Göbələk xəstəliyi müalicəsi – dəri, saç və dırnaq göbələyi

göbələk xəstəliyi müalicəsi

Göbələk xəstəliyi müalicəsi infeksiyanın dəridə, saçlı dəridə, dırnaqda və ya bədənin başqa nahiyəsində yerləşməsinə görə fərqli aparılır.  Məhdud dəri göbələyində yerli antifunqal kremlər kifayət edə bildiyi halda, saçlı dəri, dırnaq, geniş yayılmış və ya müalicəyə davamlı infeksiyalarda daxilə qəbul edilən antifunqal dərmanlar lazım ola bilər. Dəridə dairəvi, qabıqlı və qaşıntılı səpginin olması hər zaman göbələk xəstəliyi demək deyil. Ekzema, psoriaz, pityriazis rosea, kontakt dermatit və bir sıra digər dəri xəstəlikləri dermatofitoza bənzəyə bilər. Buna görə göbələyin müalicəsi başlamazdan əvvəl düzgün diaqnoz mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu məqalədə əsas diqqət dəri göbələyinin müalicəsi, diaqnostika, kremlər və sistemik antifunqal preparatlar, saç və dırnaq göbələyi, xəstəliyin təkrarlanmasının səbəbləri və göbələyin tam müalicəsi mövzusuna yönəldilmişdir.

Qısa cavab

Göbələk xəstəliyi müalicəsi infeksiyanın növü və yerləşdiyi nahiyəyə görə seçilir. Məhdud bədən, qasıq və ayaq göbələyində çox vaxt yerli antifunqal
müalicə kifayət edir. Saçlı dəri, dırnaq, geniş yayılmış, follikulyar və ya yerli müalicəyə cavab verməyən göbələk infeksiyalarında isə sistemik
antifunqal müalicə tələb oluna bilər. Müalicəyə başlamazdan əvvəl, xüsusilə dırnaq və davamlı infeksiyalarda, diaqnozun laborator üsulla
təsdiqlənməsi faydalıdır.


Göbələk xəstəliyi nədir?

Dərinin göbələk xəstəlikləri müxtəlif göbələk növlərinin dəri, saç və dırnaq kimi keratinlə zəngin toxumalarda infeksiya yaratması nəticəsində meydana gəlir. Dermatofit infeksiyaları tibbdə ümumi olaraq tinea və ya dermatofitoz adlandırılır. İnsanlarda dermatofitozun əsas törədiciləri Trichophyton, Microsporum və Epidermophyton cinslərinə aid göbələklərdir. Candida və Malassezia kimi digər göbələklər də səthi dəri infeksiyalarına səbəb ola bilər, lakin onların klinik görünüşü və müalicəsi dermatofitozdan fərqlənə bilər. Göbələk infeksiyası yoluxmuş insan və ya heyvanla birbaşa təmas, həmçinin ortaq dəsmal, geyim, ayaqqabı, idman alətləri və yoluxmuş səthlər vasitəsilə yayıla bilər.

göbələk xəstəliyi müalicəsi


Göbələk xəstəliyinin hansı növləri vardır?

Göbələk xəstəliyinin adı çox vaxt infeksiyanın yerləşdiyi bədən nahiyəsinə görə müəyyən edilir. Bu fərqləndirmə müalicə baxımından əhəmiyyətlidir, çünki bütün göbələk infeksiyaları eyni preparat və eyni müddətlə müalicə edilmir.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Göbələk növüTibbi adıTutduğu nahiyəTipik əlamətlər
Bədən göbələyiTinea corporisGövdə, qol, ayaqDairəvi, qabıqlı və periferiyaya doğru böyüyən səpgilər
Ayaq göbələyiTinea pedisAyaqlar və barmaq aralarıQaşınma, qabıqlanma, çat və maserasiya
Qasıq göbələyiTinea crurisQasıq və budun iç səthiQaşıntılı, sərhədi daha aktiv qızartı
Saç göbələyiTinea capitisSaçlı dəriSaçların qırılması, qabıqlanma və ocaqlı saç tökülməsi
Dırnaq göbələyiOnixomikozƏl və ayaq dırnaqlarıQalınlaşma, rəng dəyişməsi və ovulma

Göbələk xəstəliyinin əlamətləri hansılardır?

