Vitiliqo (ala xəstəliyi) nədir? Əlamətləri, səbəbləri və müalicəsi

Vitiliqo nədir?

Vitiliqo xəstəliyi zamanı dərinin müəyyən sahələrində melanositlər zədələnir və melanin istehsalı azalır və ya dayanır. Nəticədə sərhədləri çox vaxt aydın seçilən süd-ağ rəngli ləkələr yaranır. Bəzən bu ləkələr uzun müddət dəyişmir, bəzən isə böyüyür və ya yeniləri əmələ gəlir.

Xəstəlik hər yaşda başlaya bilər. Vitiliqonun özü infeksiya deyil, toxunmaqla, eyni əşyadan istifadə etməklə və ya yaxın təmasla başqasına keçmir.

Vitiliqo niyə yaranır?

Ən çox qəbul edilən mexanizm autoimmun prosesdir: immun sistem melanositləri hədəfləyir və dəri piqmentinin itirilməsinə səbəb olur. Genetik meyillilik də rol oynayır. Lakin ailəsində vitiliqo olan hər kəsdə xəstəlik yaranmır.

Dəri travması, sürtünmə və günəş yanığı bəzi xəstələrdə yeni ləkələrin yaranması ilə əlaqəli ola bilər (Koebner fenomeni). Vitiliqo bəzən autoimmun qalxanabənzər vəz xəstəlikləri ilə birlikdə müşahidə edilir. Bununla belə, xəstəliyin hər bir pasiyentdə tək və dəqiq səbəbini müəyyən etmək mümkün olmur.

Ala xəstəliyinin əlamətləri hansılardır?

Əsas əlamət dərinin əvvəlki rəngini itirərək ağarmasıdır. Ləkələr adətən ağrısız olur və çox vaxt qabıqlanmır. Aşağıdakı xüsusiyyətlər vitiliqonu düşündürə bilər:

• üz, göz və ağız ətrafında, əllərdə və ya ayaqlarda ağ ləkələr;
• bədənin hər iki tərəfində oxşar yerləşən depiqmentasiya sahələri;
• əvvəlki ləkələrin böyüməsi və ya yeni ləkələrin yaranması;
• ağ ləkənin daxilində tüklərin də ağarması (polioz).

Vitiliqoya bənzəyən ləkələr gövdə və genital nahiyədə də görünə bilər. Təkcə şəklinə baxaraq qəti diaqnoz qoymaq düzgün deyil.

Vitiliqonun hansı növləri var?

Vitiliqonun növü xəstəliyin yayılma xüsusiyyətini və izlənməsini müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Vitiliqo yayılırmı? Aktiv və stabil xəstəlik arasındakı fərq

Bəzi pasiyentlərdə ala xəstəliyi illərlə sabit qalır, digərlərində isə fasilələrlə yeni ləkələr yaranır. Son aylarda ləkələrin çoxalması və ya böyüməsi aktiv xəstəliyi düşündürür. Uzun müddət yeni ləkələrin yaranmaması isə stabil gedişə işarə edə bilər.

Xəstəliyin aktivliyini izləmək üçün eyni işıq şəraitində çəkilmiş tarixli fotoşəkillər faydalıdır. Yeni ləkələr sürətlə yaranırsa, müalicə və izləmə planı yenidən qiymətləndirilməlidir.

Vitiliqo diaqnozu necə qoyulur?

Diaqnozun əsası dermatoloji müayinə və xəstəliyin tarixçəsidir. Dermatoloq ləkənin sərhədlərini, yerləşməsini, əvvəlki aylarda dəyişib-dəyişmədiyini və digər əlamətləri qiymətləndirir.

Vud lampası (Wood lamp) depiqmentasiya sahələrinin daha aydın görünməsinə kömək edə bilər. Diaqnoz şübhəlidirsə, göbələk infeksiyasını istisna etmək üçün dəri qaşıntısı nümunəsi və digər testlər lazım ola bilər. Biopsiya tipik vitiliqoda adətən tələb olunmur.

Vitiliqo ilə autoimmun tiroid xəstəlikləri arasında əlaqə olduğuna görə, həkim yaşa, anamnezə və klinik vəziyyətə uyğun TSH və antitiroid anticisimlər kimi analizləri nəzərdən keçirə bilər. Hər pasiyent üçün təsadüfi geniş analiz paneli tələb olunmur.

Vitiliqo ilə digər ağ ləkələr arasındakı fərq nədir?

Dəridə ağ ləkələrin səbəbi hər zaman melanosit itkisi deyil. Aşağıdakı əlamətlər ilkin fərqləndirməyə kömək etsə də, təkbaşına diaqnoz üçün kifayət etmir.

Bu xəstəliklərin diaqnostikası haqqında əlavə məlumat üçün dəridə ağ ləkələrin səbəbləri məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Vitiliqonun müalicəsi varmı?

Vitiliqo müalicəsi mümkündür: bəzi pasiyentlərdə xəstəliyin yayılması zəiflədilə və ağ ləkələrdə normal dəri rəngi qismən və ya geniş şəkildə bərpa oluna bilər. Lakin bütün pasiyentlərdə tam və ömürlük sağalma zəmanəti verən üsul yoxdur.

