Allergiya dərmanı seçimi allergiyanın növündən və hansı əlamətlərin ön planda olmasından asılıdır. Qaşınma və övrə üçün istifadə olunan dərmanla allergik rinitdə burun tutulması üçün istifadə edilən müalicə eyni olmaya bilər. Eyni zamanda dəridə səpgi, göz qaşınması və ya ağır allergik reaksiya zamanı tamamilə fərqli yanaşmalar lazım ola bilər.
Bu səbəbdən internetdə tez-tez axtarılan “ən güclü allergiya dərmanı” ifadəsinin hamı üçün uyğun vahid cavabı yoxdur. Allergiya dərmanları arasında antihistamin tabletlər, burun spreyləri, göz damcıları, dəriyə çəkilən preparatlar və müəyyən hallarda inyeksiya şəklində müalicələr mövcuddur. Əsas məsələ ən güclü preparatı deyil, düzgün diaqnoza uyğun dərmanı seçməkdir.
Qısa cavab:
Qaşınma, övrə və bəzi allergik əlamətlərdə adətən ikinci nəsil antihistaminlər üstünlük verilən dərman qrupudur. Allergik rinitdə burun üçün kortikosteroid və ya antihistamin spreylər, allergik göz əlamətlərində isə uyğun göz damcıları istifadə oluna bilər. Dəri səpgilərində müalicə diaqnoza görə seçilməlidir. Anafilaksiya zamanı isə antihistamin kifayət etmir; birinci sıra dərman adrenalindir (epinefrin) və təcili tibbi yardım tələb olunur.
Mündəricat
- Allergiya dərmanı nədir?
- Antihistamin allergiya dərmanları
- Birinci və ikinci nəsil antihistaminlərin fərqi
- Ən güclü allergiya dərmanı hansıdır?
- Dəridə allergiya üçün hansı dərman istifadə olunur?
- Allergiya üçün maz və kremlər
- Burun allergiyası üçün dərmanlar
- Göz allergiyası üçün dərmanlar
- Allergiya üçün iynə nə zaman istifadə olunur?
- Anafilaksiyada hansı dərman istifadə olunur?
- Uşaqlarda allergiya dərmanı
- Hamiləlikdə allergiya dərmanı
- Allergiya dərmanlarının istifadəsində səhvlər
- Nə zaman həkimə müraciət edilməlidir?
- Tez-tez verilən suallar
Allergiya dərmanı nədir?
Allergiya dərmanları allergik reaksiyanın müxtəlif mərhələlərinə və simptomlarına təsir edən preparatlardır. Bəzi dərmanlar histaminin təsirini bloklayır, bəziləri allergik iltihabı azaldır, digərləri isə yalnız müəyyən orqanlarda — məsələn, burunda, gözdə və ya dəridə — istifadə olunur.
Allergiyanın özünün də müxtəlif növləri vardır. Övrə, allergik rinit, allergik konyunktivit, kontakt dermatit, qida allergiyası və anafilaksiya bir-birindən fərqli klinik vəziyyətlərdir. Buna görə yalnız “allergiyam var” deməklə düzgün dərman seçmək mümkün olmaya bilər.
Mobil telefonda cədvəli sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.
Antihistamin allergiya dərmanları
Antihistaminlər ən çox tanınan allergiya dərmanı qrupudur. Allergik reaksiyalar zamanı ifraz olunan histamin H1 reseptorlarına təsir edərək qaşınma, övrə, asqırma, burun axması və göz qaşınması kimi əlamətlər yarada bilər. H1-antihistaminlər histaminin bu təsirlərini azaltmağa kömək edir.
Müasir ikinci nəsil antihistaminlərə setirizin, levosetirizin, loratadin, desloratadin, feksofenadin və bilastin kimi preparatlar daxildir. Konkret preparatın seçimi yaşa, yanaşı xəstəliklərə, digər dərmanlara, yuxululuq riskinə və müalicə olunan allergik xəstəliyə görə dəyişə bilər.
Xüsusilə övrə xəstəliyində ikinci nəsil H1-antihistaminlər əsas dərman qruplarından biridir. Lakin xroniki övrəsi olan xəstədə standart müalicə kifayət etmirsə, özbaşına bir neçə fərqli antihistamini qarışdırmaq əvəzinə müalicə həkim tərəfindən mərhələli şəkildə dəyişdirilməlidir.
Birinci və ikinci nəsil antihistaminlərin fərqi nədir?
Antihistaminlərin hamısı eyni xüsusiyyətlərə malik deyil. Köhnə, birinci nəsil antihistaminlər qan-beyin baryerini daha asan keçə bildiyi üçün yuxululuq, diqqətin azalması və psixomotor reaksiyaların zəifləməsi kimi təsirlərə daha çox səbəb ola bilər.
