Uşaqlarda damcıvari psoriaz nədir?

Uşaqlarda damcıvari psoriaz psoriazın xüsusi klinik formalarından biridir. “Damcıvari” sözü səpgilərin formasını təsvir edir: ləkələr iri lövhə kimi deyil, çoxsaylı xırda damcılar şəklində görünür.

Bu səpgilər adətən 2–10 mm ölçüdə, qızarıq, üzəri incə qabıqlı və bəzən qaşıntılı olur. Ən çox gövdədə, kürəkdə, qarında, qollarda və ayaqlarda rast gəlinir. Saçlı dəri də tutula bilər.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz çox vaxt valideynlər tərəfindən allergiya, qida reaksiyası, virus səpgisi və ya göbələk xəstəliyi kimi qəbul edilir. Lakin psoriazın müalicəsi və izlənməsi bu xəstəliklərdən fərqlidir.

Psoriazın ümumi formaları, səbəbləri və geniş müalicə yanaşması haqqında daha ətraflı məlumat üçün

psoriaz

məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Bu yazı əsas psoriaz məqaləsindən nə ilə fərqlənir?

Bu məqalə yalnız uşaqlarda görülən damcıvari forma üzərində qurulub. Məqsəd “psoriaz nədir?” sualını ümumi şəkildə izah etmək deyil, uşaqlarda infeksiyadan sonra yaranan xırda damcıvari səpgiləri düzgün tanımaqdır.

Əsas psoriaz məqaləsi bütün yaş qrupları və bütün psoriaz formaları üçün ümumi məlumat verir. Bu yazı isə valideynin daha konkret sualına cavab verir: “Uşağın bədənində birdən-birə xırda qabıqlı səpgilər yarandısa, bu damcıvari psoriaz ola bilərmi?”

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz niyə yaranır?

Damcıvari psoriaz immun sistemin dəriyə yönəlmiş iltihabi reaksiyası nəticəsində yaranır. Uşağın genetik meyli varsa, bəzi infeksiyalar və xarici faktorlar psoriaz səpgilərini tətikləyə bilər.

Ən klassik tetikleyici boğaz infeksiyasıdır. Uşaq angina, faringit və ya digər yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası keçirdikdən 1–3 həftə sonra bədəndə xırda qabıqlı səpgilər yarana bilər.

Lakin hər boğaz infeksiyasından sonra psoriaz yaranmır. Bu hal adətən psoriaza meyilli uşaqlarda inkişaf edir. Ailədə psoriaz, dırnaq psoriazı və ya psoriatik artrit olması riski artıra bilər.

Aşağıdakı diaqram mobil telefonda sağa-sola sürüşdürülür.

Streptokok infeksiyası ilə əlaqəsi

Uşaqlarda damcıvari psoriazın ən vacib klinik xüsusiyyətlərindən biri streptokok infeksiyası ilə əlaqəsidir. Valideyn bəzən səpgini ayrıca dəri problemi kimi görür, amma əslində uşaq bir neçə həftə əvvəl boğaz infeksiyası keçirmiş ola bilər.

Bu səbəbdən dermatoloji müayinədə yalnız dəriyə baxmaq kifayət deyil. Boğaz ağrısı, hərarət, udqunma ağrısı, badamcıq iltihabı, məktəb və ya bağçada oxşar infeksiyalar və ailə üzvlərində boğaz infeksiyası olub-olmaması soruşulmalıdır.

Streptokok infeksiyası varsa, onun müalicəsi pediatr və ya uyğun mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır. Lakin antibiotik müalicəsi yalnız infeksiya təsdiqləndikdə və həkim göstərişi ilə verilməlidir. Psoriaz səpgisini özbaşına antibiotiklə müalicə etmək düzgün yanaşma deyil.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz əlamətləri

Uşaqlarda damcıvari psoriaz adətən birdən başlayır. Valideyn uşağın bədənində çoxsaylı xırda səpgilər gördükdə bunun allergiya və ya virus səpgisi olduğunu düşünə bilər.

