Qısa cavab

Saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət əksər hallarda ilkin seçim olmalıdır. Dermatoloq saçın və baş dərisinin xəstəliklərini tibbi olaraq ayırd edir, səbəbi tapır və lazım gələrsə digər ixtisaslara düzgün yönləndirir.

Saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət niyə daha doğrudur?

1) Saç tökülməsinin səbəbi tibbi olaraq dəqiqləşdirilməlidir

“Saç tökülməsi” eyni görünə bilər, amma səbəblər fərqlidir: androgenetik alopesiya, telogen effluvium, alopecia areata, baş dərisi infeksiyaları və hətta çapıq qoyan alopesiyalar. AAD müalicənin səbəbi müəyyənləşdirməklə başladığını bildirir.

2) Vaxt itirməmək nəticəni yaxşılaşdırır

Gecikmə bəzi hallarda geri dönməz seyrəkləşməyə yol aça bilər. Cleveland Clinic saç tökülməsini görən kimi dermatoloqa müraciətin faydalı olduğunu qeyd edir.

3) Dermatoloq baş dərisini klinik baxışla qiymətləndirir

Saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət etməyin üstünlüyü odur ki, dermatoloq saç və baş dərisinin vəziyyətini fiziki müayinə ilə qiymətləndirir və doğru diaqnoza yaxınlaşır.

4) Müalicə hamıya eyni deyil

Androgenetik alopesiya ilə telogen effluviumun yanaşması fərqlidir. Cleveland Clinic müalicədən əvvəl anamnez, müayinə və lazım olan testlərlə səbəbin müəyyən edildiyini bildirir.

5) Kommersiya saç klinikasına tələsməyin

NHS kommersiya saç klinikasına getməzdən əvvəl səbəbi həkimlə dəqiqləşdirməyi tövsiyə edir. Buna görə saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət daha rasional başlanğıcdır.

6) Doğru yönləndirmə

Saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət etdikdə, tiroid, dəmir ehtiyatı, hormon disbalansı və ya digər sistem səbəbləri şübhəsində dermatoloq hədəfli analizləri seçir və lazım olarsa müvafiq ixtisasa yönləndirir.

6) Qalıcı düzəlməyən saç tökülməsi riski

Bəli bəzi keçəlləşmə xəstəlikləri dermatoloq həkimə vaxtında müraciət edilmədiyi təqdirdə sağalmayan dazlaşma ilə nəticələnə bilər. Belə olan halda saçların bərpası heç bir üsullarla mümkün olmur. Qalıcı keçəlləşmə verən alopesiya zamanı erkən diaqnostika və müalicəsi vacibdir. Saçtökülmə zamanı bir ixtisas həkimindən o biri ixtiasas həkimlərinə müraciətlər və ləngimələr alopesiyanın diaqnostikası zamanı gecikmələr bu isə saç tökülməsi müalicəsi və profilaktikasında gecikmələrə səbəb ola bilir.

Dermatoloq həkimə müraciətdə gecikmə qalıcı alopesiya probleminə gətirib çıxarmış ola bilər. Qalıcı dazlıq zamanı xəstələrdə yeni zamanda qalıcı, saqqal, qaş, kiprik, qasıq, qoltuq və bədənin digər nahiyyələrinin tüklərinin də əbədi itirilməsinə səbəb ola bilər. Ona görə saçların tökülməsi zamanı dəri həkiminə müraciətdə gecikməyə yol verilməlidir.

Dermatoloq saç tökülməsində nə edir?

1) Tökülmənin formasını ayırd edir

• Diffuz tökülmə (bütün baş boyunca)
• Ocaq-ocaq tökülmə (patchy)
• Saç xəttinin geriləməsi / təpə seyrəkləşməsi
• Baş dərisində qaşınma, qabıqlanma, ağrı, irinli elementlər

2) Anamnez toplayır

• Başlanma vaxtı və sürəti
• Son 2–3 ayda stress, infeksiya, əməliyyat, doğuş, sürətli arıqlama
• Yeni dərman və ya əlavələr
• Ailəvi genetik meyl
• Qadınlarda aybaşı pozğunluğu, tüklənmə artımı, ağır akne

3) Hədəfli testlər seçir

Çox hallarda ferritin (dəmir ehtiyatı) və TSH kimi göstəricilər qiymətləndirilir; klinik ehtiyac olduqda digər testlər də seçilə bilər.

Yəni praktiki olaraq: saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət etmək diaqnoz yolunu qısaldır, səbəbi tez tapmağa kömək edir və düzgün müalicəyə daha tez başlanmasına imkan verir.

Nə vaxt digər ixtisaslar lazımdır?

