Uşaqlarda cinsi orqanda qaşınma: qız və oğlan uşaqlarında səbəblər, səpgilər və düzgün yanaşma

Uşaqlarda cinsi orqanda qaşınma (genital qaşınma) valideynləri ən çox narahat edən şikayətlərdəndir. Əksər hallarda səbəb ağır xəstəlik deyil: qıcıqlandırıcı sabunlar, sıx paltar, tərləmə, atopik dermatit (allergik ekzema), qurd (enterobioz), qotur və ya yüngül infeksiyalar kimi gündəlik faktorlar olur. Amma bəzi hallarda axıntı, yanma, sidikdə ağrı və ya qanaxma kimi əlamətlər daha diqqətli yanaşma tələb edir.

Qeyd: Bu yazı məlumat məqsədlidir. Uşaqda güclü ağrı, qızdırma, qanaxma, irinli axıntı, sürətlə yayılan səpgilər və ya şübhəli yaralar varsa, gecikmədən dermatoloqa qəbuluna düşün.

Mündəricat

• 1) Nə vaxt təcili həkimə getmək lazımdır?
• 2) Uşaqlarda cinsi orqanda qaşınmanın ən çox səbəbləri
• 3) Qız uşaqlarında qaşınma: xüsusi səbəblər
• 4) Oğlan uşaqlarında qaşınma: xüsusi səbəblər
• 5) Qasıq nahiyəsində qaşınma və səpgilər
• 6) Evdə ilkin tədbirlər: nələri etmək olar, nələri yox?
• 7) Həkim müayinəsində nələr yoxlanır?
• 8) Tez-tez verilən suallar

1) Nə vaxt təcili həkimə getmək lazımdır?

• Qızdırma, halsızlıq, ümumi vəziyyətin pisləşməsi
• Güclü ağrı, yeriməyə və ya oturmağa mane olan narahatlıq
• İrinli/çirkli axıntı, pis qoxu (xüsusən “qız uşaqlarında çirk gəlməsi” şikayəti)
• Törəmə,  xüsusən ələ gələn xal və papilloma tərzi qabartı
• Sidiklikdə qaşınma, yanma, tez-tez sidiyə getmə, sidikdə qan
• Sürətlə yayılan səpgilər, qabarcıqlar, dərin çatlar və ya açıq yaralar
• Ləkələr, xüsusən dəridə qaşınma verən ağ və qəhvəyi ləkələr
• Şiddətli gecə qaşınması (qotur və ya qurd ehtimalı)
• 2–3 günə yaxşılaşmayan və ya təkrarlayan problem

2) Uşaqlarda cinsi orqanda qaşınmanın ən çox səbəbləri

2.1) Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit (ən yayğın)

Ətirlə sabunlar, köpük vannası, nəm salfet (spirt/ətir), güclü deterjan qalığı, sintetik və sıx alt paltarı, tərləmə – hamısı genital dərini qıcıqlandıra bilər. Nəticə: qızartı, yanma, qaşınma, bəzən xırda səpgilər.

2.2) Atopik dermatit (ekzema) və allergik fon

Uşaqlarda cinsi orqanda qaşınma səbəbi həm də allergik dəri xəstəlikəridir. Uşağın bədənində (dirsək içi, diz arxası) atopik ekzema varsa, genital nahiyə də qoşula bilər. Qaşınma artdıqca dəri zədələnir və ikincili infeksiya riski yüksəlir.

2.3) Qurd (enterobioz) – gecə artan qaşınma

Çox vaxt gecə daha güclü qaşınma, anal nahiyədə qaşınma və bəzən vulva/penis ətrafında narahatlıq olur. Uşaqlar əllərini tez-tez ağzına apardığı üçün təkrar yoluxma mümkündür.

2.4) Qotur (skabiyoz)

Gecə qaşınmasının güclənməsi, ailədə digər şəxslərdə də qaşınma, biləklər, barmaq araları, qarın və qasıq nahiyəsində səpgilər – qoturu düşündürə bilər.

2.5) Göbələk (kandidoz) – hər yaşda “birinci səbəb” deyil

Prepubertal qızlarda “klassik göbələk” böyüklərdəki qədər tez-tez olmaya bilər. Amma antibiotik sonrası, diabet şübhəsi, immun zəiflik və ya bezli körpələrdə daha mümkün olur. Hər qaşınmaya antifungal sürtmək düzgün deyil – diaqnoz vacibdir.

2.6) Bakterial infeksiyalar və vulvovaginit

Qızlarda vulva ətrafında qızartı, qaşınma, narahatlıq, bəzən axıntı görülə bilər. Səbəb gigiyena, qıcıqlanma, bəzən bakterial balansın pozulması olur.

