Psoriazın müalicəsi – krem, sistemik və bioloji dərmanlar
Psoriazın müalicəsi xəstəliyin tipinə, yayılma dərəcəsinə, yerləşdiyi nahiyəyə, dırnaq və oynaq tutulmasına, pasiyentin yaşına, yanaşı xəstəliklərinə və əvvəlki müalicələrə verdiyi cavaba görə seçilir.
Psoriaz, xalq arasında pullu dəmrov kimi tanınan, xroniki və yoluxucu olmayan iltihabi dəri xəstəliyidir. Müalicənin məqsədi psoriazı “birdəfəlik silmək” deyil, səpgiləri azaltmaq, qaşıntı və qabıqlanmanı nəzarətə almaq, alovlanmaları seyrəltmək və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.
Bu məqalə “psoriaz nədir?” mövzusunu təkrarlamaq üçün deyil. Əsas məqsəd psoriazın müalicəsi, psoriaz üçün maz, pullu dəmrov müalicəsi, psoriazın təbii müalicəsi, fototerapiya, sistemik və bioloji dərmanlar haqqında praktik, sistemli və pasiyent üçün başa düşülən məlumat verməkdir.
Qısa cavab
Psoriazın müalicəsi var, amma bu, adətən xəstəliyi tamamilə və daimi olaraq yox edən müalicə deyil. Düzgün seçilmiş kremlər, nəmləndiricilər, fototerapiya, sistemik dərmanlar və bioloji preparatlar psoriazı uzun müddət nəzarətdə saxlaya bilər. “Psoriazın təbii müalicəsi” isə yalnız dəstəkləyici rol oynaya bilər və həkim müalicəsini əvəz etmir.
Psoriazın müalicəsi varmı?
Bəli, psoriazın müalicəsi var. Lakin psoriaz xroniki xəstəlik olduğu üçün müalicə çox vaxt xəstəliyi nəzarətdə saxlamağa yönəlir. Bir pasiyentdə yalnız az sayda lövhə olur və yerli kremlərlə idarə edilir. Başqa pasiyentdə isə geniş yayılmış səpgilər, dırnaq tutulması və ya psoriatik artrit səbəbindən daha ciddi müalicə lazım olur.
Müalicə uğurlu olduqda dəridəki qızartı, qalınlaşma, qabıqlanma və qaşıntı azalır. Bəzi pasiyentlərdə dəri uzun müddət təmiz və ya demək olar ki, təmiz qala bilər. Lakin müalicə dayandırıldıqdan sonra psoriaz yenidən alovlana bilər.
Ona görə “psoriaz tam sağalırmı?” sualına düzgün cavab belədir: psoriaz çox vaxt xroniki gedişlidir, amma müasir müalicələrlə uzunmüddətli remissiya və yaxşı həyat keyfiyyəti mümkündür.
Psoriazın ümumi səbəbləri, əlamətləri və növləri haqqında daha geniş məlumat üçün
psoriaz
məqaləsinə baxa bilərsiniz.
Psoriaz müalicəsi necə seçilir?
Psoriaz müalicəsi yalnız “hansı maz yaxşıdır?” sualı ilə seçilmir. Dermatoloq əvvəlcə xəstəliyin ağırlığını, bədəndə tutduğu sahəni, səpgilərin qalınlığını, qaşıntını, dırnaq və oynaq tutulmasını, xəstənin yaşını, hamiləlik planını və yanaşı xəstəlikləri qiymətləndirir.
Ən vacib məqam budur: eyni dərman hər pasiyent üçün uyğun deyil. Məsələn, dirsəkdə qalın lövhəsi olan xəstəyə uyğun olan maz üz, qasıq və genital nahiyə üçün təhlükəli ola bilər. Saçlı dəridə isə krem yox, losyon, gel, köpük və ya şampun formasında müalicə daha praktik ola bilər.
Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.
| Qiymətləndirilən faktor | Niyə vacibdir? | Müalicəyə təsiri |
|---|---|---|
| Tutulan dəri sahəsi | Az sahə və geniş yayılmış xəstəlik eyni idarə olunmur | Yüngül hallarda yerli müalicə, geniş hallarda fototerapiya və ya sistemik müalicə düşünülə bilər |
| Səpginin yeri | Üz, genital nahiyə, dırnaq və saçlı dəri xüsusi yanaşma tələb edir | Dərmanın gücü və forması dəyişir |
| Dırnaq tutulması | Dırnaq psoriazı topikal müalicəyə zəif cavab verə bilər | Daha uzunmüddətli və bəzən sistemik yanaşma lazım olur |
| Oynaq ağrısı | Psoriatik artrit ola bilər | Revmatoloqla birgə sistemik və ya bioloji müalicə seçilə bilər |
| Həyat keyfiyyəti | Az sahə tutsa belə, üz, əl və genital nahiyə ciddi psixoloji təsir göstərə bilər | Müalicə daha aktiv seçilə bilər |
| Yanaşı xəstəliklər | Qaraciyər, böyrək, infeksiya, hamiləlik və ürək-damar riski dərman seçimini dəyişir | Sistemik dərman seçimi fərdiləşdirilir |
Psoriazın müalicə pillələri
Psoriazın müalicəsi pillə-pillə düşünülməlidir. Məqsəd ən təhlükəsiz və kifayət qədər təsirli müalicədən başlamaq, cavab zəif olduqda isə daha güclü müalicə variantlarına keçməkdir.
Yüngül psoriazda əsas seçim yerli müalicədir. Orta və ağır hallarda, geniş yayılmış səpgilərdə, dırnaq və oynaq tutulmasında və ya həyat keyfiyyəti ciddi pozulduqda fototerapiya, sistemik dərmanlar və bioloji müalicələr gündəmə gəlir.
Aşağıdakı diaqram mobil telefonda sağa-sola sürüşdürülür.
1. Dəqiq diaqnoz
Psoriaz göbələk, ekzema, seboreya və çəhrayı dəmrovdan fərqləndirilir.
2. Yerli müalicə
Nəmləndirici, kortikosteroid, vitamin D analoqu və uyğun maz/krem seçilir.
3. Fototerapiya
Daha yayılmış və davamlı hallarda nəzarətli UVB işıq müalicəsi düşünülür.
4. Sistemik müalicə
Metotreksat, siklosporin, asitretin, apremilast kimi dərmanlar seçilmiş hallarda istifadə edilir.
5. Bioloji müalicə
Orta-ağır və uyğun pasiyentlərdə hədəfli immun müalicələr istifadə edilə bilər.
Psoriaz üçün maz və krem necə seçilir?
Google-da çox axtarılan suallardan biri “psoriaz üçün maz” və ya “pullu dəmrov üçün maz” sualıdır. Lakin psoriaz üçün ən yaxşı maz hər kəsdə eyni deyil. Dərinin qalınlığı, səpginin yeri, xəstənin yaşı və istifadə müddəti çox vacibdir.
Qalın qabıqlı lövhələrdə məlhəm və ya yağlı maz daha təsirli ola bilər. Geniş sahələrdə krem və losyon daha praktikdir. Saçlı dəridə isə gel, losyon, köpük, şampun və ya məhlul formasında preparatlar daha rahat istifadə edilir.
Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.
| Müalicə qrupu | Nə üçün istifadə olunur? | Diqqət ediləcək məqam |
|---|---|---|
| Nəmləndiricilər | Quruluq, çatlama, qabıqlanma və qaşıntını azaltmağa kömək edir | Müalicəni əvəz etmir, amma bütün mərhələlərdə dəstəkdir |
| Topikal kortikosteroidlər | Qızartı, iltihab, qaşıntı və qalınlaşmanı azaltmaq üçün istifadə edilir | Gücü, sahəsi və müddəti həkim tərəfindən seçilməlidir |
| Vitamin D analoqları | Dəri hüceyrələrinin sürətli yenilənməsini tənzimləməyə kömək edir | Bəzi nahiyələrdə qıcıqlanma yarada bilər |
| Kortikosteroid + vitamin D kombinasiyası | Lövhəli psoriazda həm iltihabı, həm də qabıqlanmanı hədəfləyir | Uzunmüddətli fasiləsiz istifadə edilməməlidir |
| Salisil turşusu və keratolitiklər | Qalın qabıqları yumşaltmağa kömək edə bilər | Geniş sahəyə və uşaqlarda ehtiyatla istifadə edilməlidir |
| Kömür qatranı preparatları | Bəzi pasiyentlərdə qabıqlanma və qaşıntını azalda bilər | Qoxu, ləkələmə və qıcıqlanma səbəbindən hər kəs üçün uyğun deyil |
| Kalsinörin inhibitorları | Üz, büküş və həssas nahiyələrdə seçilmiş hallarda istifadə oluna bilər | Off-label istifadə ola bilər, həkim qərarı lazımdır |
Psoriaz üçün maz seçərkən ən böyük səhv güclü steroidləri uzun müddət, nəzarətsiz və böyük sahələrə çəkməkdir. Bu, dəri incəlməsi, çatlar, damar genişlənməsi, rebound alovlanma və müalicəyə çətin cavab kimi problemlər yarada bilər.