Saç tökülməsi şikayəti olan soydaşlarımız çox təəssüf ki, hansı ixtisas həkiminə müraciət etməli olduğunu bir çox hallarda bilmir. Saçtökülməsi şikayətləri olduğu halda əksər həmvətənlərimiz endokrinoloq, terapevt, qastroenteroloq, revmatoloq və digər ixtisas həkimlərinə müraciət edirlər. Əslində isə saçtökülməsi problemi ilə məşqul olan ixtisas həkimi dermatoloq və ya dəri həkimidir. Cünki, saçlar da dərinin dırnaqla birlikdə əlavəsi sayılır. Yəni, bədəndə olan bütün tüklər dərinin bir parçasıdır. Ona görə saç xəstəlikləri və tük xəstəliklərinin elmi cəhətdən araşdırılması, diaqnostikası, müalicəsi və profilktikası həkim dermatoloq tərəfindən aparılır. Lakin dermatoloq saç tökülmə səbəbi kimi daxili xəstəliklər aşkarlasa o zaman aşağıdakı ixtisas həkimlərinə əlavə tədbirlər üçün yönləndirə bilər

Endokrinoloq

• Tiroid hormon pozuntusu (TSH dəyişiklikləri)
• Qadınlarda hiperandrogenizm şübhəsi (PCOS əlamətləri)

Terapevt / daxili xəstəliklər

• Sistemik əlamətlər: kəskin çəki itkisi, uzunmüddətli halsızlıq, gecələr tərləmə
• Xroniki xəstəlik fonu və ya dərman yan təsiri şübhəsi

Hematoloq

• Ağır anemiya və ya qeyri-adi qan göstəriciləri

Əsas prinsip: Bir çox halda bu yönləndirmə “birbaşa” yox, ilkin tibbi qiymətləndirmədən sonra edilməlidir. Ona görə də başlanğıcda saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət etmək daha məqsədəuyğundur.

Trixoloq kimdir və rolu nədir?

Ölkəmizdə özünə trixoloq və kosmetoloq deyənlərin mütləq əksəriyyəti həkim deyil. Həqiqətdə isə bu ixtisasla yalnız həkim olanlar məşqul ola bilər. Yəni, dermatoloq olmadan trixologiya və kosmetologiya ilə məşqul olmaq olmaz. Trixologiya dermatologiyanın bir parçasıdır. Lakin, qeyd edək ki, trixoloq adında bir ayrıca ixtisas sahəsi yoxdur. Ad şərtidir.

Bundan əlavə saçların tökülməsinə çarə olaraq saçlı dəriyə tətbiq edilən müxtəlif mənşəyi məlum olmayan qeyri-tibbi üsullar tövsiyyə edilmir. Cünki, saçtökülməsinin səbəbi və mənşəyi təyin edilmədən edilən müdaxilələr və müalicələr əksərən ziyan verir. Trixologiya saç və baş dərisi ilə bağlı sahədir. Lakin bir çox ölkədə trixoloqlar tibbi həkim olmaya bilər və onlara tibbi müdaxilələr qadağandır. 

Trixoloq nə vaxt faydalı ola bilər?

• Dermatoloq diaqnozu qoyduqdan sonra köməkçi baxım: saç baxımı rutini, kosmetik seçimi
• Qıcıqlandırıcı məhsullardan uzaq durmaq, düzgün yuma vərdişləri

Bu səbəbdən ilkin mərhələdə saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət edib tibbi səbəbi dəqiqləşdirmək daha təhlükəsiz strategiyadır.

Təcili müayinə tələb edən əlamətlər

• Baş dərisində güclü ağrı, yanma, irinli yaralar
• Qısa müddətdə sürətli seyrəkləşmə
• Ocaq-ocaq tökülmə (qaş/saqqal da təsirlənirsə)
• Uşaqda ocaq tökülmə + qabıqlanma/qırılma (göbələk ehtimalı)
• Kəskin halsızlıq, sürətli çəki itkisi, uzunmüddətli hərarət

AAD səbəbi tez tapmağın nəticəni yaxşılaşdırdığını vurğulayır.

Tez-tez verilən suallar

1) Saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət nə vaxt vacibdir?

3 aydan uzun sürən, sürətlə artan, ocaq-ocaq gedən və ya baş dərisində ağrı/irin/yanma ilə müşayiət olunan tökülmədə saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət gecikdirilməməlidir.

2) Saç tökülməsi zamanı dermatoloqa müraciət etdikdə hansı analizlər istənilə bilər?

Vəziyyətə görə dəyişir. Tez-tez ferritin və TSH qiymətləndirilir; klinik ehtiyac olduqda digər göstəricilər seçilə bilər.

3) Kommersiya saç klinikasına getməkdənsə niyə dermatoloq?

NHS kommersiya klinikasına getməzdən əvvəl səbəbi həkimlə dəqiqləşdirməyi tövsiyə edir; bu, yanlış müalicə və vaxt itkisi riskini azaldır.

4) Trixoloq həkimdirmi?

Bir çox ölkədə trixoloqlar tibbi ixtisaslı həkim hesab edilmir.