2.7) Sidik yolları infeksiyası (UTİ)

Sidiklikdə qaşınma, yanma, tez-tez sidiyə getmə, qarnın aşağı hissəsində ağrı, qızdırma varsa UTİ ehtimalı artır.

2.8)  Psoriaz və ya pullu dəmrov 

Uşaqlarda genital qızartı və qaşıntı dərinin xroniki xəstəliyi olan psoriaz və ya pullu dəmrov səbəbi ilə də yarana bilər. Uşaqlarda anusda qızartı və qaşınma da bu xəstəliyin əlaməti ola bilər. Differensial diaqnostika üçün dermatoloq müayinəsi vacibdir. Dəqiq diaqnoz üçün dəri biopsiyası da icra edilə bilər. 

2.9)   Lixen sklerozus

Qız uşaqlarında cinsi bölgədə qaşıntılı ağ ləkələr ilə özünü göstərir. Qızlarda cinsiyyət dodaqlarında ağ ləkə hər zaman lixen skleroz xəstəliyinə işarə deyil. Dəridə ağ ləkə verən digər xəstəliklər də nəzərə alınmalı və dəqiq diaqnostika üçün dermatoloq tərəfindən lampa müayinələr icra edilməlidir. 

2.10)  Seboreyalı dermatit

Uşaqlarda cinsi bölgədə sarı qabıqlanma ilə özünü göstərən dermatiti növüdür. Əsasən bükəklərdə qırmızı qabıqlı səpgilər ilə özünü biruzə verir. Qoltuqaltında, qulaqarxsında, saçlı dəridə də bənzər qabıqlı qızartı yarana bilər. 

2.11)  Uşaq bezi dermatiti və ya bişməcə

Diaper dermatiti adlanan bu körpələrdə cinsi qızartı və qaşınma səbəbidir. Dar uşaq bezləri havasızlıq və nəmişlik fonunda dəridə bişməcə tərzi qaşıntıl qızartı səbəbi ola bilir. İkincili bakteriyal və göbələk infeksiyası ilə daha da ağırlaşa bilir. 

3) Qız uşaqlarında cinsi qaşınma: xüsusi səbəblər

3.1) Qız uşaqlarında qaşınma və vulvovaginit

Kiçik yaşlı qızlarda vulva dərisi nazik və həssasdır. Sıx alt paltarı, nəm qalması, gigiyenanın düzgün olmaması, tualetdən sonra yanlış silmə (arxadan önə) – qıcıqlanma və iltihabı artıra bilər.

3.2) “Qızlarda ağ mayenin gəlməsi” nə deməkdir?

• Yeniyetməlik öncəsi davamlı ağ axıntı normal sayılmır – qıcıqlanma, infeksiya və ya başqa səbəb ola bilər.
• Pubertat dövrünə yaxın (hormonal dəyişikliklər) şəffaf-ağ, qoxusuz, qaşınmasız axıntı bəzən fizioloji ola bilər.

Pis qoxu, qaşınma, yanma, ağrı, çirkli rəng varsa, mütləq müayinə lazımdır.

3.3) Qız uşaqlarında çirk gəlməsi və ya pis qoxu

Bu, çox vaxt iltihabi prosesin göstəricisidir. Bəzən xarici cismin düşməsi (məs., tualet kağızı qalıqları) də axıntı və qoxu verə bilər. Evdə “təmizləyici” məhlullarla daxili yuma etmək düzgün deyil.

3.4) Cinsiyyət dodaqlarında qaşınma

Ən çox kontakt dermatit, ekzema, qurd, qotur və qıcıqlanma səbəb olur. Dodaqlarda şişkinlik, ağrı, yara və ya çatlar varsa, dermatoloji baxış vacibdir.

4) Oğlan uşaqlarında cinsi qaşınma: xüsusi səbəblər

4.1) Balanit/balanopostit (başcıq və sünnət dərisi iltihabı)

Qızartı, qaşınma, yanma, bəzən pis qoxu və ifrazat olur. Səbəb: qıcıqlanma, gigiyena problemləri, bəzən bakterial/göbələk infeksiyası.

4.2) Fimoz və qıcıqlanma

Kiçik yaşlarda sünnət dərisinin tam açılmaması normal ola bilər. Zorla geri çəkmək mikroçatlara və iltihaba səbəb ola bilər. Qaşınma və qızartı olduqda həkim düzgün yanaşmanı seçməlidir.

4.3) Qurd və qotur

Gecə artan qaşınma, qasıq nahiyəsində səpgilər, ailə üzvlərində də qaşınma – parazitar səbəbləri düşündürür.