Saçlı dəri psoriazının müalicəsi
Saçlı dəri psoriazı çox vaxt kəpək, seboreik dermatit və göbələk xəstəliyi ilə qarışdırılır. Qalın qabıqlanma, qızartı, qaşıntı, saç dibində ağ-gümüşü pulcuqlar və bəzən qulaq arxası, alın xətti və ənsəyə yayılma görülə bilər.
Saçlı dəridə qalın maz istifadə etmək praktik olmaya bilər. Bu sahədə losyon, məhlul, gel, köpük, şampun və ya yağ əsaslı qabıq yumşaldıcılar daha uyğun seçilə bilər.
Müalicədə əsas məqsəd qabığı yumşaltmaq, iltihabı azaltmaq və saçlı dərini qıcıqlandırmadan nəzarətdə saxlamaqdır. Qabıqları zorla qoparmaq olmaz, çünki dəri travması yeni psoriaz ocaqlarını artıra bilər.
Üz, büküş və genital nahiyədə psoriaz müalicəsi
Üz, qoltuqaltı, qasıq, süd vəzi altı və genital nahiyələrdə dəri daha nazik və həssasdır. Bu səbəbdən həmin sahələrə güclü steroid mazların uzun müddət çəkilməsi təhlükəli ola bilər.
Bu nahiyələrdə psoriaz bəzən qalın qabıqlı deyil, daha hamar, parlaq, qızarmış və qaşıntılı görünür. İnvers psoriaz göbələk infeksiyası, intertrigo, kontakt dermatit və seboreik dermatitlə qarışa bilər.
Müalicə zamanı daha yumşaq preparatlar, qısa kurslar, nəmləndirici baryer baxımı və bəzi hallarda steroid olmayan iltihab əleyhinə yerli dərmanlar seçilə bilər. Bu bölgələrdə özbaşına müalicə etmək xüsusilə risklidir.
Dırnaq və oynaq tutulması varsa müalicə dəyişirmi?
Bəli. Psoriaz yalnız dəri xəstəliyi kimi qiymətləndirilməməlidir. Dırnaqlarda çuxurlanma, qalınlaşma, rəng dəyişməsi, dırnağın yataqdan ayrılması və dırnaqaltı qabıqlanma dırnaq psoriazını düşündürə bilər.
Oynaq ağrısı, səhər sərtliyi, barmaqlarda şişlik, daban ağrısı və bel ağrısı varsa, psoriatik artrit ehtimalı mütləq qiymətləndirilməlidir. Bu halda yalnız dəriyə maz çəkmək kifayət etmir.
Dırnaq və oynaq tutulması müalicənin daha aktiv seçilməsinə səbəb ola bilər. Bəzi pasiyentlərdə sistemik və ya bioloji müalicə həm dəri, həm dırnaq, həm də oynaq tutulmasını daha yaxşı idarə edə bilər.
Vacib xəbərdarlıq
Psoriazlı pasiyentdə təkrarlayan oynaq ağrısı, şişlik və səhər sərtliyi varsa, dermatoloq və revmatoloq qiymətləndirməsi gecikdirilməməlidir. Gec diaqnoz oynaq zədələnməsi riskini artıra bilər.
Psoriaz fototerapiya ilə necə müalicə olunur?
