Allergiya zamanı nə etməli sualı xüsusilə dəridə qaşınma, səpgi, qızartı, burun axması, göz yaşarması, qida qəbulundan sonra şişkinlik və ya dərman qəbulundan sonra narahatlıq yaşayan pasiyentlər tərəfindən tez-tez verilir. Allergiya immun sisteminin normalda zərərsiz olan maddələrə — qida, dərman, toz, polen, heyvan tükü, həşərat sancması və ya bəzi kimyəvi maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsidir.
Allergik reaksiya yüngül qaşınma və səpgi ilə məhdud qala bilər. Lakin bəzi hallarda sürətlə inkişaf edən və həyati təhlükə yaradan anafilaksiya meydana çıxa bilər. Buna görə reaksiyanın ağırlığını düzgün qiymətləndirmək və hansı hallarda təcili tibbi yardım lazım olduğunu bilmək vacibdir.
Qısa cavab:
Allergiya zamanı əvvəlcə şübhəli allergenlə təması dayandırın və əlamətlərin ağırlığını qiymətləndirin. Yüngül qaşınma və övrədə sərin kompres və uyğun hallarda ikinci nəsil antihistamin kömək edə bilər. Nəfəs darlığı, boğaz və ya dildə şişkinlik, səsin dəyişməsi, huşun itməsi və ya güclü başgicəllənmə anafilaksiya əlaməti ola bilər. Belə halda dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Həkim tərəfindən əvvəlcədən təyin edilmiş adrenalin (epinefrin) avtoinyektoru varsa, təlimata uyğun dərhal istifadə edilməlidir. Antihistamin adrenalin əvəzi deyil.
Mündəricat
- Allergiya nədir?
- Allergiyanın əlamətləri hansılardır?
- Allergiya zamanı ilk yardım necə olmalıdır?
- Dəridə allergiya zamanı nə etməli?
- Allergiya dərmanları nə zaman istifadə olunur?
- Allergiya zamanı nə yeməli və nə yemək olmaz?
- Allergiyanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?
- Allergiya növləri
- Qanda allergiya necə yoxlanılır?
- Allergiya zamanı nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
- Tez-tez verilən suallar
Allergiya nədir?
Allergiya orqanizmin müəyyən maddələrə qarşı həddindən artıq immun cavab verməsidir. Bu maddələrə allergen deyilir. Eyni maddə hər insanda allergik reaksiya yaratmır. Bir şəxs üçün problemsiz olan qida, dərman, polen və ya başqa maddə həssas insanda allergik reaksiyaya səbəb ola bilər.
Ən çox rast gəlinən allergenlərə polen, ev tozu gənələri, heyvan mənşəli allergenlər, kif göbələkləri, qidalar, dərmanlar, lateks, həşərat sancmaları və bəzi kimyəvi maddələr daxildir. Allergiya dəri, burun, göz, tənəffüs və həzm sistemində əlamət verə və bəzi hallarda sistemik reaksiyaya səbəb ola bilər.
Allergiyanın əlamətləri hansılardır?
Allergiyanın əlamətləri allergenin növündən, orqanizmin həssaslığından və reaksiyanın ağırlığından asılı olaraq dəyişir. Bəzi insanlarda yalnız qaşınma və səpgi yaranır, digərlərində isə nəfəs darlığı, dodaq-dil şişməsi, başgicəllənmə və arterial təzyiqin düşməsi kimi təhlükəli əlamətlər inkişaf edə bilər.
Dəridə görünən allergiya əlamətləri
- Qaşınma
- Qızartı
- Səpgi
- Övrə tipli köpəşmələr
- Dəridə yanma və sancma hissi
- Dodaq, göz qapağı və ya üz nahiyəsində şişkinlik
- Kontakt dermatitdə qabıqlanma, quruluq və çatlama
Burun və göz allergiyası əlamətləri
- Asqırma
- Burun axması
- Burun tutulması
- Gözlərdə qaşınma
- Göz yaşarması və qızartı
Qida və dərman allergiyası əlamətləri
- Qida və ya dərmandan sonra qaşınma, səpgi və övrə
- Ürəkbulanma, qarın ağrısı və ya qusma
- Dodaq, dil və ya boğazda şişkinlik
- Xırıltı və nəfəs almaqda çətinlik
- Başgicəllənmə, halsızlıq və ya huşun itməsi
Allergiya zamanı ilk yardım necə olmalıdır?
