Bazal hüceyrəli karsinoma (bazalioma) nədir? Əlamətləri və müalicəsi

Bazal hüceyrəli karsinoma (bazalioma) nədir?

Bazal hüceyrəli karsinoma keratinositik dəri xərçəngidir və praktikada BCC, BHK və bazalioma terminləri ilə ifadə oluna bilər. Xəstəlik çox vaxt günəşə açıq dəri sahələrində — üz, burun, göz qapağı, qulaq, boyun və saçsız baş dərisində yaranır.

Bu dəri xərçəngi adətən yavaş inkişaf edir. Uzaq orqanlara metastaz etməsi çox nadir olsa da, illərlə müalicəsiz qaldıqda lokal olaraq dərin toxumalara yayıla və xüsusilə üzün funksional-anatomik sahələrində ciddi zədələnmə yarada bilər.

BCC-nin klinik əhəmiyyəti məhz bundadır: çox vaxt həyati təhlükəsi aşağı olsa da, gecikmiş diaqnoz daha böyük əməliyyat, rekonstruksiya və funksional-kosmetik itki ilə nəticələnə bilər.

Bazalioma necə görünür? Ən vacib əlamətlər

Bazal hüceyrəli karsinoma müxtəlif görünüşlərdə ola bilər. Aşağıdakı əlamətlərdən biri xüsusilə həftələr və aylar ərzində davam edirsə dermatoloji qiymətləndirmə məqsədəuyğundur:

• sağalmayan yara və ya təkrarlayan qabıq;
• öz-özünə və ya yüngül toxunma ilə qanama;
• parlaq, mirvari rəngli və ya dəri rəngində düyün;
• səthdə görünən incə genişlənmiş damarlar — telangiektaziyalar;
• tədricən böyüyən qırmızı, çəhrayı və ya qabıqlı ləkə;
• qəhvəyi-qara piqmentli törəmə — bəzi hallarda melanoma ilə qarışa bilər;
• çapığa bənzər sərt, ağ-boz və sərhədləri qeyri-müəyyən sahə.

Bazal hüceyrəli karsinomanın növləri

Klinik görünüş yalnız istiqamətləndiricidir. Dəqiq subtype və risk dəyərləndirməsi histopatoloji xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla aparılır.

Bazalioma təhlükəlidirmi və metastaz verirmi?

Bazal hüceyrəli karsinoma bədxassəli dəri törəməsidir, lakin digər bir çox xərçənglə müqayisədə metastaz vermə ehtimalı çox aşağıdır. Buna görə “metastaz vermir, təhlükəsizdir” demək düzgün deyil. Əsas risk onun lokal invaziv davranışıdır.

Müalicə olunmayan BCC zamanla ətraf toxumalara, qığırdağa, sümüyə və bəzi hallarda sinir strukturlarına daxil ola bilər. Burun, göz qapağı, qulaq və dodaq ətrafı kimi nahiyələrdə gecikmə funksional və rekonstruktiv problemi artıra bilər.

Bazalioma sağalırmı?

Erkən və lokal BCC-lərin böyük əksəriyyətində düzgün seçilmiş müalicə ilə yüksək şiş nəzarəti əldə olunur. Lakin nəticə şişin subtype-i, ölçüsü, yerləşməsi, ilkin və ya residiv olması və seçilən müalicə üsulundan asılıdır. Buna görə bütün BCC-lər üçün eyni “95–99% sağalma” rəqəmini vermək düzgün deyil.

Bazal hüceyrəli karsinomanın səbəbləri və risk faktorları

Əsas patogenetik amillərdən biri ultrabənövşəyi şüalanmanın yaratdığı DNT zədələnməsidir. BCC-lərin əhəmiyyətli hissəsində Hedgehog siqnal yolunun, o cümlədən PTCH1 ilə əlaqəli dəyişikliklərin rolu var. Şiş angiogenezi stimullaşdıra bilər, lakin bu onun damar mənşəli şiş olması demək deyil; BCC keratinositik xərçəngdir.

Risk faktorlarına daxildir:

• uzunmüddətli və təkrarlanan UV məruz qalması;
• solaryum istifadəsi;
• açıq dəri fototipi və asan günəş yanığı;
• yaşın artması;
• əvvəl keçirilmiş BCC və ya digər dəri xərçəngi;
• immunosupressiya, o cümlədən orqan transplantasiyası;
• ionlaşdırıcı radiasiya ilə əvvəlki müalicə;
• xroniki zədələnmiş və ya çapıqlaşmış dəri sahələri;
• Gorlin sindromu kimi nadir genetik predispozisiyalar.

Aşağı və yüksək riskli BCC nə deməkdir?

Müalicə yalnız “BCC var və ya yoxdur” prinsipinə görə seçilmir. Dermatoloq və cərrah şişin residiv riskini və anatomik əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Bazal hüceyrəli karsinomanın diaqnozu necə qoyulur?

Diaqnostik yanaşma adətən klinik müayinə → dermatoskopiya → lazım olduqda biopsiya və histopatoloji təsdiq ardıcıllığı ilə aparılır.

Dermatoskopiya

Dermatoskopik müayinə şübhəli törəmənin damar, piqment və struktur xüsusiyyətlərini daha dəqiq qiymətləndirməyə kömək edir. Piqmentli BCC-nin melanoma ilə differensial diaqnozunda xüsusilə faydalı ola bilər.

Biopsiya və histopatologiya

Dəri biopsiyası şübhəli törəmədə diaqnozu və histoloji subtype-i dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur. Biopsiyanın tipi törəmənin ölçüsü, sahəsi və planlanan müalicəyə görə seçilir.

Görüntüləmə nə vaxt lazım olur?

MRT, KT və ya digər görüntüləmə müayinələri hər BCC üçün rutin deyil. Dərin invaziya, sümük və ya sinir tutulması, çox iri və ya lokal olaraq irəliləmiş xəstəlik şübhəsi olduqda seçilmiş hallarda tələb oluna bilər.

Dr. Mehdi İskəndərli: “Uzun müddət sağalmayan, təkrar qanayan və tədricən böyüyən dəri törəməsi sadə yara kimi qiymətləndirilməməlidir. Erkən diaqnoz daha kiçik müdaxilə və daha yaxşı funksional-kosmetik nəticə deməkdir.”

Bazal hüceyrəli karsinomanın müalicəsi

Müalicə seçimi şişin ölçüsü, anatomik yerləşməsi, histoloji subtype-i, sərhədləri, ilkin və ya residiv olması, pasiyentin immun statusu, yaşı və ümumi sağlamlığı əsasında fərdiləşdirilir. Əksər lokal BCC-lərdə cərrahi müalicə əsas yanaşmadır.

1. Standart cərrahi eksiziya

Bir çox ilkin BCC üçün şişin klinik olaraq sağlam görünən toxuma sərhədi ilə birlikdə çıxarılması effektiv üsuldur. Çıxarılan material histopatoloji müayinəyə göndərilir və kəsik sərhədlərində şiş hüceyrəsinin olub-olmaması qiymətləndirilir.

2. Mohs mikrocərrahiyyəsi nə vaxt seçilir?

Mohs cərrahiyyəsi bütün üzdə olan BCC-lər üçün avtomatik tələb deyil. Daha çox göz qapağı, burun, qulaq kimi toxumanın maksimum qorunmasının vacib olduğu sahələrdə, residiv BCC-də, sərhədləri qeyri-müəyyən və ya dərin böyümə ehtimalı yüksək olan törəmələrdə və seçilmiş aqressiv histoloji subtype-lərdə nəzərdən keçirilir.

3. Küretaj və elektrodesikasiya

Seçilmiş kiçik və aşağı riskli BCC-lərdə tətbiq oluna bilər. Yüksək riskli anatomik sahələrdə və aqressiv subtype-lərdə uyğun seçim olmaya bilər.

4. Kriocərrahiyyə

Krioterapiya BCC üçün rutin birinci seçim deyil. Daha effektiv cərrahi üsulların uyğun olmadığı seçilmiş kiçik, aydın sərhədli və aşağı riskli törəmələrdə nəzərdən keçirilə bilər.

5. Topikal müalicə və fotodinamik terapiya

İmiquimod və topikal 5-fluorourasil kimi yerli preparatlar, həmçinin fotodinamik terapiya seçilmiş superficial və aşağı riskli BCC üçün istifadə oluna bilər. Bu üsulların uzunmüddətli şiş nəzarəti cərrahi müalicədən aşağı ola bilər və yüksək riskli BCC üçün standart əvəz deyil.

6. Radioterapiya

Cərrahiyyənin mümkün olmadığı və ya ciddi morbidlik yarada biləcəyi seçilmiş pasiyentlərdə, həmçinin bəzi hallarda əməliyyatdan sonra əlavə müalicə kimi radioterapiya nəzərdən keçirilə bilər.

7. Lokal irəliləmiş və metastatik BCC

Nadir hallarda BCC cərrahiyyə və radioterapiya ilə adekvat müalicə edilə bilməyəcək qədər lokal irəliləmiş və ya metastatik ola bilər. Belə hallarda Hedgehog siqnal yolunu hədəfləyən vismodegib və sonidegib kimi dərmanlar istifadə oluna bilər. Seçilmiş xəstələrdə cemiplimab kimi PD-1 inhibitoru da nəzərdən keçirilə bilər.

Bazalioma müalicədən sonra təkrar edə bilərmi?

Bəli. BCC tam müalicə edildikdən sonra eyni sahədə residiv yarana və ya dərinin başqa nahiyəsində yeni BCC inkişaf edə bilər. Risk ilkin şişin subtype-i, anatomik sahəsi, müalicə üsulu və histoloji sərhədlərlə əlaqəlidir.

BCC keçirmiş pasiyentlərdə gələcəkdə yeni keratinositik dəri xərçəngi yaranma ehtimalı artdığı üçün dərinin periodik özünə baxışı və dermatoloq tərəfindən fərdiləşdirilmiş nəzarət planı məqsədəuyğundur.

Bazal hüceyrəli karsinomanın qarşısını necə almaq olar?

• güclü UV şüalanması zamanı kölgə və qoruyucu geyimdən istifadə edin;
• geniş spektrli SPF 30 və ya daha yüksək günəşdən qoruyucunu açıq sahələrə kifayət qədər tətbiq edin və lazım olduqda yeniləyin;
• solaryumdan istifadə etməyin;
• sağalmayan yara, təkrarlayan qanama və böyüyən törəmələri gecikdirmədən müayinə etdirin;
• BCC keçirmisinizsə yeni törəmələr üçün özünüzü müntəzəm yoxlayın və dermatoloqun təyin etdiyi intervalda kontrola gəlin.

İmmunosupressiv və transplantasiya olunmuş pasiyentlər

Orqan transplantasiyasından sonra və uzunmüddətli immunosupressiya alan pasiyentlərdə keratinositik dəri xərçəngi riski yüksəlir. Bu qrupda daha sıx dəri müayinəsi tələb oluna bilər. İmmunosupressiv rejimin dəyişdirilməsi və chemoprevention kimi qərarlar yalnız dermatoloq, transplantoloq və digər müvafiq mütəxəssislərin birgə qərarı ilə verilməlidir.

BCC, SCC və melanoma arasında əsas fərq

Bazalioma haqqında tez-tez verilən suallar

Bazalioma nədir?

Bazalioma bazal hüceyrəli karsinomanın geniş istifadə olunan digər adıdır. Keratinositik dəri xərçəngi olub əsasən lokal invaziv davranış göstərir.

Bazalioma metastaz verirmi?

Metastaz çox nadirdir. Buna baxmayaraq BCC müalicəsiz qaldıqda lokal olaraq ətraf toxumalara ciddi zədələnmə verə bilər.

Bazalioma necə görünür?

Sağalmayan yara, mirvari-parlaq düyün, telangiektaziya, təkrarlayan qanama, qırmızı qabıqlı ləkə və ya piqmentli törəmə şəklində görünə bilər.

Bazalioma əməliyyatsız müalicə edilə bilərmi?

Seçilmiş aşağı riskli superficial BCC-lərdə topikal preparatlar, PDT və başqa qeyri-cərrahi üsullar mümkün ola bilər. Lakin cərrahi müalicə çox vaxt daha yüksək və daha proqnozlaşdırılan şiş nəzarəti verir.

Üzdəki bütün BCC-lərə Mohs lazımdırmı?

Xeyr. Mohs seçimi törəmənin dəqiq anatomik sahəsi, ölçüsü, subtype-i, sərhədləri, residiv olub-olmaması və toxumanın qorunmasının nə dərəcədə vacib olduğuna əsaslanır.

BCC təkrar edə bilərmi?

Bəli. Müalicədən sonra eyni sahədə residiv və ya dərinin başqa nahiyəsində yeni BCC yarana bilər. Buna görə fərdiləşdirilmiş dermatoloji follow-up vacibdir.

Nəticə

Bazal hüceyrəli karsinoma (bazalioma) adətən yavaş inkişaf edən və metastazı çox nadir olan, lakin lokal olaraq destruktiv ola bilən dəri xərçəngidir. Erkən diaqnoz daha kiçik müdaxilə və daha yaxşı funksional-kosmetik nəticə imkanı verir.

Uzun müddət sağalmayan yara, təkrarlayan qanama, parlaq düyün, tədricən böyüyən qızartı və ya piqmentli törəmə müşahidə edirsinizsə, dəqiq diaqnoz üçün dermatoloji müayinə məqsədəuyğundur.