Fototerapiya psoriazda nəzarətli ultrabənövşəyi işıqla aparılan müalicə üsuludur. Ən çox istifadə olunan üsullardan biri narrowband UVB fototerapiyadır. Bu müalicə solyaridən fərqlidir və dermatoloji nəzarət altında, doza hesablanaraq aparılmalıdır. Cünki dəri xərçəngi yaradır.
Fototerapiya daha geniş yayılmış, yerli müalicəyə cavabı zəif olan və sistemik dərmana ehtiyac yaranmadan nəzarət altına alına biləcək psoriaz hallarında faydalı ola bilər.
Lakin fototerapiya hər kəsə uyğun deyil. Dəri xərçəngi tarixi, fotosensitiv xəstəliklər, bəzi dərmanlar, hamiləlik, yaş və dəri tipi kimi faktorlar nəzərə alınmalıdır. Özbaşına günəş vannası və solyari psoriaz müalicəsi sayılmır.
Müqayisə cədvəlini mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.
| Metod | Nədir? | Qeyd |
|---|---|---|
| Narrowband UVB | Dermatoloji cihazla ölçülü UVB müalicəsi | Orta-yayılmış psoriazda istifadə oluna bilər |
| PUVA | Psoralen + UVA kombinasiyası | Seçilmiş hallarda, daha ciddi təhlükəsizlik nəzarəti ilə |
| Solyari | Kosmetik qaralma cihazı | Psoriaz üçün tibbi fototerapiya hesab edilmir |
| Nəzarətsiz günəş | Doza hesablanmadan günəş altında qalmaq | Yanıq, alovlanma və dəri xərçəngi riski yarada bilər |
Psoriazın sistemik müalicəsi
Psoriaz sistemik müalicə dedikdə ağızdan qəbul edilən və ya inyeksiya şəklində istifadə olunan, yalnız dəri səthinə deyil, immun iltihabi prosesə təsir edən müalicələr nəzərdə tutulur.
Sistemik müalicə adətən geniş yayılmış, yerli müalicəyə cavab verməyən, dırnaq və oynaq tutulması olan, həyat keyfiyyətini ciddi pozan və ya fototerapiya üçün uyğun olmayan pasiyentlərdə düşünülür.
Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.
| Sistemik müalicə | Ümumi rolu | Nəzarət lazımdır? |
|---|---|---|
| Metotreksat | Orta-ağır psoriaz və psoriatik artritdə istifadə oluna bilər | Qan analizi, qaraciyər və digər təhlükəsizlik nəzarəti tələb edir |
| Siklosporin | Sürətli nəzarət tələb edən seçilmiş hallarda istifadə oluna bilər | Təzyiq, böyrək funksiyası və dərman qarşılıqlı təsirləri izlənməlidir |
| Asitretin | Bəzi qalın qabıqlı, palmoplantar və pustulyoz formalarda düşünülə bilər | Hamiləlik planı olan qadınlarda xüsusi ciddi məhdudiyyətlər var |
| Apremilast | Seçilmiş pasiyentlərdə oral immunomodulyator seçim ola bilər | Yan təsirlər və uyğunluq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir |
Sistemik müalicələr özbaşına başlanmamalıdır. Bu dərmanların hər birinin göstərişləri, əks göstərişləri, laborator nəzarət ehtiyacı və dərman qarşılıqlı təsirləri var.
Psoriazın bioloji müalicəsi
Psoriaz bioloji müalicə sahəsində son illərdə böyük inkişaf olub. Bioloji dərmanlar immun sistemin psoriazda rol oynayan konkret siqnal yollarını hədəfləyir.
Bu müalicələr adətən orta-ağır psoriazda, geniş yayılmış xəstəlikdə, əvvəlki müalicələrə cavab zəif olduqda və ya psoriatik artritlə birlikdə olan hallarda nəzərdən keçirilir.
Bioloji müalicələr çox təsirli ola bilər, lakin hər pasiyent üçün uyğun deyil. Müalicədən əvvəl infeksiyalar, vərəm riski, hepatitlər, peyvənd vəziyyəti, hamiləlik planı və digər təhlükəsizlik məsələləri qiymətləndirilməlidir.