Allergiya zamanı ilk yardım reaksiyanın yüngül və ya ağır olmasından asılıdır. Əsas məqsəd mümkün allergenlə təması dayandırmaq, xəstənin vəziyyətini izləmək və təhlükəli simptomlar yaranarsa vaxt itirmədən təcili tibbi yardım almaqdır.
Yüngül allergiya zamanı nə etməli?
- Mümkündürsə şübhəli allergenlə təması dayandırın.
- Reaksiyadan əvvəl qəbul edilən yeni qida, dərman, əlavə və ya istifadə edilən kosmetik vasitəni qeyd edin.
- Dəridə kontakt qıcıqlanma varsa nahiyəni ilıq su ilə yuyun.
- Qaşınma və övrədə uyğun hallarda həkimin məsləhət gördüyü ikinci nəsil antihistamin istifadə edilə bilər.
- Dərini qaşımaqdan və qıcıqlandırıcı məhsullardan uzaq durun.
- Əlamətlər davam edir, təkrarlanır və ya getdikcə artırsa həkim müayinəsinə müraciət edin.
Ağır allergik reaksiya zamanı nə etməli?
- Dərhal təcili tibbi yardım çağırın.
- Pasiyent üçün əvvəlcədən təyin edilmiş adrenalin/epinefrin avtoinyektoru varsa, təlimata uyğun dərhal istifadə edin.
- Adətən pasiyenti uzatmaq və ayaqları bir qədər qaldırmaq məqsədəuyğundur.
- Aydın nəfəs darlığı varsa rahat nəfəs almağa imkan verən oturaq vəziyyət lazım ola bilər.
- Pasiyentin qəfil ayağa qalxmasına və gəzməsinə imkan verməyin.
- Şüur pozulubsa ağızdan dərman, su və ya qida verməyin.
- Antihistamin anafilaksiyanın əsas müalicəsi deyil və adrenalini əvəz etmir.
Dəridə allergiya zamanı nə etməli?
Dəridə allergiya qızartı, qaşınma, səpgi, övrə, qabıqlanma və ya şişkinliklə özünü göstərə bilər. Lakin bütün qaşınma və səpgilər allergiya deyil. Kontakt dermatit, atopik dermatit, övrə, dərman reaksiyaları və bəzi digər dermatoloji xəstəliklər bir-birinə bənzər görünə bilər.
Dəri əlamətlərində ilkin addımlar
- Şübhəli yeni krem, sabun, ətir, saç boyası və digər kontakt məhsulları dayandırın.
- Dərini çox isti su ilə yumayın.
- Qıcıqlandırıcı sabun, skrab və spirtli məhlullardan uzaq durun.
- Uyğun nəmləndirici və baryer qoruyucu vasitələrdən istifadə edin.
- Qaşınan nahiyəyə qısa müddətli sərin kompres tətbiq edilə bilər.
- Güclü, davamlı və ya təkrarlayan səpgilərdə dermatoloji müayinə olun.
Dəridə səpgi və qaşınma təkrarlanırsa yalnız “allergiya dərmanı” qəbul etməklə kifayətlənmək düzgün yanaşma deyil. Səbəb kontakt dermatit, atopik dermatit, övrə, dərman səpgisi, infeksiya və ya başqa dəri xəstəliyi ola bilər. Buna görə düzgün diaqnoz müalicədən əvvəl əsas şərtdir.
Allergiya dərmanları nə zaman istifadə olunur?
Allergiyada dərman seçimi reaksiyanın növünə və hansı orqanın təsirləndiyinə görə dəyişir. Antihistaminlər övrə, qaşınma, asqırma və burun axması kimi histaminlə əlaqəli əlamətləri azalda bilər. Kontakt və ekzematoz reaksiyalarda uyğun yerli müalicə, allergik rinitdə isə burun üçün müalicələr lazım ola bilər.
Bu səbəbdən hamı üçün eyni “ən güclü allergiya dərmanı” yoxdur. Dərmanın seçimi, dozası və istifadə müddəti diaqnozdan, yaşdan, yanaşı xəstəliklərdən və qəbul edilən digər preparatlardan asılıdır. Sistemik kortikosteroidlər və inyeksiya formasında dərmanlar həkim məsləhəti olmadan istifadə edilməməlidir.
Allergiya zamanı nə yeməli və nə yemək olmaz?