Dəri göbələyi klassik olaraq kənarı daha qabıqlı və aktiv, mərkəzi nisbətən açılmış dairəvi səpgi şəklində görünə bilər. Lakin bütün göbələk infeksiyaları tipik halqa formasında olmur.

  • Dəridə qaşınma
  • Qabıqlanma
  • Dairəvi və ya oval qızartılar
  • Səpginin tədricən periferiyaya doğru böyüməsi
  • Ayaq barmaqları arasında ağarma və çatlar
  • Saçlarda qırılma və ocaqlı saç itkisi
  • Dırnaqda saralma və qalınlaşma
  • Bəzən yanma və həssaslıq

Vacib məqam

Dairəvi səpgi avtomatik olaraq göbələk diaqnozu demək deyil. Nummulyar ekzema, psoriaz, pityriazis rosea və digər xəstəliklər göbələyə bənzəyə bilər. Səhv diaqnoz düzgün olmayan və uzunmüddətli müalicəyə səbəb ola bilər.


Göbələk diaqnozu necə qoyulur?

Tipik görünüş dermatoloqa göbələk infeksiyasından şübhələnməyə kömək edir, lakin yalnız vizual müayinə bütün hallarda etibarlı deyil. Diaqnozun laborator üsulla təsdiqlənməsi xüsusilə qeyri-tipik, təkrarlayan, geniş yayılmış, saçlı dəri və dırnaq infeksiyalarında əhəmiyyətlidir.

Diaqnostik ardıcıllığı mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

1. Klinik müayinə

Səpginin forması, qabığı, sərhədi və yerləşməsi qiymətləndirilir.

→

2. KOH testi

Səpginin qabıqlı kənarından nümunə götürülərək mikroskopiya aparılır.

→

3. Kultura

Lazım olduqda törədicinin müəyyənləşdirilməsi üçün göbələk kulturası aparılır.

→

4. PCR / PAS

Dırnaq və mürəkkəb hallarda molekulyar və ya histoloji testlər seçilə bilər.

→

5. Müalicə planı

Nəticə və klinik vəziyyətə uyğun antifunqal müalicə seçilir.


Göbələk xəstəliyi müalicəsi necə aparılır?

Göbələk xəstəliyi müalicəsi infeksiyanın yerləşməsi,
yayılma sahəsi, xəstənin yaşı, yanaşı xəstəlikləri və əvvəl istifadə olunmuş preparatlar nəzərə alınaraq seçilir. Bədən, qasıq və ayaqda məhdud dermatofitozların əksəriyyəti uyğun yerli antifunqal preparatlarla müalicə edilə bilər. Bunun əksinə olaraq, saçlı dəri infeksiyasında yerli krem kifayət etmir. Dırnaq infeksiyası və geniş yayılmış dermatofitozda da sistemik müalicə lazım ola bilər.

Müalicə yanaşmasını mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

VəziyyətMüalicə yanaşmasıVacib məqam
Məhdud bədən və qasıq göbələyiTopikal antifunqal preparatlarPreparat kifayət qədər sahəyə və təyin edilmiş müddətdə istifadə edilməlidir
Geniş yayılmış dermatofitozSistemik antifunqal müalicə nəzərdən keçirilə bilərDiaqnoz və dərman qarşılıqlı təsirləri qiymətləndirilməlidir
Saçlı dəri göbələyiSistemik antifunqal müalicəTəkcə krem və şampun əsas müalicə üçün kifayət etmir
Dırnaq göbələyiYerli və ya sistemik müalicə xəstəliyin ağırlığına görə seçilirUzunmüddətli sistemik müalicədən əvvəl diaqnozun təsdiqi vacibdir
Müalicəyə davamlı infeksiyaKultura, növün identifikasiyası və ixtisaslaşmış müalicəAntifunqal rezistentliyi nəzərdən keçirilməlidir

Dəri göbələyinin müalicəsi üçün hansı kremlər istifadə olunur?

