- Əgər pasiyentdə həkim tərəfindən yazılmış adrenalin/epinefrin avto-inyektoru varsa, təlimata uyğun istifadə edilməlidir.
- Pasiyenti uzadın, ayaqları bir qədər qaldırın.
- Nəfəs darlığı varsa oturaq vəziyyət daha rahat ola bilər.
- Şüur pozulubsa ağızdan dərman, su və qida verməyin.
- Antihistaminlər ağır anafilaksiyanın əsas müalicəsi deyil; təcili tibbi yardım vacibdir.
Dəridə allergiya zamanı nə etməli?
Dəridə allergiya çox vaxt qızartı, qaşınma, səpgi, övrə, qabıqlanma və ya şişkinliklə özünü göstərir. Dəri allergiyası bəzən qida, dərman, kosmetika, yuyucu vasitə, metal, bitki, günəş, soyuq, isti və ya stresslə əlaqəli ola bilər.
Dəri allergiyasında ilkin addımlar
- Yeni istifadə etdiyiniz krem, sabun, ətir, saç boyası, dərman və ya qidanı dayandırın.
- Dərini çox isti su ilə yumayın.
- Qıcıqlandırıcı sabun və spirtli məhlullardan uzaq durun.
- Nəmləndirici baryer kremlərdən istifadə edin.
- Qaşınan nahiyəyə soyuq kompres tətbiq edilə bilər.
- Güclü və uzunmüddətli səpgilərdə dermatoloq müayinəsi lazımdır.
Əgər dəridə allergiya bir neçə dəfə təkrarlanırsa, yalnız “allergiya dərmanı” içməklə kifayətlənmək düzgün deyil. Səbəb kontakt dermatit, atopik dermatit, övrə, dərman reaksiyası, qida allergiyası, göbələk infeksiyası və ya başqa dəri xəstəliyi ola bilər. Ona görə düzgün diaqnoz vacibdir.
Allergiya dərmanı adları və istifadə prinsipi
Ən güclü allergiya dərmanı hansıdır?
Ən güclü allergiya dərmanı ifadəsi çox axtarılsa da, tibbi baxımdan bu sual hər zaman düzgün qoyulmur. Allergiyada “ən güclü dərman” deyil, düzgün diaqnoza uyğun düzgün dərman vacibdir.
Məsələn, sadə qaşınma və övrədə antihistamin kifayət edə bilər. Kontakt dermatitdə yerli kortikosteroid krem lazım ola bilər. Allergik rinitdə burun spreyi daha effektiv ola bilər. Anafilaksiya zamanı isə antihistamin gözləmək təhlükəlidir; bu vəziyyət təcili yardım və adrenalin/epinefrin yanaşması tələb edə bilər.
Allergiya zamanı nə yeməli və nə yemək olmaz?
Allergiya zamanı nə yeməli və allergiya zamanı nə yemək olmaz sualları xüsusilə qida allergiyası və dəridə səpgi zamanı çox verilir. Burada əsas prinsip bütün qidaları kor-koranə qadağan etmək deyil, konkret şübhəli allergeni müəyyən etməkdir.
Allergiya zamanı nə yeməli?
- Əvvəllər problem yaratmayan sadə və tanış qidalar
- Bol su
- Dermatoloq tərəfindən qadağan edilməmiş tərəvəz və meyvələr
- Sadə bişmiş yeməklər
- Qıcıqlandırıcı olmayan, tərkibi bilinən qidalar
Allergiya zamanı nə yemək olmaz?
Əgər konkret qida allergiyası təsdiqlənibsə, həmin qida və onun gizli tərkibdə olduğu məhsullar qəbul edilməməlidir. Ən çox allergiya ilə əlaqələndirilən qida qruplarına fındıq, yerfındığı, süd, yumurta, balıq, dəniz məhsulları, buğda və soya daxildir. Lakin hər pasiyentdə allergen fərqli ola bilər.
- Şübhəli reaksiyadan əvvəl qəbul edilən qidanı təkrar sınamayın.
- Uşaqlarda özbaşına geniş qida qadağaları qoymayın.
- Qida gündəliyi aparmaq diaqnoza kömək edə bilər.
- Boğaz şişməsi və nəfəs darlığı yaradan qidalar ciddi qəbul edilməlidir.
Allergiyanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?
Allergiyanın təbii yolla müalicəsi və allergiyaya qarşı təbii vasitələr mövzusu internetdə çox axtarılsa da, bu mövzuda ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bəzi sadə tədbirlər əlamətləri azalda bilər, amma ağır allergik reaksiyanı təbii vasitələrlə müalicə etməyə çalışmaq təhlükəlidir.
Faydalı ola bilən təhlükəsiz dəstək tədbirləri
- Allergendən uzaq durmaq
- Toz və polenlə təması azaltmaq
- Dərini nəmləndirmək
- İlıq duş qəbul etmək
- Otağı havalandırmaq
- Siqaret tüstüsündən uzaq durmaq
- Qida gündəliyi aparmaq
Bitki qarışıqları, “detoks” məhsulları, təsadüfi məlhəmlər və həkimsiz istifadə edilən əlavələr bəzən allergiyanı daha da ağırlaşdıra bilər. Xüsusilə uşaqlarda, hamilələrdə və dərman allergiyası olan şəxslərdə təbii vasitələr də həkimlə müzakirə edilməlidir.