Allergiya zamanı nə yeməli və allergiya zamanı nə yemək olmaz sualları tez-tez verilir. Lakin bütün allergiyalarda tətbiq edilən universal “allergiya pəhrizi” yoxdur. Əsas məqsəd konkret allergen müəyyən edilibsə ondan uzaq durmaq, səbəbsiz şəkildə çoxsaylı qidaları rasiondan çıxarmamaqdır.
Allergiya zamanı nə yemək olar?
- Əvvəllər problemsiz qəbul etdiyiniz və konkret allergen kimi müəyyən edilməmiş qidalar
- Tərkibi aydın olan və sizdə əvvəl reaksiya yaratmayan qidalar
- Normal maye qəbulu və balanslı qidalanma
Allergiya zamanı nə yemək olmaz?
Əgər konkret qida allergiyası təsdiqlənibsə, həmin qida və onun tərkibdə gizli ola biləcəyi məhsullardan uzaq durmaq lazımdır. Süd, yumurta, yerfındığı, çərəzlər, balıq, dəniz məhsulları, buğda və soya kimi qidalar tez-tez allergen ola bilər, lakin bu, həmin qidaların hər allergiyası olan şəxs üçün qadağan edilməsi demək deyil.
- Şübhəli ağır reaksiyadan sonra həmin qidanı ev şəraitində yenidən sınamayın.
- Uşaqlarda həkim göstərişi olmadan geniş eliminasiya pəhrizi tətbiq etməyin.
- Qida və simptom gündəliyi bəzi hallarda səbəbi müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.
- Qidadan sonra nəfəs darlığı, boğazda şişkinlik və ya huş pozulması olmuşsa bunu ciddi sistemik reaksiya kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Allergiyanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?
Allergiyanın təbii yolla müalicəsi və allergiyaya qarşı təbii vasitələr internetdə tez-tez axtarılsa da, ağır allergik reaksiyanın bitki, qida əlavəsi və ya digər ev üsulları ilə müalicə edilməsinə çalışmaq təhlükəli ola bilər. Bəzi qeyri-dərman tədbirləri yalnız allergenlə təması azaltmağa və yüngül simptomları idarə etməyə kömək edir.
Faydalı ola bilən dəstək tədbirləri
- Məlum allergenlə təması azaltmaq
- Polen və ev tozu gənəsi ilə təması azaltmaq üçün uyğun tədbirlər görmək
- Quru və həssas dəridə müntəzəm nəmləndirici istifadə etmək
- Çox isti duş və qıcıqlandırıcı dəri məhsullarından uzaq durmaq
- Siqaret tüstüsü və məlum qıcıqlandırıcılardan uzaq durmaq
- Lazım gəldikdə simptom gündəliyi aparmaq
Bitki qarışıqları, “detoks” məhsulları və müxtəlif qida əlavələri də allergik reaksiyaya səbəb ola bilər. Xüsusilə uşaqlarda, hamiləlikdə və dərman allergiyası olan şəxslərdə belə vasitələrin özbaşına istifadəsindən çəkinmək lazımdır.
Allergiya növləri
Allergik xəstəliklər təsirlənən orqan və allergenin növünə görə müxtəlif klinik formalarda ortaya çıxa bilər.
- Dəri allergiyası: kontakt dermatit, övrə və bəzi ekzematoz reaksiyalar
- Qida allergiyası: qida qəbulundan sonra dəri, həzm, tənəffüs və ya sistemik əlamətlər
- Dərman allergiyası: müəyyən dərmanlardan sonra yaranan immunoloji reaksiyalar
- Allergik rinit: asqırma, burun qaşınması, axma və tutulma
- Allergik konyunktivit: gözlərdə qaşınma, qızartı və yaşarma
- Həşərat zəhərinə allergiya: lokal və ya sistemik reaksiyalar
- Anafilaksiya: sürətlə inkişaf edən, həyati təhlükəli sistemik allergik reaksiya
Qanda allergiya necə yoxlanılır?
Qanda allergiya ifadəsi adətən allergen-spesifik IgE testlərini nəzərdə tutur. Klinik vəziyyətdən asılı olaraq qan testlərindən başqa dəri prik testi, patç testi və digər məqsədyönlü müayinələr də istifadə edilə bilər.
Allergiya testi təkbaşına diaqnoz demək deyil. Nəticə xəstənin anamnezi, reaksiyanın vaxtı və klinik əlamətləri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Məsələn, müəyyən qidaya qarşı spesifik IgE pozitivliyi həmin qidanın mütləq klinik allergiya yaratdığını sübut etmir. Buna görə testlər təsadüfi geniş panellər şəklində deyil, klinik şübhəyə əsasən seçilməlidir.