Bioloji dərman qruplarını mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.
| Hədəf qrupu | Nəyi hədəfləyir? | Praktik qeyd |
|---|---|---|
| TNF-alfa inhibitorları | İltihabın əsas sitokinlərindən birini bloklayır | Dəri və oynaq tutulması olan seçilmiş xəstələrdə istifadə oluna bilər |
| IL-17 inhibitorları | Psoriaz lövhələrinin yaranmasında vacib IL-17 yolunu hədəfləyir | Sürətli və güclü dəri cavabı verə bilər |
| IL-23 inhibitorları | Psoriaz iltihabının davam etməsində rol oynayan IL-23 yolunu hədəfləyir | Uzunmüddətli nəzarət üçün seçilmiş hallarda istifadə edilir |
| IL-12/23 inhibitorları | İmmun iltihabi siqnal yollarını hədəfləyir | Pasiyentin klinik vəziyyətinə görə seçilə bilər |
Bioloji müalicə seçimi pasiyentin psoriaz tipinə, ağırlığına, oynaq tutulmasına, əvvəlki müalicələrə cavabına, infeksiya riskinə və mövcud dərmanlara görə fərdiləşdirilir.
Psoriazın təbii müalicəsi mümkündürmü?
Psoriazın təbii müalicəsi ən çox axtarılan mövzudur. Lakin burada çox diqqətli olmaq lazımdır. Psoriazın təbii müalicəsi dedikdə xəstəliyi tam sağaldan bitki, yağ, pəhriz və ya ev üsulu nəzərdə tutulmamalıdır.
Təbii və həyat tərzi yanaşmaları psoriazda yalnız dəstəkləyici rol oynaya bilər. Dərinin quruluğunu azaltmaq, qaşıntını yüngülləşdirmək, alovlanmaları tətikləyən faktorları azaltmaq və ümumi sağlamlığı yaxşılaşdırmaq mümkündür. Amma bunlar dermatoloji müalicəni əvəz etmir.
“Psoriaz təbii müalicəsi” adı ilə satılan qarışıqlar, naməlum bitki kremləri, steroid qarışdırılmış “təbii mazlar” və qara bazar məhsulları təhlükəli ola bilər. Bəzi “təbii” kremlərin içində gizli kortikosteroid və ya qıcıqlandırıcı maddələr ola bilər.
Dəstəkləyici yanaşmaları mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.
| Təbii/dəstəkləyici yanaşma | Nə kömək edə bilər? | Nəyi əvəz etmir? |
|---|---|---|
| Nəmləndirici istifadə etmək | Quruluq, çatlama, qabıqlanma və qaşıntını azalda bilər | Aktiv iltihabı tam söndürən dərman müalicəsini əvəz etmir |
| Tətikləyicilərdən uzaq durmaq | Stress, siqaret, alkoqol, dəri travması və infeksiyalar alovlanmanı artıra bilər | Orta-ağır psoriazda sistemik müalicəni əvəz etmir |
| Çəkinin idarəsi | Artıq çəki iltihabi yükü və müalicəyə cavabı təsir edə bilər | Bioloji və sistemik dərmanlara alternativ deyil |
| Sağlam qidalanma | Ümumi metabolik və ürək-damar riskinin azalmasına kömək edə bilər | Psoriazı təkbaşına sağaltmır |
| Stressin idarə edilməsi | Bəzi pasiyentlərdə alovlanmaları azaltmağa kömək edə bilər | Dəriyə lazım olan tibbi müalicəni əvəz etmir |
| Nəzarətli günəş məruz qalması | Bəzi pasiyentlərdə səpgiləri yüngülləşdirə bilər | Fototerapiyanı və həkim nəzarətini əvəz etmir; yanıq risklidir |
Vacib məqam
Psoriazın təbii müalicəsi adı ilə verilən heç bir ev üsulu metotreksat, fototerapiya, bioloji müalicə və ya həkim tərəfindən seçilmiş krem müalicəsini əvəz etmir. Təbii yanaşmalar yalnız təhlükəsiz olduqda və əsas müalicə ilə ziddiyyət yaratmadıqda dəstəkləyici rol oynaya bilər.
Dəmrovun təbii yolla müalicəsi niyə risklidir?