Mobil telefonda cədvəli sağa-sola sürüşdürə bilərsiniz.
Vacib: “Yuxu gətirirsə daha güclüdür” düşüncəsi doğru deyil. Sedativ təsirin çox olması dərmanın allergiyaya qarşı daha effektiv olması demək deyil.
Ən güclü allergiya dərmanı hansıdır?
Ən güclü allergiya dərmanı anlayışı tibbi baxımdan dəqiq deyil. Müxtəlif allergik xəstəliklərdə fərqli dərmanlar daha effektiv ola bilər. Məsələn, övrədə antihistamin əsas seçim ola bilər, lakin güclü burun tutulması olan allergik rinitdə nazal kortikosteroid daha effektiv ola bilər.
Eyni şəkildə ekzematoz dəri iltihabında antihistamin səpginin əsas müalicəsini əvəz etmir. Anafilaksiya zamanı isə “güclü antihistamin” axtarmaq təhlükəlidir, çünki həmin vəziyyətdə birinci sıra dərman adrenalindir.
Nəticə: ən güclü allergiya dərmanı deyil, konkret allergik xəstəlik üçün ən uyğun müalicə seçilməlidir.
Dəridə allergiya üçün hansı dərman istifadə olunur?
Dəridə allergiya dərmanı axtararkən əvvəlcə səpginin həqiqətən allergik olub-olmadığını müəyyən etmək lazımdır. Övrə, kontakt dermatit, atopik dermatit, dərman səpgisi, göbələk və digər dəri xəstəlikləri zahirən bir-birinə bənzəyə bilər.
Övrə və köpəşmələr
Övrədə qaşınan, qabarıq və adətən saatlar ərzində yeri dəyişən köpəşmələr yaranır. Bu vəziyyətdə ikinci nəsil H1-antihistaminlər əsas simptomatik müalicə qruplarındandır.
Kontakt və ekzematoz dermatit
Kontakt dermatitdə əsas tədbirlər səbəb olan maddədən uzaq durmaq, dəri baryerini qorumaq və lazım olduqda diaqnoza uyğun yerli antiinflamatuar müalicə istifadə etməkdir. Burada yalnız antihistamin qəbul etmək dəri iltihabını tam müalicə etməyə bilər.
Dəri səpgisinin səbəbi aydın deyilsə, xüsusilə səpgi təkrarlanırsa və ya uzun müddət davam edirsə, dəridə qaşınmanın səbəbi və səpginin tipi dermatoloji müayinədə qiymətləndirilməlidir.
Allergiya üçün maz və kremlər
Allergiya üçün maz ifadəsi çox istifadə olunsa da, bütün allergik səpgilər üçün eyni krem uyğun deyil. Dərinin hansı nahiyəsinin təsirləndiyi, xəstənin yaşı, səpginin tipi və iltihabın ağırlığı preparat seçiminə təsir edir.
- Nəmləndiricilər və baryer kremləri — quru və ekzematoz dəridə dəri baryerinin bərpasına kömək edir.
- Topikal kortikosteroidlər — kontakt dermatit və ekzemanın bəzi formalarında iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
- Kalsineurin inhibitorları — seçilmiş dermatit hallarında steroidə alternativ və ya steroid-sparing müalicə kimi istifadə oluna bilər.
Diqqət: Güclü kortikosteroid mazların üz, göz ətrafı, qasıq və dəri qatlarında özbaşına və uzun müddət istifadəsi yan təsirlərə səbəb ola bilər. Preparatın gücü və istifadə müddəti nahiyəyə və diaqnoza uyğun seçilməlidir.
Burun allergiyası üçün dərmanlar
Allergik rinitdə asqırma, sulu burun axması, qaşınma və burun tutulması ola bilər. Simptomların ağırlığından asılı olaraq oral antihistamin, intranazal antihistamin və ya nazal kortikosteroidlərdən istifadə edilə bilər.
Xüsusilə davamlı allergik rinitdə nazal kortikosteroidlər burun simptomlarının, o cümlədən tutulmanın idarə edilməsində mühüm rol oynayır. Burun spreylərinin düzgün tətbiq texnikası da müalicənin effektinə təsir edir.
Burun açıcı dekonjestant spreylər isə allergiyanın əsas müalicəsi deyil və bəzi preparatların uzun müddət istifadəsi dərmana bağlı burun tutulmasına səbəb ola bilər.