Allergiya zamanı nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Yüngül və qısa müddətli əlamətlər bəzən öz-özünə keçə bilər. Lakin aşağıdakı hallarda reaksiyanın səbəbi və ağırlığı həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir:
- Səpgi, övrə və ya qaşınma tez-tez təkrarlanırsa
- Dəri əlamətləri uzun müddət davam edir və ya getdikcə artırsa
- Dərman qəbulundan sonra yeni səpgi yaranıbsa
- Qida ilə təkrarlanan əlaqə müşahidə edilirsə
- Allergiyanın səbəbi aydın deyilsə
- Diaqnoz üçün allergiya testi tələb oluna biləcəyi düşünülürsə
Əlamətlər əsasən dəridədirsə dermatoloq müayinəsi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bəzi hallarda “allergiya” hesab edilən problem ekzema, göbələk infeksiyası, psoriaz, dərman səpgisi və ya başqa dermatoloji xəstəlik ola bilər. Təkrarlanan səpgi və qaşınmanın dermatoloji səbəblərinin qiymətləndirilməsi üçün Bakıda dermatoloq müayinəsi haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz.
Nəticə
Allergiya zamanı nə etməli sualının cavabı reaksiyanın ağırlığından asılıdır. Yüngül qaşınma və səpgidə mümkün allergenlə təması dayandırmaq, dərini qorumaq və uyğun simptomatik müalicədən istifadə etmək kifayət edə bilər. Nəfəs darlığı, boğazda sıxılma, dil və ya boğazda şişkinlik, huş pozulması və ya sürətlə ağırlaşan sistemik reaksiya isə təcili tibbi vəziyyətdir.
Ən düzgün yanaşma yalnız simptomu müvəqqəti basdırmaq deyil, reaksiyanın səbəbini və klinik diaqnozu müəyyən etməkdir. Xüsusilə davamlı və təkrarlayan dəri səpgiləri zamanı dermatoloji qiymətləndirmə yanlış “allergiya” diaqnozunun qarşısını almağa kömək edə bilər.
Etibarlı tibbi mənbələr
- European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI) — Anaphylaxis Guideline
- World Allergy Organization (WAO) — Anaphylaxis Guidance
- NHS — Allergies and Anaphylaxis clinical information
- American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI) — Allergy Testing
Tez-tez verilən suallar
Allergiya zamanı nə etməli?
Əvvəlcə mümkün allergenlə təması dayandırın və reaksiyanın ağırlığını qiymətləndirin. Yüngül hallarda simptomatik tədbirlər kömək edə bilər. Nəfəs darlığı, boğaz və ya dildə şişkinlik, huş pozulması kimi əlamətlər varsa dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Antihistamin anafilaksiyada kifayətdirmi?
Xeyr. Antihistamin qaşınma və övrə kimi bəzi əlamətləri azalda bilər, lakin anafilaksiyanın birinci sıra müalicəsi deyil. Anafilaksiyada adrenalin əsas dərmandır və təcili tibbi yardım tələb olunur.
Dəridə allergiya zamanı nə etmək lazımdır?
Şübhəli qıcıqlandırıcı və ya allergenlə təması dayandırmaq, dərini qıcıqlandırmamaq və uyğun nəmləndirici istifadə etmək olar. Səpgi güclüdürsə, davam edirsə və ya təkrarlanırsa dermatoloq müayinəsi lazımdır.
Allergiya zamanı nə yemək olmaz?
Universal allergiya pəhrizi yoxdur. Konkret qida allergiyası təsdiqlənibsə həmin qida və onu ehtiva edən məhsullardan uzaq durmaq lazımdır. Şübhəli ağır reaksiya yaratmış qidanı evdə yenidən sınamaq təhlükəli ola bilər.
Allergiyanın təbii yolla müalicəsi mümkündürmü?
Allergenlə təmasın azaldılması və bəzi dəstək tədbirləri simptomları yüngülləşdirə bilər. Lakin ağır allergiya və anafilaksiya bitki, qida əlavəsi və ya digər təbii vasitələrlə müalicə edilməməlidir.
Qanda allergiya testi diaqnoz üçün kifayətdirmi?
Xeyr. Spesifik IgE və digər allergiya testləri klinik tarixçə və simptomlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir. Pozitiv test təkbaşına klinik allergiya diaqnozu demək deyil.