Google-da “dəmrovun təbii yolla müalicəsi”, “çəhrayı dəmrov müalicəsi”, “əlvan dəmrov müalicəsi” və “pullu dəmrov müalicəsi” kimi axtarışlar bir-birinə qarışa bilər. Problem ondadır ki, bu xəstəliklərin səbəbi və müalicəsi eyni deyil.
Pullu dəmrov çox vaxt psoriazı ifadə edir və yoluxucu deyil. Əlvan dəmrov göbələk mənşəli ola bilər. Çəhrayı dəmrov isə çox vaxt öz-özünə geriləyən səpgi kimi qiymətləndirilir. Göbələk mənşəli dəmrova steroid çəkmək xəstəliyi ağırlaşdıra bilər, psoriazı isə yalnız göbələk kremi ilə müalicə etmək vaxt itkisi yarada bilər.
Buna görə “dəmrov” sözünə görə müalicə seçmək düzgün deyil. Əvvəl dəqiq diaqnoz qoyulmalı, sonra müalicə seçilməlidir. Dəmrovun ümumi növləri haqqında daha geniş məlumat üçün
dəmrov xəstəliyi
məqaləsinə baxa bilərsiniz.
Bu cədvəl mobil telefonda sağa-sola sürüşdürülür.
| Axtarılan ifadə | Nə ilə qarışa bilər? | Düzgün yanaşma |
|---|---|---|
| Pullu dəmrov müalicəsi | Psoriaz müalicəsi | Psoriazın ağırlığına görə dermatoloji müalicə seçilir |
| Çəhrayı dəmrov müalicəsi | Pityriasis rosea, göbələk, dərman səpgisi | Diaqnoz dəqiqləşdirilməlidir; psoriaz müalicəsi ilə eyni deyil |
| Əlvan dəmrov müalicəsi | Pityriasis versicolor, rəng dəyişikliyi, vitiliqo | Göbələk mənşəli olub-olmadığı araşdırılır |
| Dəmrovun təbii yolla müalicəsi | Bir neçə fərqli xəstəlik eyni söz altında axtarıla bilər | Əvvəl diaqnoz, sonra hədəfli müalicə |
Azərbaycanda psoriaz müalicəsi
Psoriaz xəstəliyinin müalicəsi üçün çoxlu yeni dərman preparatları vardır. Hər il psoriazın yeni müalicə üsulları təklif edilir. Hal hazırda ölkəmizdə bu dərmanların əksər hissəsi psoriaz xəstələrinə təyin edilmir. Bunun müxtəlif səbəbləri vardır. Ən önəmli səbəb preparatların baha olmasıdır və xəstələrin bu cür dərmanları maddi cəhətdən qarşılaya bilməməsidir. Digər səbəb isə bir çox dermatoloq həkimlərin bu cür müalicə üsullarından ya xəbərsiz, ya da tətbiq qaydalarını bilməməsidir.
Hal hazırda ölkəmizdə çox təəssüf ki, psoriaz xəstəliyinin müalicəsində ən çox istifadə edilən metod daxilə kortikosteroid (hormonal) mənşəli preparatların yeridilməsidir. Bu isə xətalı bir üsuldur və bu cür müalicə üsullarından həm həkimlər, həm də xəstələr uzaqlaşmalıdırlar. Pullu dəmrovun müalicəsi üçün yerli olaraq isə kortikosteroid mənşəli kremlərin və məlhəmlərin istifadəsi yan təsirlərindən dolayı yalnız peşəkar dermatoloq tərəfindən təyin edildikdən sonra mümkündür.