Göz allergiyası üçün dərmanlar
Allergik konyunktivitdə gözlərdə qaşınma, qızartı və yaşarma ön planda olur. Soyuq kompres və allergendən uzaq durmaqla yanaşı antihistamin və mast-hüceyrə stabilizator xüsusiyyətli göz damcıları istifadə edilə bilər.
Vacib: Güclü göz ağrısı, işığa həssaslıq, irinli axıntı və ya görmənin zəifləməsi sadə göz allergiyası üçün tipik deyil. Bu hallarda oftalmoloji qiymətləndirmə lazımdır.
Allergiya üçün iynə nə zaman istifadə olunur?
Allergiya üçün iynə ifadəsi müxtəlif mənalarda istifadə olunur. Buna görə hansı inyeksiyadan söhbət getdiyini ayırmaq vacibdir.
1. Anafilaksiyada adrenalin
Anafilaksiyada əzələdaxili adrenalin həyati əhəmiyyət daşıyan birinci sıra müalicədir. Anafilaksiya riski yüksək olan bəzi pasiyentlərə həkim tərəfindən adrenalin avtoinyektoru təyin edilə bilər.
2. Allergen immunoterapiyası
Seçilmiş allergik xəstəliklərdə allergen-spesifik immunoterapiya istifadə oluna bilər. Bu, adi “allergiya iynəsi” deyil; məqsəd immun sistemin konkret allergenə qarşı reaksiyasını uzunmüddətli şəkildə dəyişdirməkdir və müalicə allerqoloq tərəfindən planlaşdırılır.
3. Steroid iynələri
Sistemik kortikosteroid inyeksiyaları hər allergiya zamanı rutin istifadə edilməli preparatlar deyil. Xüsusilə təkrarlanan şəkildə özbaşına steroid inyeksiyası ciddi yan təsirlərə səbəb ola bilər. Müalicə konkret diaqnoza və klinik vəziyyətə əsaslanmalıdır.
Anafilaksiyada hansı allergiya dərmanı istifadə olunur?
Anafilaksiya sürətlə inkişaf edə bilən və həyati təhlükə yaradan sistemik allergik reaksiyadır. Nəfəs darlığı, xırıltı, boğaz və ya dildə şişkinlik, səsin dəyişməsi, arterial təzyiqin düşməsi, kollaps və huş pozulması kimi əlamətlər yarana bilər.
Anafilaksiyada ilkin davranış və təcili əlamətlər haqqında daha geniş məlumatı allergiya zamanı nə etməli məqaləsində oxuya bilərsiniz.
Uşaqlarda allergiya dərmanı necə seçilir?
Uşaqlarda preparat seçimi yalnız dərmanın adına görə deyil, uşağın yaşına, çəkisinə, allergiyanın tipinə və istifadə edilən preparatın yaş məhdudiyyətinə görə aparılmalıdır. Eyni aktiv maddənin sirop, damcı və tablet formalarında fərqli konsentrasiyaları ola bilər.
Böyüklər üçün nəzərdə tutulan dərmanı dozanı təxminən azaltmaqla uşağa vermək düzgün yanaşma deyil. Xüsusilə körpələrdə və kiçik uşaqlarda allergiya dərmanı pediatr və ya uyğun mütəxəssis məsləhəti ilə seçilməlidir.
Hamiləlikdə allergiya dərmanı istifadə etmək olarmı?
Hamiləlik və südvermə dövründə dərmanın fayda-risk nisbəti ayrıca qiymətləndirilməlidir. Bəzi antihistaminlərin hamiləlikdə istifadə təcrübəsi daha geniş olsa da, dərman seçimi xəstənin şikayəti, hamiləliyin mərhələsi və yanaşı xəstəliklər nəzərə alınaraq edilməlidir.
Hamiləlik zamanı reseptsiz satılan preparatın “allergiya dərmanıdır” deyə avtomatik təhlükəsiz hesab edilməsi doğru deyil. Lazımsız dərman qəbulundan və xüsusilə kombinə preparatlardan çəkinmək lazımdır.
Allergiya dərmanlarının istifadəsində ən çox edilən səhvlər
- Hər səpgini allergiya hesab etmək. Göbələk, infeksiya, ekzema, psoriaz və digər xəstəliklər allergiya ilə qarışdırıla bilər.
- Bir neçə antihistamini özbaşına birlikdə qəbul etmək. Bu, əlavə təsirləri artıra bilər və düzgün müalicə strategiyasını əvəz etmir.
- Yuxu gətirən preparatı daha güclü hesab etmək. Sedasiya daha yüksək effektivlik demək deyil.
- Steroid iynəsini universal allergiya müalicəsi hesab etmək. Sistemik steroidlər bütün allergik vəziyyətlər üçün uyğun deyil.