Müalicənin seçimi ləkələrin yerləşməsindən, vitiliqonun növündən, aktivliyindən və yaşdan asılıdır. Kremlər, NB-UVB fototerapiya və seçilmiş hallarda digər üsullar tətbiq oluna bilər. Üz və boyun nahiyəsi adətən əl və ayaq barmaqlarından daha yaxşı cavab verir.

Dərmanların təsiri, ruxolitinib kremi, fototerapiya, müalicə müddəti və təkrarlanma riski haqqında geniş məlumat üçün vitiliqo xəstəliyinin tam müalicəsi məqaləsinə baxın.

Ala xəstəliyinin dərmanı hansıdır?

“Ala xəstəliyinin dərmanı” və ya “ala üçün maz” axtaran pasiyentlər bilməlidirlər ki, bütün ləkələr üçün eyni dərman uyğun deyil. Müəyyən hallarda topikal kortikosteroidlər, takrolimus və ya ruxolitinib kimi preparatlar istifadə oluna bilər; başqa pasiyentlərdə isə fototerapiya daha uyğun seçimdir.

Güclü steroid kremlərin üz və büküş nahiyələrinə nəzarətsiz tətbiqi yan təsirlərə səbəb ola bilər. Buna görə ala xəstəliyinin müalicəsi diaqnoz dəqiqləşdirildikdən sonra dermatoloq tərəfindən planlaşdırılmalıdır.

Uşaqlarda vitiliqo necə görünür?

Uşaqlarda vitiliqo üz, göz ətrafı, əl və digər sahələrdə ağ ləkələrlə başlaya bilər. Ancaq uşaqlarda hər açıq rəngli ləkə ala xəstəliyi deyil; xüsusilə pityriasis alba və iltihabdan sonrakı hipopiqmentasiya ilə fərqləndirilməlidir.

Müalicə qərarında uşağın yaşı, ləkələrin sürətlə artıb-artmaması və psixoloji təsir nəzərə alınır. Uşaqlarda ağ ləkələr haqqında ayrıca məqalədə bu fərqlər daha geniş izah edilir.

Vitiliqo zamanı günəşdən qorunma və qidalanma

Ağ ləkələrdə melanin az olduğu üçün günəş yanığı daha asan yarana bilər. Günəşdən qoruyucu vasitələr, uyğun geyim və güclü günəşdən çəkinmək faydalıdır. Dermatoloq nəzarətində aparılan tibbi fototerapiya isə nəzarətsiz günəşlənmə və solaryumla eyni deyil.

Vitiliqonu tam sağaltdığı sübut edilmiş xüsusi pəhriz yoxdur. Müəyyən vitamin və minerallar yalnız qidalanma çatışmazlığı və ya digər tibbi göstəriş olduqda tövsiyə edilə bilər. Özbaşına yüksək dozalı əlavələr qəbul etmək düzgün deyil.

Vitiliqo zamanı nə vaxt dermatoloqa müraciət edilməlidir?

Yeni ağ ləkələr yaranıbsa, mövcud ləkələr böyüyürsə, ləkələr sürətlə çoxalırsa və ya diaqnoz aydın deyilsə, dermatoloji müayinə məqsədəuyğundur. Erkən qiymətləndirmə həm digər xəstəlikləri istisna etməyə, həm də vitiliqonun aktiv olub-olmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Vitiliqo haqqında tez-tez verilən suallar

Vitiliqo yoluxucudurmu?

Xeyr. Vitiliqo infeksiya deyil və insandan insana keçmir.

Ala xəstəliyi irsidirmi?

Genetik meyillilik rol oynaya bilər, lakin ailədə vitiliqonun olması uşağın mütləq xəstələnəcəyi demək deyil.

Vitiliqo öz-özünə keçə bilərmi?

Bəzi ləkələrdə spontan repiqmentasiya mümkündür, lakin buna arxalanaraq artan ləkələri qiymətləndirməsiz saxlamaq doğru deyil.

Vitiliqo zamanı qaşınma olurmu?

Çox vaxt əsas əlamət yalnız rəng dəyişikliyidir. Bəzi aktiv ləkələrdə yüngül qaşınma ola bilər; güclü qaşınma və qabıqlanma başqa diaqnozları da düşündürür.

Vitiliqonun tam müalicəsi varmı?

Bütün insanlarda birdəfəlik sağalma zəmanəti yoxdur, lakin xəstəliyin gedişini nəzarətdə saxlamaq və bəzi ləkələrin rəngini bərpa etmək mümkündür. Ətraflı məlumat vitiliqonun müalicəsi məqaləsində verilib.

Nəticə

Vitiliqo (ala xəstəliyi) düzgün diaqnostika və izləmə tələb edən xroniki piqmentasiya pozğunluğudur. Ağ ləkənin səbəbini dəqiqləşdirmək, xəstəliyin aktivliyini müəyyən etmək və uyğun müalicə seçmək üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir.

Dərinizdə yeni yaranan və ya böyüyən ağ ləkələr varmı?

Diaqnostika və fərdi qiymətləndirmə üçün dermatoloq müayinəsi haqqında məlumat alın.