“Psoriazın müalicəsi varmı” sualını tez-tez verən və yaralarına məlhəm gəzən pullu dəmrov xəstələrinə söyləmək istərdik ki, mərkəzimizdə psoriazın müalicəsi müasir üsullarla, yeni preparatlar vasitəsi ilə aparılır. Həm yerli, həm sistem müalicələri təyin edilir. Bəzi preparatlar hər gün deyil, həftəlik qəbul edilir, bəziləri isə iki həftədən bir, digərləri isə ayda bir qəbul edilir. Psoriazın ən yeni müalicə üsulları isə üç aydan bir dərman preparatlarının yeridilməsini tələb edir. Bu baxımdan ən son müalicə üsulları xəstələr üçün daha rahatdır. Xəstəliyin uzun müddətliyinə itirilməsi mümkündür. Psoriazın uzun müddətli remissiyası sadəcə həkimlərin deyil, eyni zamanda xəstələrdən də asılıdır. Vaxtında kontrol müayinələrinə gəlmək və lazımı analizlərdən keçmək. Bundan əlavə psoriaz xəstələri tərəfindən düzgün profilaktik tədbirlərın aparılması pullu dəmrov xəstəliyinə qalıb gəlməyin çox vacib şərtidir. Dermatoloq Mehdi İskəndərli dəri həkimi olaraq onu da qeyd edib ki, psoriaz xəstələri ümidlərini üzməməlidirlər. Pullu dəmrov xəstəliyinin müalicəsi vardır. Pullu dəmrov problemini uzun müddətliyinə itirəcək ən müasir müalicə üsulları hazırda mövcuddur.
Psoriaz müalicəsində ən çox edilən səhvlər
Psoriaz müalicəsində səhvlər xəstəliyin uzanmasına, dərinin zədələnməsinə və pasiyentin ümidsizliyə düşməsinə səbəb ola bilər. Ən çox problem özbaşına krem seçimi və müalicəni yarımçıq saxlamaqla bağlıdır.
- Psoriazı göbələk hesab edib uzun müddət göbələk kremi istifadə etmək
- Güclü steroid mazları aylarla fasiləsiz çəkmək
- Üz və genital nahiyəyə bədən üçün verilmiş güclü kremi istifadə etmək
- “Təbii maz” adı ilə bilinməyən qarışıqlar çəkmək
- Qabıqları zorla qoparmaq və dərini travmatizə etmək
- Fototerapiya əvəzinə solyariyə getmək
- Oynaq ağrısını psoriazdan ayrı problem kimi görmək
- Hamiləlik planı olduğu halda sistemik dərmanları həkimlə müzakirə etməmək
- Müalicə yaxşılaşma verdikdə dərmanı birdən və plansız dayandırmaq
- Daxilə diprospan, sertospan, triamsinalon kimi kortikosteroid yeritmək
Psoriazda ən doğru yanaşma uzunmüddətli plan qurmaqdır: alovlanmanı söndürmək, saxlayıcı qulluq seçmək, tetikleyiciləri azaltmaq və lazım olduqda müalicə pilləsini dəyişmək.
Psoriazda nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
Psoriaz yüngül görünə bilər, amma bəzi hallarda müalicəni gecikdirmək düzgün deyil. Xüsusilə geniş yayılmış, ağrılı, irinli, dırnaq və oynaq tutulması ilə gedən psoriaz daha ciddi qiymətləndirilməlidir.
- Psoriaz bədən səthinin geniş hissəsini tutursa
- Yerli müalicəyə baxmayaraq səpgilər keçmirsə
- Üz, əl, ayaq, genital nahiyə və ya dırnaqlar tutulubsa
- Saçlı dəridə qalın qabıqlanma və qaşıntı davam edirsə
- Oynaqlarda ağrı, şişlik və səhər sərtliyi varsa
- Səpgilər sürətlə qızarır, yayılır və irinli olur
- Hamiləlik planı və ya yanaşı xəstəliklər varsa
- Psoriaz pasiyentin yuxusunu, sosial həyatını və psixoloji vəziyyətini pozursa
Təcili xəbərdarlıq
Dərinin böyük hissəsi sürətlə qızarırsa, irinli səpgilər yaranırsa, hərarət, titrətmə, güclü halsızlıq və ümumi vəziyyət pozulması varsa, bu sadə psoriaz alovlanması kimi qəbul edilməməlidir. Təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır.
Psoriazın müalicəsi haqqında tez-tez verilən suallar
Psoriazın müalicəsi varmı?
Bəli. Psoriazın müalicəsi var və bir çox pasiyentdə səpgiləri uzun müddət nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Lakin psoriaz xroniki xəstəlik olduğu üçün müalicə dayandıqdan sonra alovlanma təkrarlana bilər.
Psoriaz tam sağalırmı?