Məhdud dəri göbələyinin müalicəsi üçün terbinafin,
azol qrupundan olan preparatlar və digər yerli antifunqal dərmanlar istifadə edilə bilər. Konkret preparat və istifadə müddəti göbələyin növünə və yerləşdiyi nahiyəyə əsasən seçilir. Krem yalnız səpginin mərkəzinə deyil, görünən sərhədindən bir qədər kənara da tətbiq edilir. Klinik yaxşılaşmanın başlaması infeksiyanın tam aradan qalxması demək olmadığı üçün müalicənin təyin edilmiş
müddətdən tez dayandırılması düzgün deyil.


Göbələyin müalicəsi üçün antifunqal tabletlər nə zaman lazımdır?

Sistemik antifunqal müalicə bütün xəstələrə lazım deyil. Ağızdan dərman istifadəsi əsasən aşağıdakı hallarda nəzərdən keçirilir:

  • Saçlı dəri göbələyi
  • Dırnaq göbələyi
  • Geniş yayılmış dermatofitoz
  • Yerli müalicəyə cavab verməyən xəstəlik
  • Saç follikulunun tutulması
  • Tez-tez təkrarlayan dermatofitoz
  • İmmunosupressiya
  • Antifunqal davamlılığından şübhə

Terbinafin, itrakonazol və digər sistemik antifunqal preparatların seçimi xəstənin klinik vəziyyəti və törədiciyə görə aparılır. Bu dərmanların başqa preparatlarla qarşılıqlı təsirləri və bəzi əks-göstərişləri olduğuna görə həkim nəzarəti tələb olunur.


Göbələyin tam müalicəsi mümkündürmü?

Bəli. Bir çox səthi dermatofit infeksiyasında göbələyin tam müalicəsi mümkündür. Bunun üçün düzgün diaqnoz, uyğun antifunqal preparat, kifayət qədər müalicə müddəti və yenidən yoluxma mənbələrinin aradan qaldırılması lazımdır. Dırnaq və saçlı dəri infeksiyalarında nəticə daha gec görünə bilər. Məsələn, dırnaq göbələyi aradan qaldırıldıqdan sonra zədələnmiş dırnaq dərhal normal görünmür. Sağlam dırnağın tam böyüməsi aylarla davam edə bilər.

“Tam müalicə” nə deməkdir?

Qaşınmanın və qızartının azalması müalicənin uğurlu başladığını göstərə bilər, lakin dərmanı erkən dayandırmaq residivə səbəb ola bilər. Xüsusilə təkrarlayan və dırnaq infeksiyalarında klinik sağalma ilə yanaşı mikoloji nəticə də əhəmiyyət daşıya bilər.


Göbələk xəstəliyi müalicədən sonra niyə təkrarlanır?

Göbələyin yenidən yaranması həmişə istifadə olunan dərmanın təsirsiz olduğu mənasına gəlmir. Təkrarlanmanın bir sıra səbəbləri vardır.

  • Müalicənin vaxtından əvvəl dayandırılması
  • Ayaq və ya dırnaq göbələyinin müalicəsiz qalması
  • Ailə daxilində yenidən yoluxma
  • Göbələk olan ev heyvanı ilə davam edən təmas
  • Nəm ayaqqabı və corabların istifadəsi
  • Ortaq dəsmal və geyim istifadəsi
  • Həddindən artıq tərləmə
  • Səhv ilkin diaqnoz
  • Steroidli kremlərin nəzarətsiz istifadəsi
  • Antifunqal preparatlara davamlı dermatofitlər

Göbələk xəstəliyində steroidli kremlər niyə problem yarada bilər?

Kortikosteroid krem qızartı və qaşıntını müvəqqəti azalda bilər. Lakin göbələk infeksiyası zamanı yerli immun reaksiyanı zəiflədərək infeksiyanın yayılmasına və tipik görünüşünün dəyişməsinə səbəb ola bilər. Steroid təsiri altında dəyişmiş dermatofitoz tinea incognito adlandırılır. Belə vəziyyətdə səpginin klassik halqavari sərhədi itə və diaqnostika çətinləşə bilər.