- Anafilaksiyada antihistamin qəbul edib gözləmək. Bu, həyati təhlükəli gecikməyə səbəb ola bilər.
- Dəri səpgisinə səbəbi bilinmədən güclü maz çəkmək. Steroidlər bəzi infeksiyaların görünüşünü dəyişdirə və düzgün diaqnozu gecikdirə bilər.
Allergiya dərmanı istifadə edərkən nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?
- Səpgi və qaşınma tez-tez təkrarlanırsa
- Antihistaminə baxmayaraq əlamətlər davam edirsə
- Səpginin həqiqətən allergik olub-olmadığı aydın deyilsə
- Dərman qəbulundan sonra yeni səpgi və ya şişkinlik yaranıbsa
- Göz və ya dodaqda təkrarlayan şişkinlik varsa
- Uşaqda və ya hamiləlikdə uzunmüddətli dərman lazım olursa
- Sistemik steroid və ya inyeksiya şəklində müalicə düşünülürsə
Əgər əsas problem dəridə qaşınma, səpgi və ya təkrarlayan dermatoloji əlamətlərdirsə, düzgün diaqnoz üçün Bakıda dermatoloq müayinəsi haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz.
Nəticə
Allergiya dərmanı seçərkən əsas məqsəd ən güclü preparatı tapmaq deyil, allergiyanın tipini düzgün müəyyən edərək uyğun dərman qrupundan istifadə etməkdir. Övrədə ikinci nəsil antihistaminlər, allergik rinitdə nazal müalicələr, ekzematoz dəri reaksiyalarında yerli antiinflamatuar preparatlar lazım ola bilər.
Eyni zamanda antihistaminlərin bütün allergik reaksiyaları müalicə etmədiyini bilmək vacibdir. Xüsusilə anafilaksiya zamanı antihistamin deyil, adrenalin əsas təcili dərmandır. Təkrarlayan və səbəbi bilinməyən allergik əlamətlərdə dərmanları dəyişdirməkdənsə diaqnozun dəqiqləşdirilməsi daha düzgün yanaşmadır.
Etibarlı tibbi mənbələr
- EAACI — Anaphylaxis Guideline (2021 Update)
- EAACI / GA²LEN / EuroGuiDerm / APAAACI — Urticaria Guideline
- AAAAI / ACAAI — Rhinitis 2020: A Practice Parameter Update
- AAAAI / ACAAI — Allergy and Immunology Practice Parameters and Guidelines
Tez-tez verilən suallar
Ən güclü allergiya dərmanı hansıdır?
Hamı üçün eyni ən güclü allergiya dərmanı yoxdur. Övrə, allergik rinit, dermatit və anafilaksiya fərqli müalicə tələb edir. Dərman allergiyanın tipinə görə seçilməlidir.
Allergiya dərmanları immuniteti zəiflədirmi?
Adi antihistaminlər immun sistemini ümumi şəkildə zəiflədən dərmanlar hesab edilmir. Lakin sistemik kortikosteroidlər kimi bəzi digər preparatların təsiri və riskləri tamam fərqlidir.
İki allergiya dərmanını birlikdə qəbul etmək olarmı?
Bir neçə antihistamini və ya digər allergiya preparatlarını özbaşına birləşdirmək düzgün deyil. Müalicənin artırılması lazım olduqda bunu diaqnoza uyğun şəkildə həkim planlaşdırmalıdır.
Dəridə allergiya üçün hansı dərman yaxşıdır?
Bu, səpginin növündən asılıdır. Övrədə antihistamin lazım ola bilər, dermatitdə isə əsas müalicə yerli antiinflamatuar preparatlar və dəri baryerinin bərpası ola bilər. Buna görə əvvəlcə diaqnoz dəqiqləşdirilməlidir.
Allergiya üçün iynə varmı?
Bəli, lakin “allergiya iynəsi” müxtəlif müalicələri ifadə edə bilər. Anafilaksiyada adrenalin istifadə olunur, seçilmiş allergiyalarda isə allergen-spesifik immunoterapiya inyeksiyaları tətbiq edilə bilər. Steroid inyeksiyaları hər allergiya üçün rutin həll deyil.
Antihistamin anafilaksiyanı müalicə edirmi?
Xeyr. Antihistamin bəzi dəri simptomlarını azalda bilər, lakin anafilaksiyanın əsas müalicəsi deyil. Anafilaksiyada birinci sıra dərman adrenalindir və təcili tibbi yardım tələb olunur.
Dəridə təkrarlayan allergiya, qaşınma və ya səpgi probleminiz var?
Səpginin səbəbinin müəyyən edilməsi və dermatoloji müayinə haqqında məlumat üçün
dermatoloq qəbulu haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz.