Psoriaz çox vaxt tam və daimi sağalan xəstəlik kimi qəbul edilmir. Amma düzgün müalicə ilə dəri təmizlənə, qaşıntı azala və uzunmüddətli remissiya əldə oluna bilər.
Psoriaz üçün ən yaxşı maz hansıdır?
Ən yaxşı maz pasiyentin psoriaz tipinə, səpginin yerinə, dərinin qalınlığına, yaşına və xəstəliyin ağırlığına görə dəyişir. Güclü steroid və ya kombinə dərmanları özbaşına seçmək düzgün deyil.
Pullu dəmrov müalicəsi psoriaz müalicəsi ilə eynidirmi?
Əksər hallarda “pullu dəmrov” psoriaz üçün işlədilən xalq ifadəsidir. Bu halda pullu dəmrov müalicəsi psoriazın müalicəsi deməkdir. Lakin “dəmrov” sözü bəzən başqa xəstəliklər üçün də işlədildiyi üçün diaqnoz dəqiqləşdirilməlidir.
Psoriazın təbii müalicəsi ilə xəstəlik keçə bilərmi?
Təbii üsullar psoriazı təkbaşına sağaltmır. Nəmləndirici, stressin azaldılması, siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq, sağlam qidalanma və çəki nəzarəti dəstəkləyici ola bilər, amma dermatoloji müalicəni əvəz etmir.
Psoriaz üçün kortizonlu krem təhlükəlidirmi?
Kortizonlu kremlər düzgün seçildikdə faydalı ola bilər. Problem onların yanlış gücdə, yanlış nahiyədə və uzun müddət fasiləsiz istifadəsidir. Bu, dəri incəlməsi və alovlanma riskini artıra bilər.
Psoriaz fototerapiya ilə sağalırmı?
Fototerapiya bəzi pasiyentlərdə psoriazı yaxşı nəzarətə ala bilər. Lakin bu, solyari deyil və dermatoloji nəzarət altında aparılmalıdır. Hər pasiyent üçün uyğun olmaya bilər. Dəri xərçəngi yaradır
Psoriazda bioloji müalicə nə vaxt lazımdır?
Bioloji müalicə adətən orta-ağır psoriazda, geniş yayılmış xəstəlikdə, həyat keyfiyyəti ciddi pozulduqda, əvvəlki müalicələrə cavab zəif olduqda və ya psoriatik artrit olduqda düşünülür.
Psoriaz müalicə olunmasa nə olar?
Psoriaz müalicə olunmadıqda səpgilər yayıla, qaşıntı və çatlama arta, dırnaq tutulması inkişaf edə, həyat keyfiyyəti pisləşə və bəzi pasiyentlərdə psoriatik artrit gec aşkarlana bilər.
Psoriaz yoluxucudurmu?
Xeyr. Psoriaz yoluxucu deyil. Əl verməklə, eyni evdə yaşamaqla, geyim və ya dəri təması ilə başqasına keçmir.
Nəticə
Psoriazın müalicəsi fərdi seçilən, pilləli və uzunmüddətli yanaşma tələb edir. Yüngül hallarda nəmləndirici və yerli kremlər kifayət edə bilər. Daha yayılmış, qalın, dırnaq və oynaq tutulması ilə gedən hallarda fototerapiya, sistemik və bioloji müalicələr lazım ola bilər.
Psoriaz üçün maz seçərkən əsas prinsip diaqnozu dəqiqləşdirmək, səpginin yerini nəzərə almaq və dərmanı təhlükəsiz müddətdə istifadə etməkdir. “Pullu dəmrov üçün maz” və ya “psoriazın təbii müalicəsi” axtarışları faydalı məlumat verə bilər, amma həkim müalicəsini əvəz etməməlidir.
Ən doğru nəticə dermatoloq müayinəsi, xəstəliyin ağırlığının qiymətləndirilməsi və pasiyentə uyğun fərdi müalicə planı ilə əldə olunur.
Psoriaz müalicəniz nəticə vermir?
Psoriaz üçün krem və mazlardan istifadə etsəniz də səpgilər qalırsa, dırnaq və ya oynaq əlamətləri varsa, müalicə planı yenidən qiymətləndirilməlidir.