Damcıvari psoriazda səpgilər çox vaxt simmetrik yerləşir və gövdədə daha çox nəzərə çarpır. Üz, ovuclar və ayaqaltı adətən klassik forma üçün əsas sahələr deyil, lakin bəzi uşaqlarda müxtəlif sahələr tutula bilər.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

Damcıvari psoriaz niyə adi allergik səpgi kimi qəbul edilməməlidir?

Uşaqlarda birdən yaranan səpgilər çox vaxt allergiya kimi qiymətləndirilir. Lakin damcıvari psoriazda əsas problem yalnız qızartı deyil; dərinin immun iltihabı və psoriaza meylin aktivləşməsidir.

Əgər səpgilər həftələrlə davam edirsə, üzərində qabıqlanma varsa, boğaz infeksiyasından sonra başlayıbsa və adi allergiya dərmanları ilə keçmirsə, damcıvari psoriaz ehtimalı düşünülməlidir.

Səhv diaqnoz uşağın lazımsız antibiotik, göbələk dərmanı və ya uzunmüddətli steroid istifadəsinə məruz qalmasına səbəb ola bilər. Buna görə uşaqlarda qabıqlı səpgilərdə dermatoloq müayinəsi vacibdir.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz diaqnozu necə qoyulur?

Diaqnoz adətən dermatoloji müayinə, xəstəliyin başlanma tarixi, səpgilərin görünüşü və infeksiya keçirmə məlumatı əsasında qoyulur. Həkim səpgilərin ölçüsünü, paylanmasını, qabıqlanma xarakterini və digər psoriaz əlamətlərini qiymətləndirir.

Bəzi hallarda boğaz yaxması, streptokok testi və ya qan analizləri lazım ola bilər. Məqsəd aktiv infeksiya olub-olmadığını və səpginin infeksiya sonrası immun reaksiya ilə əlaqəsini qiymətləndirməkdir.

Diaqnoz şübhəli olduqda dəri biopsiyası aparıla bilər. Biopsiya xüsusilə göbələk, pityriazis rosea, ekzema, dərman səpgisi və digər papuloskvamoz xəstəliklərdən ayırd etmək üçün faydalı ola bilər.

Diaqnostik yanaşmanı mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz hansı xəstəliklərlə qarışa bilər?

Damcıvari psoriazın düzgün tanınması vacibdir, çünki uşaqlarda bir çox dəri xəstəliyi xırda qızartılar və qabıqlanma ilə görünə bilər. Yanlış diaqnoz yanlış müalicəyə səbəb ola bilər.

Cədvəli mobil telefonda sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.

Uşaqlarda damcıvari psoriazın müalicəsi

Uşaqlarda damcıvari psoriazın müalicəsi səpginin yayılma dərəcəsinə, qaşıntıya, uşağın yaşına, infeksiya olub-olmamasına, psoriazın davam etmə müddətinə və ailənin müalicəni düzgün tətbiq etmə imkanına görə seçilir.

Yüngül hallarda nəmləndirici, qıcıqlandırıcı maddələrdən uzaq durmaq və həkimin seçdiyi yerli müalicələr kifayət edə bilər. Daha yayılmış və davamlı hallarda işıq müalicəsi və ya xüsusi dermatoloji müalicələr lazım ola bilər.

Uşaqlarda müalicə böyüklərlə eyni qaydada aparılmamalıdır. Dərmanların gücü, istifadə müddəti, tətbiq sahəsi və yan təsir riski uşağın yaşına görə ayrıca hesablanmalıdır.

Müalicə pillələrini mobil telefonda sağa-sola sürüşdürün.

1. Nəmləndirici və dəri baryerinin qorunması

Uşaqlarda psoriazda dəri baryerini qorumaq müalicənin vacib hissəsidir. Quru dəri qaşıntını və qabıqlanmanı artıra bilər. Yumşaq yuyucu vasitələr, ətirsiz nəmləndiricilər və qıcıqlandırıcı məhsullardan uzaq durmaq lazımdır.

2. Yerli müalicələr

Topikal kortikosteroidlər, vitamin D analoqları və digər yerli dərmanlar uşağın yaşına, səpginin yerinə və şiddətinə görə seçilə bilər. Üz, büküş nahiyələri və genital bölgə kimi həssas sahələrdə daha ehtiyatlı yanaşma lazımdır.