5) Qasıq nahiyəsində qaşınma və səpgilər

Qasıq nahiyəsində qaşınma çox vaxt tərləmə + sürtünmə (intertriqo), kontakt dermatit, qotur və ya ekzema ilə bağlı olur. Bezi olan körpələrdə isə bez dermatiti daha ön plandadır.

• Qızartı + yanma + nəmli səpgilər: sürtünmə/bez dermatiti
• Kəskin sərhədli qızartı, “peyk” səpgilər: kandidoz ehtimalı
• Gecə şiddətli qaşınma: qotur/qurd ehtimalı

6) Evdə ilkin tədbirlər: nələri etmək olar, nələri yox?

Edə biləcəkləriniz (24–72 saatlıq təhlükəsiz başlanğıc)

• Ətirsiz, yumşaq yuyucu ilə qısa duş (köpük vannası yox).
• Genital nahiyəni ovmadan qurulamaq; nəm saxlamamaq.
• Pambıq alt paltarı, sıx/sintetik geyimlərdən uzaq durmaq.
• Tərləməni azaltmaq, gecə sərin mühit.
• Qıcıqlanma varsa baryer krem (məs., sink oksid tərkibli) nazik qat.
• Qaşınmanı artıran dırnaq travmasını azaltmaq: dırnaqları qısa saxlamaq.

Etməyin

• Həkimsiz “antibiotik maz”, “göbələk mazı”, “güclü kortizon” istifadə etməyin.
• Daxili yuma, sirkə/soda məhlulları, antiseptiklərlə tez-tez müdaxilə etməyin.
• Uşağın dərisini ovmaq, qaşımağa məcbur buraxmaq (dəri daha çox zədələnir).

Vacib: Əgər qaşınma 2–3 gün içində azalmasa və ya axıntı, ağrı, sidikdə yanma kimi əlamətlər qoşulsa, müayinə lazımdır.

7) Həkim müayinəsində nələr yoxlanır?

• Dərinin görünüşü: ekzema, qotur izləri, çatlar, ağ ləkələr, səpgilərin tipi
• Axıntı/qoxu varsa – lazım gələrsə yaxma və ya analiz
• Sidik şikayətləri varsa – sidik analizi (UTİ üçün)
• Qurd şübhəsi varsa – ailəvi yanaşma və müalicə planı
• Təkrarlayan hallarda – allergen/qıcıqlandırıcıların müəyyənləşdirilməsi

8) Tez-tez verilən suallar

Uşaqlarda cinsi orqanda qaşınma ən çox nədən olur?

Ən çox səbəb qıcıqlandırıcı kontakt dermatitdir: ətirli sabun, köpük vannası, nəm salfet, sıx/sintetik geyim və tərləmə. Bundan sonra ekzema, qurd və qotur da tez-tez rast gəlinir.

Qız uşaqlarında qaşınma göbələkdirmi?

Həmişə yox. Kiçik yaşlı qızlarda qaşınmanın əsas səbəbi çox vaxt qıcıqlanma və vulvovaginit olur. Göbələk daha çox antibiotik sonrası və ya bez dövründə ehtimal edilir. Diaqnozsuz antifungal istifadə etmək düzgün deyil.

Qızlarda ağ mayenin gəlməsi normaldırmı?

Pubertat dövrünə yaxın qoxusuz və qaşınmasız axıntı bəzən fizioloji ola bilər. Amma kiçik yaşlarda və ya qaşınma, pis qoxu, ağrı ilə birlikdədirsə, müayinə lazımdır.

Sidiklikdə qaşınma nəyi göstərə bilər?

Sidik yolları infeksiyası, qıcıqlanma (məs., sabun), bəzən də genital dəridə iltihab sidikdə yanma/qaşınma verə bilər. Qızdırma, tez-tez sidiyə getmə, sidikdə qan varsa, təcili qiymətləndirilməlidir.

Qasıq nahiyəsində qaşınma və səpgilər niyə olur?

Tərləmə və sürtünmə (intertrigo), kontakt dermatit, qotur, ekzema və bez dermatiti ən yayğın səbəblərdir. Səpginin tipi müalicəni dəyişir.

Cinsi orqanda qaşınma dərmanı/mazı hansıdır?

“Tək bir maz” hamıya uyğun deyil. Səbəb qıcıqlanmadırsa baryer krem və qıcıqlandırıcıların kəsilməsi əsasdır; qoturdursa antiparazitar müalicə; qurd şübhəsində ailəvi yanaşma; ekzema varsa həkim nəzarəti ilə uyğun plan seçilir.

• DƏRİ XƏRÇƏNGİ
• PSORİAZ ( PULLU DƏMROV )