Allergiya növləri
Allergiya növləri allergenin daxil olma yolu və təsirləndirdiyi orqan sisteminə görə fərqlənir.
- Dəri allergiyası: səpgi, qaşınma, övrə, kontakt dermatit
- Qida allergiyası: qida qəbulundan sonra dəri, həzm və ya tənəffüs əlamətləri
- Dərman allergiyası: antibiotiklər, ağrıkəsicilər və digər dərmanlardan sonra reaksiya
- Allergik rinit: burun axması, asqırma, burun tutulması
- Allergik konyunktivit: göz qaşınması və yaşarması
- Həşərat sancması allergiyası: lokal şişkinlik və ya sistemik reaksiya
- Anafilaksiya: həyati təhlükəli ağır allergik reaksiya
Qanda allergiya necə yoxlanılır?
Qanda allergiya ifadəsi adətən allergiya testləri ilə bağlı işlədilir. Qan testlərində spesifik IgE anticisimləri araşdırıla bilər. Bundan başqa bəzi hallarda dəri prik testi, patç test və digər müayinələr də lazım ola bilər.
Lakin allergiya testləri hər zaman təkbaşına diaqnoz qoymur. Test nəticəsi pasiyentin şikayəti və klinik tarixçəsi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Məsələn, qanda müəyyən qidaya qarşı pozitivlik olması hər zaman real qida allergiyası demək deyil. Ona görə test seçimi və nəticənin izahı həkim tərəfindən aparılmalıdır.
Nə zaman dermatoloq müraciət etmək lazımdır?
Aşağıdakı hallarda allergiya ev şəraitində izlənməməli, həkimə müraciət edilməlidir:
- Allergiya tez-tez təkrarlanırsa
- Dəridə səpgi və qaşınma 2–3 gündən uzun çəkirsə
- Göz, dodaq, dil və boğazda şişkinlik yaranırsa
- Nəfəs darlığı, xırıltı və ya səs batması varsa
- Dərman qəbulundan sonra səpgi yaranıbsa
- Qida qəbulundan sonra sistemik reaksiya olubsa
- Uşaqda geniş səpgi və narahatlıq varsa
- Allergiyanın səbəbi bilinmirsə
Dəri əlamətləri ön plandadırsa, dermatoloq müayinəsi vacibdir. Bəzi hallarda problem allergiya deyil, ekzema, göbələk, psoriaz, infeksiya, dərman səpgisi və ya başqa dermatoloji xəstəlik ola bilər.
Nəticə
Allergiya zamanı nə etməli sualının cavabı reaksiyanın ağırlığından asılıdır. Yüngül qaşınma və səpgidə allergenlə təması dayandırmaq, dərini qorumaq və həkimin tövsiyə etdiyi dərmanlardan istifadə etmək kifayət edə bilər. Amma nəfəs darlığı, boğazda sıxılma, dil-dodaq şişməsi, huş pozulması və ya sürətlə yayılan reaksiya varsa, bu təcili tibbi vəziyyətdir.
Ən doğru yanaşma allergiyanın səbəbini tapmaq, təkrarlayan reaksiyaların qarşısını almaq və dərmanları həkim nəzarəti ilə istifadə etməkdir. Xüsusilə dəridə allergiya, uzunmüddətli qaşınma və təkrarlayan səpgilər zamanı dermatoloji qiymətləndirmə gecikdirilməməlidir.
Tez-tez verilən suallar
Allergiya zamanı nə etməli?
Əvvəlcə şübhəli allergenlə təması dayandırmaq lazımdır. Yüngül hallarda antihistamin və dəriyə qulluq kömək edə bilər. Nəfəs darlığı, boğaz şişməsi və ya huş pozulması varsa, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Ən güclü allergiya dərmanı hansıdır?
Hamı üçün eyni “ən güclü allergiya dərmanı” yoxdur. Dərman seçimi allergiyanın növünə və ağırlığına görə dəyişir. Ağır allergik reaksiyada antihistamin təkbaşına kifayət etmir və təcili tibbi yardım lazımdır.
Dəridə allergiya zamanı nə etmək lazımdır?
Qıcıqlandırıcı maddəni dayandırmaq, dərini ilıq su ilə yumaq, qaşımamaq, nəmləndirici istifadə etmək və səpgi davam edirsə dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Allergiya zamanı nə yemək olmaz?
Əgər konkret qida allergiyası təsdiqlənibsə, həmin qida qəbul edilməməlidir. Şübhəli reaksiya yaradan qidanı təkrar sınamaq təhlükəli ola bilər.
Allergiyanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?
Allergendən uzaq durmaq, dərini nəmləndirmək və qıcıqlandırıcılardan qorunmaq faydalı ola bilər. Amma ağır allergiya və anafilaksiya təbii vasitələrlə müalicə edilmir.
Qanda allergiya testi diaqnoz üçün kifayətdirmi?
Xeyr. Qan testi klinik şikayətlər və anamnezlə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Pozitiv test hər zaman real allergiya demək deyil.