3. Streptokok infeksiyasının müalicəsi

Əgər aktiv streptokok infeksiyası təsdiqlənərsə, infeksiyanın müalicəsi ayrıca aparılmalıdır. Lakin yalnız psoriaz səpgisi olduğu üçün özbaşına antibiotik qəbul etmək düzgün deyil.

4. Fototerapiya

Geniş yayılmış və yerli müalicəyə cavabı zəif olan hallarda narrowband UVB fototerapiya müzakirə edilə bilər. Uşaqlarda fototerapiya yalnız düzgün göstərişlə, təhlükəsizlik qaydaları ilə və həkim nəzarəti altında aparılmalıdır. Cünki uşaqda dəri xərçənginə yola aça bilər. 

5. Sistemik və bioloji müalicələr

Uşaqlarda ağır və davamlı psoriaz nadir hallarda sistemik müalicə tələb edə bilər. Bu qərar yalnız dermatoloq tərəfindən, uşağın ümumi vəziyyəti, xəstəliyin ağırlığı, yanaşı xəstəliklər və laborator təhlükəsizlik nəzarəti nəzərə alınaraq verilməlidir.

Valideynlər nə etməməlidir?

Uşaqlarda damcıvari psoriaz zamanı ən böyük səhvlərdən biri səpgini görən kimi evdə müxtəlif kremləri, antibiotikləri, göbələk dərmanlarını və xalq təbabəti vasitələrini sınaqdan keçirməkdir.

• Uşağa özbaşına antibiotik verməyin.
• Güclü steroid kremləri həkim göstərişi olmadan istifadə etməyin.
• Səpgiləri spirt, yod, limon, sirkə və qıcıqlandırıcı maddələrlə silməyin.
• Göbələk diaqnozu təsdiqlənmədən uzunmüddətli göbələk kremi istifadə etməyin.
• Uşağın səpgilərini qaşımasına və qoparmasına imkan verməyin.
• “Keçər” deyərək həftələrlə dermatoloji müayinəni gecikdirməyin.

Uşaqlarda dəri müalicəsi böyüklərdən fərqlənir. Eyni dərman uşağın yaşına, çəkisinə, səpginin yerləşdiyi sahəyə və istifadə müddətinə görə fərqli risk daşıya bilər.

Nə vaxt dermatoloqa təcili müraciət etmək lazımdır?

Damcıvari psoriaz çox vaxt həyat üçün təhlükəli xəstəlik deyil, lakin bəzi hallarda gecikdirmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.

• Uşağın bədənində birdən-birə çoxsaylı qabıqlı səpgilər yaranıbsa
• Səpgilər boğaz ağrısı və hərarətdən sonra başlayıbsa
• Qaşıntı uşağın yuxusunu pozursa
• Səpgilər sürətlə yayılırsa
• Dırnaqlarda çuxurlanma, qalınlaşma və rəng dəyişikliyi varsa
• Oynaqlarda ağrı, şişlik və səhər sərtliyi yaranıbsa
• Səpgilər irinləyib, ağrıyır və ya infeksiya əlamətləri verirsə
• Uşaqda psoriazla yanaşı ciddi halsızlıq və ümumi vəziyyət pozulması varsa

Uşaqlarda damcıvari psoriaz tam keçirmi?

Damcıvari psoriaz bəzi uşaqlarda bir neçə həftə və ya ay ərzində sönə bilər. Xüsusilə infeksiya sonrası başlayan yüngül hallar düzgün müalicə və dəri qulluğu ilə geriləyə bilər.

Lakin bəzi uşaqlarda səpgilər təkrarlaya və ya gələcəkdə klassik lövhəli psoriaza çevrilə bilər. Buna görə səpgilər keçdikdən sonra da uşaqda yeni qabıqlı ocaqlar, dırnaq dəyişiklikləri və oynaq şikayətləri izlənməlidir.

Xəstəliyin gedişi hər uşaqda fərqlidir. Ona görə valideynlər internet məlumatı əsasında nəticə çıxarmamalı, uşağın real klinik vəziyyətinə görə dermatoloq məsləhəti almalıdır.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz haqqında tez-tez verilən suallar

Uşaqlarda damcıvari psoriaz yoluxucudurmu?