Xüsusi xəbərdarlıq

Diaqnozu müəyyən edilməmiş dairəvi və qaşıntılı səpgilərə özbaşına kortizonlu krem çəkmək düzgün deyil. Antifunqal və steroid tərkibli kombinə preparatların nəzarətsiz istifadəsi də tövsiyə edilmir.


Dərmana davamlı göbələk xəstəliyi nədir?

Son illərdə dermatologiyada bəzi dermatofitlərin antifunqal preparatlara davamlılığı getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır. Xüsusilə Trichophyton indotineae geniş sahəni tutan, iltihablı və standart müalicəyə çətin cavab verən dermatofitoza səbəb ola bilər. Bu göbələyin bəzi ştammlarında terbinafinə davamlılıq müşahidə edilir.
Terbinafinə davamlı Trichophyton rubrum və bəzi yeni
Trichophyton mentagrophytes variantları da beynəlxalq ədəbiyyatda təsvir edilmişdir.

Aşağıdakı sxemi mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

1. Müalicə başlanır

Diaqnoza uyğun standart antifunqal müalicə təyin edilir.

→

2. Cavab zəifdir

Düzgün istifadəyə baxmayaraq infeksiya davam edir və ya genişlənir.

→

3. Diaqnoz yenidən yoxlanılır

Göbələk olmayan xəstəliklər və yanlış diaqnoz istisna edilir.

→

4. Xüsusi test

Kultura, molekulyar identifikasiya və mümkün olduqda həssaslıq testi aparılır.


Ayaq göbələyinin müalicəsi

Ayaq göbələyi və ya tinea pedis ən geniş yayılmış
dermatofit infeksiyalarından biridir. Ən çox ayaq barmaqları arasında qaşınma, ağarma, qabıqlanma və çatlarla özünü göstərir. Yerli antifunqal müalicə ilə yanaşı ayaqların quru saxlanılması, corabların gündəlik dəyişdirilməsi və ayaqqabının qurumasına imkan
verilməsi residiv riskini azaltmağa kömək edir. Ayaq göbələyi ilə dırnaq göbələyi eyni xəstədə birlikdə ola bilər.
Dırnaq infeksiyasının müalicəsiz qalması ayağın yenidən yoluxması üçün rezervuar yarada bilər.

göbələk xəstəliyi müalicəsi


Qasıq göbələyinin müalicəsi

Qasıq göbələyi və ya tinea cruris qasıq və budların
daxili səthində qaşıntılı, qabıqlı və kənarı daha aktiv qızartılarla özünü göstərə bilər. Müalicədə uyğun topikal antifunqal preparat və nahiyənin quru
saxlanılması əsas yer tutur. Ayaq göbələyi olan xəstədə həm qasıq, həm də ayaq infeksiyasının birlikdə qiymətləndirilməsi təkrarlanmanın qarşısının alınması baxımından vacibdir.

göbələk xəstəliyi müalicəsi


Saçlı dəri göbələyinin müalicəsi necə aparılır?

Saçlı dəri göbələyi və ya tinea capitis xüsusilə
uşaqlarda rast gəlinir. Saçlarda qırılma, qabıqlanma, qara nöqtələr və ocaqlı saç tökülməsi yarana bilər. Tinea capitis zamanı infeksiya saç follikuluna daxil olduğu üçün təkcə krem və ya şampunla müalicə kifayət etmir. Sistemik antifunqal müalicə tələb olunur. Antifunqal şampunlar isə əsas müalicəyə əlavə olaraq sporların yayılmasını azaltmaq məqsədilə istifadə edilə bilər. Güclü iltihablı kerion formasında gecikmiş diaqnoz çapıqlı saç itkisi riski yarada bilər.

göbələk xəstəliyi müalicəsi


Dırnaq göbələyinin müalicəsi necə aparılır?

Dırnağın qalınlaşması və saralması həmişə göbələk infeksiyası demək deyil. Psoriaz, travma, liken planus və digər dırnaq xəstəlikləri onixomikoza bənzəyə bilər. Bu səbəbdən xüsusilə uzunmüddətli sistemik antifunqal müalicədən əvvəl dırnaq göbələyinin KOH, kultura, PAS və ya PCR kimi üsullarla təsdiqlənməsi məqsədəuyğundur. Yüngül və məhdud onixomikozda bəzi yerli preparatlar istifadə edilə
bilər. Çoxsaylı dırnaqların tutulması, dırnaq yatağının geniş zədələnməsi və daha ağır xəstəlikdə sistemik müalicə daha uyğun ola bilər. Göbələk aradan qalxdıqdan sonra belə ayaq dırnağının tam sağlam görünüşə qayıtması yeni dırnağın yavaş böyüməsi səbəbindən uzun çəkə bilər.


Göbələk xəstəliyinin qarşısını necə almaq olar?

  • Ayaq barmaqları arasını yuduqdan sonra yaxşı qurulayın.
  • Corab və alt geyimlərini müntəzəm dəyişdirin.
  • Nəm ayaqqabını uzun müddət geyinməyin.
  • Dəsmal, ayaqqabı və geyim paylaşmayın.
  • İctimai duş və hovuzlarda şəxsi başmaqdan istifadə edin.
  • Ev heyvanında tüksüz və qabıqlı sahə varsa veterinar müayinəsi aparın.
  • Ayaq göbələyi olan şəxsdə dırnaqları da qiymətləndirin.
  • Müalicəni yaxşılaşma başlayan kimi özbaşına dayandırmayın.
  • Diaqnoz qoyulmadan steroidli krem istifadə etməyin.

 

Göbələk xəstəliyi müalicəsi haqqında tez-tez verilən suallar


Göbələk xəstəliyi yoluxucudurmu?

Bəli. Bir çox dermatofit infeksiyası yoluxmuş insan, heyvan və ya çirklənmiş əşya və səthlə təmas nəticəsində yayıla bilər.

Göbələyin müalicəsi neçə gün çəkir?

Müddət infeksiyanın yerləşdiyi sahədən və istifadə olunan preparatdan asılıdır. Məhdud dəri infeksiyaları adətən həftələrlə, saçlı dəri və dırnaq göbələyi isə daha uzun müddətdə müalicə olunur.

Göbələyin tam müalicəsi mümkündürmü?

Bəli. Düzgün diaqnoz, uyğun antifunqal dərman və kifayət qədər müalicə müddəti ilə əksər səthi dermatofit infeksiyaları sağala bilər. Lakin yenidən yoluxma mümkündür.

Dəridə dairəvi qızartı mütləq göbələkdir?

Xeyr. Ekzema, psoriaz, pityriazis rosea və başqa xəstəliklər dairəvi, qabıqlı səpgiyə səbəb ola bilər.

Göbələk üçün kortizonlu krem istifadə etmək olarmı?

Diaqnoz təsdiqlənmədən özbaşına kortikosteroid krem istifadə etmək tövsiyə edilmir. Steroid göbələk infeksiyasını maskalaya və ağırlaşdıra bilər.

Göbələk xəstəliyi özü-özünə keçə bilərmi?

Bəzi simptomlar müvəqqəti zəifləyə bilər, lakin dermatofit infeksiyası çox vaxt müalicə edilmədən davam edə, yayıla və başqalarına keçə bilər.

Pişik və itdən göbələk keçə bilərmi?

Bəli. Bəzi dermatofit növləri zoonozdur və heyvandan insana keçə bilər. Ev heyvanında tüksüz, qabıqlı sahələr varsa veterinar qiymətləndirməsi məqsədəuyğundur.

Göbələk niyə müalicədən sonra yenidən çıxır?

Natamam müalicə, yenidən yoluxma, dırnaq və ayaqda müalicə olunmamış infeksiya, yanlış diaqnoz və bəzi hallarda antifunqal rezistentliyi təkrarlanmanın səbəbi ola bilər.