Xeyr. Uşaqlarda damcıvari psoriaz yoluxucu deyil. Səpgilər başqa uşağa keçmir. Lakin xəstəliyi tətikləyən boğaz infeksiyası yoluxucu ola bilər.

Uşaqlarda pullu dəmrov göbələk xəstəliyidirmi?

Xeyr. Pullu dəmrov ifadəsi xalq arasında psoriaz üçün istifadə olunsa da, psoriaz göbələk xəstəliyi deyil. Göbələk xəstəliyi ilə qarışa bilər, amma müalicəsi fərqlidir.

Damcıvari psoriaz ən çox harada çıxır?

Ən çox gövdə, kürək, qarın, sinə, qollar və ayaqlarda görünür. Bəzən saçlı dəridə də ola bilər. Səpgilər çoxsaylı, xırda və damcıvari olur.

Boğaz infeksiyası damcıvari psoriaz yarada bilərmi?

Bəli. Xüsusilə streptokok mənşəli boğaz infeksiyasından sonra damcıvari psoriaz başlaya bilər. Buna görə səpgidən əvvəl boğaz ağrısı və hərarət olub-olmaması soruşulmalıdır.

Antibiotik damcıvari psoriazı sağaldırmı?

Antibiotik yalnız təsdiqlənmiş bakterial infeksiya varsa istifadə edilir. Psoriaz səpgisinin özünü antibiotiklə müalicə etmək düzgün deyil. Müalicə dermatoloji qiymətləndirməyə əsaslanmalıdır.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz üçün hansı krem istifadə olunur?

Krem seçimi uşağın yaşına, səpginin yerinə, yayılmasına və ağırlığına görə dəyişir. Topikal steroidlər, vitamin D analoqları və nəmləndiricilər həkim tərəfindən fərdi seçilməlidir.

Damcıvari psoriaz allergiya ilə qarışa bilərmi?

Bəli. Uşaqlarda qaşıntılı və qızartılı səpgilər allergiya kimi görünə bilər. Lakin damcıvari psoriazda xırda qabıqlı ləkələr, gövdədə yayılma və infeksiyadan sonra başlanma vacib ipuclarıdır.

Dəri biopsiyası hər uşaqda lazımdırmı?

Xeyr. Bir çox hallarda diaqnoz klinik müayinə ilə qoyulur. Lakin görünüş tipik deyilsə və başqa xəstəliklərlə qarışırsa, dəri biopsiyası lazım ola bilər.

Uşaqlarda damcıvari psoriaz təkrarlaya bilərmi?

Bəli. Bəzi uşaqlarda xəstəlik tək epizod kimi keçə bilər, bəzilərində isə təkrarlaya və ya gələcəkdə lövhəli psoriaz formasına keçə bilər.

Uşaqda oynaq ağrısı varsa nə etmək lazımdır?

Psoriazlı uşaqda oynaq ağrısı, şişlik və səhər sərtliyi varsa, psoriatik artrit ehtimalına görə həkimə müraciət edilməlidir. Bu vəziyyət yalnız dəri problemi kimi qəbul edilməməlidir.

Nəticə

Uşaqlarda damcıvari psoriaz çox vaxt boğaz infeksiyasından sonra yaranan, xırda, qabıqlı və damcıvari səpgilərlə gedən psoriaz formasıdır. Xəstəlik yoluxucu deyil, lakin allergiya, göbələk, atopik dermatit, pityriazis rosea və virus səpgiləri ilə qarışdırıla bilər.

Düzgün diaqnoz uşağın lazımsız dərmanlardan qorunması və uyğun müalicənin başlanması üçün vacibdir. Uşaqlarda psoriaz müalicəsi böyüklərdən fərqləndiyi üçün dərman seçimi, istifadə müddəti və nəzarət dermatoloq tərəfindən aparılmalıdır.

Uşağın dərisində infeksiyadan sonra birdən çoxsaylı xırda qabıqlı səpgilər yaranıbsa, bunu sadəcə allergiya kimi qiymətləndirməyin. Erkən dermatoloji müayinə həm diaqnozu dəqiqləşdirir, həm də xəstəliyin gedişini düzgün idarə etməyə kömək edir.