Nəticə

Göbələk xəstəliyi müalicəsi yalnız qaşıntılı səpgiyə
krem çəkməkdən ibarət deyil. Effektiv müalicə üçün infeksiyanın növü, yerləşdiyi nahiyə, yayılma dərəcəsi və təkrarlanma səbəbi nəzərə alınmalıdır. Məhdud dəri infeksiyalarında topikal antifunqal müalicə çox vaxt
kifayət edir. Saçlı dəri, dırnaq, geniş yayılmış və müalicəyə davamlı xəstəliklər isə daha geniş dermatoloji qiymətləndirmə və sistemik müalicə tələb edə bilər. Dəri göbələyinin müalicəsi düzgün diaqnoz, dərmanın düzgün seçilməsi, kifayət qədər müalicə müddəti və yenidən yoluxmanın qarşısının alınması birlikdə aparıldıqda daha uğurlu olur.

Göbələk xəstəliyindən şübhələnirsiniz?

Dəridə, saçda və ya dırnaqda uzun müddət keçməyən, yayılan və ya əvvəlki müalicəyə cavab verməyən dəyişikliklər varsa dermatoloji
müayinə məqsədəuyğundur.


Dermatoloq qəbulu haqqında məlumat

 
 
 

Uzman Dr. Mehdi İSKƏNDƏRLİ

Dermatoloq Mehdi İskəndərli Avstraliyanın Sidney şəhərində yerləşən St. George Hospitalında təkmilləşmiş, Türkiyə, Ege Universitetinde rezidentura keçmiş, Dəri və Zöhrəvi Xəstəlikləri mütəxəssisi kimi elmi məqalələri pubmed platformasında dərc edilmişdir, ölkəmizdə ilk dəfə meymunçiçəyi xəstəliyini aşkar etmişdir, Avropa Dermatovenerologiya Akademiyasının (EADV) üzvüdür.

24 Responses

    1. Salam. Göbələkdən tutmuş bir çox dəmrov mənşəli dəri xəstəliyi ola bilər. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün əyani müayinələr lazımdır. Cünki dəmrovlar yolxucu ola bilər və gecikdirmədən müalicələr başlanılmalıdır. Hörmətlə

  1. Salam məndə əlimin üstündə birdə ayağımın çox yerində qızartı qaşıntı var indi də gözümün üstündə yaranıb. Necə mualicə edə bilərəm bu hal 1 ilə yaxındır ki var
    Və qurtarmır məlumat verməyinizi xaiş edirəm. indidən təşəkkürlər!

  2. Salam Doktor. Məndə cinsiyyət orqani və ətraflarda qaşınma kimi qıcıqlanmalar var. İnfeksiya yoxdu, qızartı yoxdu səpki yoxdu. Göbələk ola bilər?

  3. Salam doktor mende kureyimden buddan birde genetaliyada xalqavari qizartilar emele gelmiwdi dunen analiz verdim mitseli gobeleyi cox miqdarda awkar oldu (deriden siyrindi HOK) teyin etdiler Doktor sizin gebulunuza nece gelmek olar ve bunu malicesine komek ede bilesrsizmi

    1. Salam mənim oğlumun 10 yaşı var .5aya catır ki başının 3 yerində qabıqlı kəpək var .amma qırmızı deyil qaşınmır .oğlum həddindən artıq tərləyir bu nə ilə əlaqədardı .dəmrvun əlaməti deyil ki .Xahiş edirəm cavablandırasız

      1. Salam məndə cinsiyyət orqanının üsdündə qızartı var analiz verdim göbələk çıxdı amma qaşıntı yoxdu dərman vurmuşam indi önün yanlarında qızarıb nə məsləhət görürsüz hansı dərman vursam bundan canım qurtarar ?

  4. Salam dokdor .uşağımın saçı tökülür bütün başına göbelek düşüb müalice etdirdim yenə köhne veziyyete qayıdıb .qebulunuza gele bilerem

  5. Salam doktur men 9 aydır bedenim de qaşınma qızartı var ve bu get gete bütün bedenime yayılır ne qeder müalice aldım düzelmedi . İndi hamiləyəm və diqnoz qoyuldu ki zəhərli göbeləkdi . Bu uşağa keçe bilermi? Ve mene doğuş vaxtı daxile yayıla bilermi ?

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir